Moederschap op oudere leeftijd heeft ook zijn voordelen

AMSTERDAM - Nederlandse vrouwen krijgen hun kinderen steeds later: gemiddeld is de Nederlandse moeder bij haar eerste kind 29 jaar oud. Van de generatie die rond 1970 werd geboren hadden op hun 24ste twee van de tien vrouwen een kind. Bij de generatie van hun moeders, geboren rond 1945, waren dat er zes van de tien.

Dat is een probleem, vindt een bonte waaier van wetenschappers die samen 'Uitgesteld ouderschap' schreven, de deze week verschenen bundel bijdragen aan een 'expert-meeting' die de demografen van het Haagse instituut NIDI vorig jaar herfst belegden. Omdat vrouwen boven de 30, en zeker boven de 35, significant meer medische hulp nodig hebben wanneer ze zwanger zijn, zijn late zwangerschappen duurder. Ook zijn ze riskanter.

Zo zijn oudere vrouwen om te beginnen minder vruchtbaar en moeten ze dus vaker met medische kunstgrepen (ART, assisted reproductive technology) zwanger raken. Elke IVF-behandeling kost 2500 gulden en alleen al in het Utrechtse academisch ziekenhuis werden er vorig jaar 3000 uitgevoerd, becijfert de econoom H. Pott-Buter.

Zijn oudere vrouwen eenmaal zwanger, dan kan er meer misgaan: de kans op een miskraam neemt met de jaren toe evenals de kans dat de bevalling via een keizersnede plaatsvindt. De moeder loopt een grotere kans op hoge bloeddruk en borstkanker, het kind een grotere kans op een vroege geboorte - en dat leidt weer tot een grotere kans op leerproblemen. Het speciaal onderwijs - een 'dure' schoolsoort, die het ministerie van onderwijs liefst zo klein mogelijk houdt - telt heel wat leerlingen die begonnen zijn als te vroeg geboren baby.

Het zijn de artsen geweest die de huidige late moeders als eerste 'een probleem' hebben genoemd. Maar wie de geschiedenis in duikt, ziet dat laat moederschap eerder de regel is geweest dan de uitzondering. In de 19de eeuw trouwden vrouwen gemiddeld op hun 26ste en volgden de kinderen één à twee jaar later, zegt de SCP-socioloog Niphuis-Nell in de bundel. Volgens haar zijn de jonge moeders van de jaren zestig en zeventig eerder de uitzondering dan de huidige late moeders.

Ook internationaal gezien lopen de Nederlandse late moeders niet erg uit de pas: in heel Noordwest-Europa krijgen vrouwen tegenwoordig later kinderen dan de generatie voor hen.

Maar daarom is die problematische kant er nog wel, vinden de schrijvers van de bundel. Wie in de vorige eeuw op latere leeftijd niet zwanger raakte, kon niet aankloppen om een IVF-behandeling, werd simpelweg niet zwanger, had geen problematische zwangerschap en kostte dus ook niets.

Waarom begint de 'gezinsvorming' tegenwoordig zoveel later dan bij de vorige generatie, vragen de onderzoekers in de bundel zich af. De categorie vrouwen die nog aarzelt om moeder te worden zegt, althans in Nederland, op die vraag: omdat het zo moeilijk is werk en zorg voor kinderen te combineren, schrijft socioloog F. van Balen. Echte late moeders zijn echter nog maar nauwelijks ondervraagd over hun eerdere uitstelgedrag.

De conclusie in de bundel is dat het hoog tijd is om het zwangerschaps- (nu 16 weken) en ouderschapsverlof (nog onbetaald) te verbeteren. Minister Melkert van sociale zaken beaamde dat toen hij de bundel in ontvangst nam: een volgend kabinet zou betaald ouderschapsverlof mogelijk moeten maken, zei hij. Of je daar werkelijk meer jongere moeders van mag verwachten, is echter de vraag.

Karin (40) kreeg de kleine Sabine (13 maanden) toen ze nog net 39 was. Haar redenen om niet eerder een kind te krijgen hebben niets te maken met zulke factoren als 'de kinderopvang is zo slecht' of 'het ouderschapsverlof is zo minimaal', en evenmin met 'eerst carrière willen maken'. In haar vriendinnenkring komt ze die reden ook niet tegen, al zou het fijn zijn als de voorzieningen beter waren dan ze zijn. De hindernis bij Karin was: ze kwam niet eerder de juiste man tegen.

Een vriendin had, in een tweede relatie, moeite zwanger te worden doordat haar moeder ooit het hormoonpreparaat DES had gebruikt. Na drie slopende IVF-behandelingen zette die haar kinderwens verder maar op ijs. Een andere vriendin voelde zich pas met 38 jaar toe aan het moederschap.

Karin: “Zelf wilde ik al kinderen toen ik rond de dertig was, maar dat lukte niet. Met m'n toenmalige vriend was de seksuele relatie gewoon heel slecht. Het is uitgegaan, op m'n 37ste ben ik m'n huidige vriend tegengekomen en op m'n 39ste was ik zwanger. Zonder kunstgrepen, zonder problemen. Ik voelde me tijdens m'n zwangerschap fantastisch, Sabine is elf dagen te laat geboren en dus niet te vroeg, het is allemaal heel voorspoedig gegaan.”

Een laat moederschap heeft voordelen, gelooft Karin: “Ik denk dat ik nu bewuster moeder ben dan tien jaar eerder, ik 'ben er meer' voor Sabine. Ik hoef niet meer zo nodig te reizen, ik heb heel wat meegemaakt, ik ben rustiger. Je moet misschien meer doen om te zorgen dat je in goeie conditie bent, want het is natuurlijk een hele belasting. Maar er zijn genoeg jonge moeders die slecht voor zichzelf zorgen. Als je zorgt dat je goed in vorm bent is laat moederschap geen enkel probleem. Dat moet er ook vooral niet van worden gemaakt.”

Spaarpot

De schrijvers van 'Uitgesteld Ouderschap' doen dat wel, hoezeer ze erkennen dat een rijper moederschap voor de vrouw en haar kind ook allerlei (pedagogische en financiële) voordelen heeft. Behalve betere voorlichting over de gevaren, en betere voorzieningen, hebben ze ook een medisch-technische oplossing om de problematische kant van laat moederschap te omzeilen: op de leeftijd dat haar eicellen op hun best zijn, tussen de 20 en 25 jaar, zou een vrouw 'een flink aantal eicellen' kunnen laten invriezen. Als een zwangerschaps-spaarpot voor later.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden