Moederschap op latere leeftijd

Een Friezin van 63 jaar beviel deze week van een kind. Vroeger kende moederschap op latere leeftijd natuurlijke grenzen. Tenzij er wonderen gebeurden, zoals bij de 90-jarige Sara.

PAUL VAN DER STEEN

Geen Italiaanse wonderdokter maar God maakte dat Sara op haar oude dag moeder van Isaak kon worden. "God maakt dat ik kan lachen", zei Sara, "en iedereen die dit hoort zal met mij mee lachen. Wie had Abraham durven voorspellen dat ik ooit een kind de borst zou geven?" Abraham was honderd, Sara negentig.

Met dat lachen had ze al eens de toorn van God gewekt bij het horen over een mogelijke zwangerschap. "Ik ben immers verwelkt, en ook mijn man is al oud." Toen vroeg de Heer aan Abraham: "Waarom lacht Sara, waarom vraagt ze zich af of ze op haar leeftijd nog wel een kind ter wereld kan brengen? Is ook maar iets voor de Heer onmogelijk?" Geschrokken ontkende Sara: "Ik heb niet gelachen." Maar hij zei: "Ja, je hebt wel gelachen."

Ze kwam er genadig vanaf. Spot of twijfel kon genadeloos afgestraft worden, blijkt uit het Evangelie volgens Lucas waarin de engel Gabriël Zacharias komt inlichten over de aanstaande zwangerschap van diens voor onvruchtbaar gehouden vrouw Elisabet. "Zacharias vroeg aan de engel: Hoe kan ik weten of dat waar is? Ik ben immers een oude man en ook mijn vrouw is al op leeftijd."

Bij Gabriël als boodschapper van God viel die vraag niet goed. Voor straf werd Zacharias stom en kon hij pas weer spreken op de dag dat Elisabet beviel van Johannes.

Elisabets nicht Maria was nog een meisje, toen dezelfde engel Gabriël haar kwam vertellen over de onbevlekte ontvangenis van een zoon van God. Maria's moeder Anna leek lang onvruchtbaar, maar kreeg door de goddelijke genade op latere leeftijd nog een kind.

Later probeerden vrouwen soortgelijke wonderen 'af te dwingen' met gebed tot Anna of andere heiligen van wie werd beweerd dat ze een goed woordje konden doen in het geval van onvruchtbaarheid. Zo kenden diverse plaatsen in de Zuidelijke Nederlanden om die reden een verering van de heilige Ghislenus, een kluizenaar uit de zevende eeuw.

Stof die in aanraking was geweest met een van zijn relieken kon helpen. Sommige vrouwen slopen zelfs de kerk in om bij het beeld van Ghislenus met ontblote geslachtsorganen tegen de snuit van de beer te leunen die doorgaans aan de voeten van de in hout of steen uitgevoerde heilige lag.

Moederschap overkwam vrouwen, soms al op zeer jeugdige leeftijd en vaak vlak voor de leeftijd waarop de natuur een einde maakte aan de vruchtbaarheid. Het leverde niet eens altijd grote gezinnen op. Kindersterfte was een wijdverbreid fenomeen.

Een kroost van enige omvang gold als nastrevenswaardig. Een betere investering in de toekomst bestond nauwelijks. Vanaf jonge leeftijd konden kinderen hun bijdrage leveren aan het gezinsinkomen en ze konden hun ouders onderhouden, als die niet meer in staat waren om te werken.

Onder meer gestegen welvaart, mogelijkheden tot geboortebeperking en de strenge zedelijkheidsnormen droegen ertoe bij dat Nederland vroeg een laag aantal tienermoeders had. Al in 1950 was het het laagste van Europa.

Het aantal moeders van hoge leeftijd lag relatief hoog. Maar dat had meer te maken met de hoge vruchtbaarheid in het algemeen. Nederlanders hadden grote gezinnen.

Na de introductie van de anticonceptiepil veranderde dat snel. Vrouwen werden, mede onder invloed van een toegenomen arbeidsdeelname en een hoger opleidingsniveau, ook later moeder. In 1970 kregen ze hun eerste kind nog op hun 24ste. Tegenwoordig zijn ze gemiddeld 29 jaar en 8 maanden oud.

Oudere moeders waren even uit beeld. Begin jaren zestig waren ze nog heel gewoon. Tien procent van de baby's had een moeder van 38 jaar of ouder. Eind jaren zeventig was dat nog maar 1,5 procent. Inmiddels zit Nederland weer op de tien procent van begin jaren zestig.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden