'Moedertje Rusland' in Kazachstan

Een op de drie Kazachen is etnische Rus. Veel van Rusland wordt beschouwd als ’eigen’. De politici zijn omzichtiger.

„Natuurlijk is de Georgisch-Russische oorlog de schuld van de Georgiërs!” Tamara Kljevsova (50) zegt het fel. „Als ze willen, verpulveren de Russen de Georgiërs binnen vijf minuten. Maar dat doen ze niet; ze willen alleen maar helpen!”

Tamara is niet de enige die zo denkt in Kazachstan. In de voormalige sovjetrepubliek beschouwen veel mensen Rusland als bondgenoot en ’oudere broer’. Het land wordt dan ook beslist niet –zoals in de meeste landen– gezien als de agressor achter de crisis rond Zuid-Ossetië. Integendeel. Sommige Kazachen gaan zelfs zover dat ze de populaire Georgische wijn en restaurants mijden.

In Kazachstan bestaat 30 tot 35 procent van de bevolking uit etnische Russen. De grote Russische televisiekanalen zijn populair en worden beduidend beter bekeken dan de meer amateuristisch aandoende lokale. De Russische klassiekers in muziek en literatuur worden als eigen beschouwd. Na meer dan honderd jaar gezamenlijke geschiedenis onder de tsaren en de communisten, hebben de Kazachen en de Russen wel wat karaktertrekken gemeen. Respect voor gezag en autoriteit bijvoorbeeld. De voormalige Russische president en huidige premier Poetin wordt in Kazachstan bijzonder gewaardeerd omdat hij gedisciplineerd is, niet drinkt, Duits spreekt en met zijn krachtige optreden Rusland weer op de kaart zet als grootmacht.

Ook in de overige Centraal-Aziatische landen is voormalig ’moedertje Rusland’ nooit weggeweest, of –sterker nog– weer in opkomst. In Kirgizië zijn de meeste media en sinds kort ook veel benzinepompen in handen van Russische zakenlui. De Russen betalen een schijntje voor hun militaire basis in Kirgizië, terwijl de huurprijs van de Amerikaanse militaire basis er fors werd verhoogd. Rusland en Oezbekistan tekenden onlangs een overeenkomst over de export van Oezbeeks aardgas naar Rusland.

Terwijl de meeste Kazachse burgers zich achter Rusland scharen, zorgt de Kazachse regering ervoor niemand voor het hoofd te stoten. Minister van buitenlandse zaken Marat Tazjien noemde de Georgische militaire campagne in Zuid-Ossetië begin augustus een ’serieuze politieke fout’, maar sprak geen steun uit voor de Russen. Kortgeleden vond de Navo-oefening ’Steppe Eagle’ plaats op Kazachs grondgebied, direct gevolgd door een gezamenlijke Kazachs-Russische militaire oefening. Op de laatste top van het samenwerkingsverband de Shanghai-groep, waarvan Rusland, China, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Oezbekistan lid zijn, kreeg Rusland van de andere leden niet de steun waarop het had gehoopt voor de militaire operatie in Zuid-Ossetië en Georgië.

Volgens de Kazachse zakenman Joerie Besedin (33) wordt rondom de Georgië-crisis een ware ’informatie-oorlog’ gevoerd. „Op de Russische kanalen zie je alleen de Russische kant van het verhaal, op CNN en BBC alleen de andere”, zegt hij.

Zijn mensen niet bang dat in Kazachstan iets soortgelijks als in Georgië zou kunnen plaatsvinden? Vlak na de Georgië-crisis verscheen in een lokale krant een artikel waarin de vraag werd gesteld wat er zou gebeuren ’als de Russen paspoorten zouden uitdelen in het noordelijke Kostanai’. Dit gebied grenst aan Rusland en er wonen veel etnische Russen. De mogelijkheid dat dergelijke gebieden zich zouden afscheiden wordt echter meestal resoluut weggewuifd. „Kazachstan heeft geen Zuid-Ossetië”, zegt een Kazachse academica (31) die zelf etnisch-Russisch is. „De Russen die in Kazachstan wonen, zijn niet uit op hun eigen grondgebied, dan kunnen ze net zo makkelijk naar Rusland verhuizen. Een Russisch paspoort is voor ons zó te krijgen,”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden