Moeizaam in de middenklasse

memphis | De Mississippi, die van noord naar zuid door de Verenigde Staten stroomt, was lang de motor van de Amerikaanse economie. Voorafgaande aan de presidentsverkiezingen volgt Erik van Zwam de rivier stroomafwaarts en ontdekt de harde werkelijkheid van het Amerikaanse economische succes. Vandaag: de wegkwijnende middenklasse in Memphis.

Donald Trump en Hillary Clinton zijn het over twee zaken eens. Ze hebben persoonlijk en politiek een grondige hekel aan elkaar. Maar belangrijker: beiden vinden dat het krimpen van de middenklasse in de Verenigde Staten een groot probleem is voor de economie.

Trump zei het bij the Bill O'Reilly Factor op het conservatieve tv-station Fox News Channel zo in het voorjaar: "De belasting voor de middenklasse gaat omlaag, ook als de hogere inkomens dit moeten betalen. Dat geldt ook voor jou, O'Reilly." De gevierde presentator uit het Republikeinse kamp lachte schaapachtig naar Trump, en zweeg, wat hem niet vaak overkomt.

Een paar maanden later, begin augustus, blijkt dat uiteindelijk de hoogste inkomensgroepen toch het meest profiteren van Trumps belastingplannen. Hij wil de drie belastingschijven voor de inkomstenbelasting omlaagbrengen, ook het hoogste belastingtarief. Belastingen voor bedrijven moeten ook substantieel omlaag. Dat levert volgens The Donald meer banen op en beter betaalde banen.

Hoe hij dat allemaal gaat betalen, vertelde de Republikeinse kandidaat niet, maar het scheelt de staatskas biljoenen aan belastingdollars. De Democraten verwijten hem dat hij de rijken op deze manier rijker maakt, terwijl de middenklasse en mensen met lagere inkomens maar beperkt profiteren van zijn belastingplannen.

Hillary Clinton zoekt naar belastingverlaging of subsidies voor de middenklasse om hun positie te verbeteren.

De middenklasse, de ruggegraat van elke economie, is in de periode 1970 tot 2014 in Amerika gekrompen van 62 naar 43 procent van de bevolking. De inkomens zijn sinds 2000 gemiddeld met 4 procent gedaald, waarbij vooral leraren het moeten ontgelden; hun inkomens daalden nog harder. Het gemiddelde vermogen van de middenklasse - in koophuis, spaargeld en aandelen - is als gevolg van de financiële crisis van 2008 terug op het niveau van de jaren tachtig uit de vorige eeuw.

In het midden van de VS ligt aan de Mississippi de stad van de blues en Elvis Presley: Memphis.

De stad heeft ruim 62 procent zwarte inwoners, en een overwegend zwarte middenklasse, maar die middenklasse is met 35 procent veel kleiner dan gemiddeld in de Verenigde Staten. De zwarte middenklasse in deze stad aan de Mississippi heeft het zwaar met almaar stijgende kosten en een inkomen dat nauwelijks of niet meegroeit.

's nachts Werken, overdag studeren

Shaquita Powell werkt drie nachten per week van zes uur 's avonds tot zes uur in de ochtend als assistent-verpleegkundige. Overdag volgt ze de opleiding tot verpleegkundige. In 2018 kan ze haar diploma halen en dan gaat ze het dubbele verdienen van nu.

Ze kan niet wachten tot het zover is. Tot die tijd is het leven zwaar met drie dochters van tien, vijf en twee jaar. Haar man Michael werkt fulltime in een Dollar Store en krijgt het minimumloon: 7,25 dollar bruto per uur. Hij verdient extra door auto's te wassen en het gras te maaien bij huiseigenaren.

Ze wonen op het platteland, een half uur rijden buiten Memphis, en dat is veel goedkoper dan de grote stad. Ze is de hele dag aan het rekenen en draait elke cent om. "Het geld is steeds op", klaagt ze.

Ze vroeg voedselbonnen aan, waarmee geen belasting betaald hoeft te worden op levensmiddelen in de supermarkt. "Gratis geld", zegt ze. Haar verzoek werd afgewezen. "Ze kijken naar ons gezamenlijk bruto-inkomen en niet naar onze kosten", verzucht Powell. Samen verdienen ze 42.000 dollar per jaar, net geen middenklasseinkomen. Dus heeft ze het financieel moeilijk. Ze zou wel wat hulp kunnen gebruiken en hoopt dat een nieuwe president de belastingen verlaagt. "Dat is het enige wat echt helpt."

Nu zit er maar één ding op: hard werken en serieus studeren tot ze gediplomeerd verpleegkundige. "In 2018 neem ik de meisjes mee op een uitje en gaan we als gezin in een restaurant eten."

leraar maakt Zeep om bij te verdienen

In een buitenwijk van Memphis met voor Nederlands begrippen grote villa's met tuinen eromheen, komen ze samen, drie zwarte mannen van middelbare leeftijd: Anquance, Michael en Charles. Alle drie uit de lage middenklasse met inkomens van rond de 50.000 dollar. Alle drie een fulltime vaste baan, de eerste als verkoper, de andere twee als leraar.

Ze hebben een businessplan. Ze maken eigen zeep. Zo willen ze hun inkomen, dat niet meegroeit met de stijgende kosten, aanvullen en misschien kunnen ze er over een paar jaar van leven.

Charles Albert begon enige tijd geleden met de ontwikkeling van zijn eigen zeep. Daarvoor kluste hij bij als tuinier. Het sjouwwerk werd hem na zijn veertigste te zwaar.

Zijn dochter had eens voor een schoolproject zelf zeep gemaakt en verkocht voor 500 dollar. Het bracht hem op een idee. Hij ontwikkelde een eigen natuurlijk product: Moya zeep. Vanuit zijn huis produceert Albert nu 300 stukken zeep per dag.

Michael Caviness, ook leraar, doet de marketing. Anquance Swauncy, salesman van beroep, de verkoop. Ze zitten in de opstartfase. Caviness heeft vier kids en zijn kosten rijzen de pan uit. "Als mijn loon binnenkomt, is het eigenlijk al op aan alle rekeningen." Albert knikt instemmend. "Het loon in het onderwijs groeit al jaren niet meer. Er is een heksenjacht ontstaan op onderwijzend personeel", zegt Albert. Caviness vult automatisch aan: "Het onderwijs krijgt de schuld van de grote criminaliteit onder jongeren. Wij zouden er te weinig aan doen, niet de ouders. Dus wij zijn maatschappelijk niet populair en dat zie je terug in onze betaling."

Beiden hebben uit passie van onderwijs hun beroep gemaakt, maar het steekt toch dat vroegere klasgenoten in andere branches veel meer verdienen. Albert en zijn gezin zijn inmiddels niet meer voor ziektekosten verzekerd, nu zijn vrouw haar baan kwijt is. Ook heeft hij geen auto meer, eigenlijk een absolute noodzaak in Amerika. Hij heeft een scooter. Swauncy's zoon moet naar college, een dure zaak, dus gaat hij minder op vakantie, om geld te sparen.

Zo zijn ze alle drie voortdurend bezig met bezuinigen. Tegelijkertijd hebben ze bijbanen of starten een onderneming om onafhankelijker te worden en meer inkomsten te hebben. Een typische reflex van de lagere middenklasse.

Caviness is de idealist van het drietal. Het gaat hem niet alleen om het geld, het is kansen creëren. "Laten zien dat we in de zwarte gemeenschap ook dingen kunnen maken, kunnen produceren." Het heeft voor hem een voorbeeldfunctie voor de vele kansloze jongeren op zijn school. Albert vervolgt: "Wij afro-Americans maken slechts 3 procent van alle producten in de Verenigde Staten, maar samen zijn we 14 procent van de bevolking. We zijn te veel consument en te weinig producent."

Beide leraren lopen er erg tegenaan dat veel scholieren in de criminaliteit verdwijnen en daarna opgeslokt worden door het gevangenissysteem. "Wat je ziet is wat je bent", zegt Caviness fel. "Onze kids zien geen rijkdom en dus geen mogelijkheden. Zwarte scholieren kennen alleen traditionele beroepen als politieman, dokter, onderwijzer, verpleegster of crimineel. Ze hebben geen idee wat je verder kunt doen, waar het echte geld tegenwoordig wordt verdiend."

Voor het drietal is hun nieuwe bedrijfje een boodschap aan de zwarte lokale gemeenschap van Memphis: ondernemen, iets maken, het verkopen en daarmee zelf geld verdienen. En passant hebben ze het extra geld hard nodig om rond te komen. Vooralsnog moeten ze veel investeren, met name veel tijd naast hun vaste baan, maar alle drie doen ze het met een glimlach, omdat ze het gevoel hebben hun toekomst in eigen hand te nemen.

Romantische avondjes om hogerop te komen

Intimate Xscapes heet haar nieuwe bedrijf. Het is een variant op de huwelijksplanner. Antoinette Brittman organiseert romantische avonden voor stellen die lang bij elkaar zijn, om hun liefde nieuw leven in te blazen.

In het dagelijks leven werkt ze fulltime op de afdeling klantenservice van kabelbedrijf ComCast. Ze staat meestal boze klanten te woord, die ze tevreden moet zien te stellen. "Het is een stressvolle baan."

Ze gelukkig getrouwd en heeft vijf kinderen in de leeftijd van 21 tot en met 28 jaar, dus wat dat betreft geen financiële zorgen meer. Haar man verkoopt kantoormeubilair. Samen verdienen ze 85.000 dollar, een goed middenklasse-inkomen.

Maar Brittman heeft al vijf jaar geen loonsverhoging gehad. De kosten zijn wel gestegen. "Belastingen omhoog, voedsel veel duurder en benzine ook", somt ze op.

"Ik wil uit het middenklasse-milieu, uit de negativiteit die ik om me heen zie. Vooral de boosheid om alles, en met name prijsverhogingen." Ze wil ook de Amerikaanse droom beleven: van krantenjongen, of -meisje, tot multimiljonair. Dus startte ze Intimate Xscapes. Ze werkt, volgt cursussen bedrijfskunde en is bezig met haar onderneming. "Best zwaar." Ze heeft het ervoor over. Brittman vindt het geweldig om producten te ontwikkelen "voor een romantische avond, als verrassing voor een geliefde en als oppepper voor de relatie."

Ze toont haar multomap: haar 'love store' met prijslijst. Hotelarrangementen met of zonder jacuzzi , gedichten op maat, chocolade-aardbeien, zwoele muziek-cd's, kinderopvang, een limousineservice en wijnen, om maar een paar producten te noemen. "Ik ben erg creatief. Ik denk dat dit een miljoenenconcept is." Haar plan is dan ook om Intimate Xscapes als franchiseketen over de hele VS uit te rollen.

Eerst moet ze nog naamsbekendheid krijgen, veel meer klanten en het geld moet nog binnenkomen. Aan haar optimisme zal het niet liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden