'Moedige' Witte Helmen in Syrië krijgen alternatieve Nobelprijs

null Beeld EPA
Beeld EPA

Voor haar inzet bij de redding van burgers in de Syrische burgeroorlog is de hulporganisatie Witte Helmen onderscheiden met de Right Livelihood Award, de 'alternatieve Nobelprijs'.

De Syriërs delen de onderscheiding met de Egyptische feministe Mozn Hassan, de Russische mensenrechtenactiviste Svetlana Gannoesjkina en de onafhankelijke Turkse krant Cumhuriyet. Aan de prijs is een bedrag van 3 miljoen Zweedse kroon (313.000 euro) verbonden.

De alternatieve Nobelprijzen worden sinds 1980 toegekend aan personen of organisaties die volgens de grondlegger, de Zweeds-Duitse filantroop Jakob von Uexkull, voor de 'gewone' Nobelprijzen worden genegeerd.

"De Right Livelihood Awards die dit jaar worden uitgereikt drukken ons met de neus op de dringendste kwesties in de wereld, zoals oorlog, vrijheid van meningsuiting, vrouwenrechten of het lot van migranten", zei Ole van Uexkull, een neef van de stichter van de prijs en de huidige directeur van de stichting.

(Verhaal loopt door onder de foto)

Ole van Uexkull Beeld AP
Ole van UexkullBeeld AP
Witte Helmen tijdens een reddingsactie in Aleppo, gisteren. Beeld AP
Witte Helmen tijdens een reddingsactie in Aleppo, gisteren.Beeld AP

Uitzonderlijke moed
De Witte Helmen, die formeel de Syrische Burgerverdediging heet, krijgen de onderscheiding vanwege hun "uitzonderlijke moed, mededogen en humanitaire betrokkenheid bij het redden van burgers uit de verwoestingen van de Syrische burgeroorlog", aldus Van Uexkull.

De groep bestaat uit zo'n 3000 Syrische vrijwilligers die te hulp schieten na luchtaanvallen, explosies en andere calamiteiten. Het zijn meestal gewone Syrische mannen. Onder hen zijn bakkers, bouwvakkers en kleermakers, die ervoor hebben gekozen niet mee te vechten, maar om levens te redden. Naar eigen zeggen hebben de Witte Helmen in drie jaar tijd zo'n 56.000 mensen gered.

"Ik doe liever humanitair werk dan met een wapen rond te lopen", zegt een van hen in de documentaire White Helmets, die recent over hen gemaakt is. "Ik red liever een leven dan er een te nemen."

De Witte Helmen zijn vaak als eerste ter plaatse bij de puinhopen na de vele aanvallen die Syrische burgers te verduren krijgen. Met beperkte apparatuur en heel vaak ook met hun blote handen proberen zij zoveel mogelijk mensenlevens te redden. Helaas zijn veel slachtoffers al overleden als ze onder het puin vandaan worden gehaald.

De Witte Helmen begraven een van hun collega's. Beeld AP
De Witte Helmen begraven een van hun collega's.Beeld AP
Een hulpverlener van de Witte Helmen wijst naar de ravage die ontstond toen deze week bij Aleppo een hulpkonvooi werd verwoest, vermoedelijk door een Russisch of Syrisch bombardement. Beeld AP
Een hulpverlener van de Witte Helmen wijst naar de ravage die ontstond toen deze week bij Aleppo een hulpkonvooi werd verwoest, vermoedelijk door een Russisch of Syrisch bombardement.Beeld AP

Neutraal
De groep zegt neutraal te zijn in het conflict, heeft geen politieke banden en helpt iedereen in nood. De vrijwilligers zetten vaak hun eigen leven op het spel door zo snel mogelijk te hulp te schieten. Dat brengt grote risico's met zich mee omdat een van de tactieken van het Syrische regeringsleger is om na een luchtaanval nog een tweede uit te voeren. Daardoor vallen er nog meer slachtoffers onder wie regelmatig ook de hulpverleners zelf. Zeker 132 van de 3000 vrijwilligers zijn omgekomen tijdens het werk.

Een van hen was een schilder genaamd Khaled Omar Harrah. Hij kreeg bekendheid toen hij in 2014 in Aleppo na een luchtaanval een baby levend onder het puin vandaan wist te halen. Van die reddingsactie gingen de beelden de wereld over, en hij kreeg de bijnaam 'held van Aleppo'. Maar afgelopen augustus stierf Khaled Omar op 31-jarige leeftijd, toen hij tijdens een reddingspoging door een granaatscherf in zijn hals werd geraakt en op straat doodbloedde. Hij laat een vrouw en twee dochters achter.

Khaled Omar Harrah in 2014 na de reddingsactie van een baby die onder het puin lag in Aleppo. Beeld Screenshot Youtube
Khaled Omar Harrah in 2014 na de reddingsactie van een baby die onder het puin lag in Aleppo.Beeld Screenshot Youtube

Vrouwenrechten
De Egyptische feministe Mozn Hassan en haar organisatie Nazra voor Feministische studies zijn gelauwerd omdat zij "opkomen voor de gelijkheid en rechten van vrouwen in omstandigheden waarin zij bloot worden gesteld aan voortdurend geweld, misbruik en discriminatie", aldus de stichting Right Livelihood Awards.

Hassan en haar organisatie hebben sinds de opstand in 2011 mensenrechtenschendingen gedocumenteerd en de vrouwen bijgestaan die tijdens en na de protesten zijn aangevallen.

Tolerantie
De 74-jarige Russische mensenrechtenactiviste Svetlana Gannoesjkina wordt onderscheiden voor het verdedigen van "mensenrechten en gerechtigheid voor vluchtelingen en migranten, en het bevorderen van tolerantie tussen verschillende etnische groepen".

Gannoesjkina is wiskundige van beroep en werkte jarenlang als docent aan de Universiteit van Moskou. Begin jaren negentig was ze een van de oprichters van een burgerbeweging. Sindsdien heeft ze zich ingezet voor de mensenrechten in Rusland. De activiste zou in 2010 een van de kanshebbers zijn geweest voor de Nobelprijs voor de Vrede.

Mozn Hassan Beeld AFP
Mozn HassanBeeld AFP
Svetlana Gannoesjkina Beeld AFP
Svetlana GannoesjkinaBeeld AFP

Onverschrokken
De onafhankelijke Turkse krant Cumhuriyet krijgt de prijs toegekend voor 'onverschrokken onderzoeksjournalistiek' onder moeilijke omstandigheden, aldus de stichting. De krant doet zijn werk onder dreiging van 'repressie, censuur, gevangenschap en doodsbedreigingen'.

De voormalige hoofdredacteur van Cumhuryet, Can Dündar, en zijn collega in Ankara Erdem Gül, werden afgelopen mei wegens verraad tot vijf jaar cel veroordeeld nadat de krant onthulde dat de Turkse geheime dienst wapens smokkelde naar rebellen in Syrië. Dündar en Gül gingen in beroep tegen die uitspraak.

Eveneens in mei overleefde Dündar een schietpartij, toen een man buiten de rechtbank plotseling een pistool op hem richtte en schoot. Dündars vrouw Dilek wist de arm van de schutter weg te duwen, waarna deze kon worden overmeesterd en opgepakt.

Can Dündar, voormalig chef van Cumhuriyet. Hij trad in augustus terug als hoofdredacteur. Hij zei na de staatsgreep en de zuiveringen geen enkel vertrouwen meer te hebben in de Turkse rechtspraak, en heeft naar verluidt het land verlaten. Beeld AFP
Can Dündar, voormalig chef van Cumhuriyet. Hij trad in augustus terug als hoofdredacteur. Hij zei na de staatsgreep en de zuiveringen geen enkel vertrouwen meer te hebben in de Turkse rechtspraak, en heeft naar verluidt het land verlaten.Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden