Moederschap is niet voor iedereen een roze wolk

Iris Pronk

Daar ligt de baby dan, vlak na de geboorte, uit te rusten op zijn moeders buik. Dat moment is misschien wel het mooiste in hun leven, zo vinden heel veel ouders.

Ze reageren allemaal anders op die eerste kennismaking. „Sommigen zijn heel stil en kijken alleen maar, anderen zijn in een staat van grote opluchting; ze plengen tranen, zijn ontroerd of slaken kreten van verbazing: ’Oh een baby, een echte baby!’”, aldus verloskundige Beatrijs Smulders in haar populaire handboek ’Veilig bevallen’.

Maar er zijn ook moeders – en dat vermeldt Smulders niet – die hun kind met afgrijzen, schaamte of onverschilligheid begroeten. Of die het bestaan van hun baby ontkennen, ook al ligt hij daar wel, ruim drie kilo zwaar, en ook al was de bevalling moeizaam. En dan zijn er ten slotte ook nog moeders, die hun pasgeborene enkele uren na die bevalling doden: door hem met een kussen te verstikken, en zijn lijkje vervolgens te verstoppen in een vuilcontainer, een plastic tas of een bloempot.

Dat laatste deed Sabine H., de Duitse ’Killer-Mutter’ die in 2005 werd gearresteerd na de vondst van negen babylijkjes in de schuur van haar ouderlijk huis. De Groningse psycholoog Gerrit Breeuwsma verdiepte zich in haar zaak voor zijn boek ’Het vreemde kind’ (werktitel), dat dit najaar zal verschijnen. Tijdens een congres in Ede vandaag houdt hij een lezing over neonaticide: de moord op pasgeborenen, door extreme moeders zoals Sabine H. maar veel vaker door heel gewone, getroebleerde vrouwen.

„Ik wil laten zien dat die hele vroege kindertijd riskant is. Als je naar de sterftecijfers kijkt, dan is het kind nergens onveiliger dan bij zijn moeder,” zegt Breeuwsma. Die boodschap staat haaks op de ’roze wolk van het moederschap’, die door psychologen nog tot in de jaren tachtig werd gepropageerd. „Zij beschreven het moederschap als de kroon op het bestaan van de vrouw.”

Maar voor die vrouw is de baby soms een ramp, omdat ze bijvoorbeeld alleenstaand is en het kind niet wil of kan verzorgen. Of – en dat speelt vooral in landen als India en China – omdat ze een dochter heeft gekregen in plaats van een geprefereerde zoon.

Volgens schattingen van Amnesty International zijn er jaarlijks wereldwijd honderdduizenden tot een miljoen gevallen van neonaticide. Hoeveel pasgeborenen er in Nederland gedood worden, is volgens psycholoog en criminoloog Frans Koenraadt niet te zeggen. De aantallen zijn namelijk onbekend. „Het is een ’dark number’, babylijkjes zijn makkelijk te verstoppen.”

De daders zijn meestal jonge moeders, zegt Breeuwsma, die nauwelijks steun hebben van hun omgeving en een instabiele relatie hebben. „Je moet ook denken aan loverboy-varianten. Vaak onderhouden deze vrouwen ook een moeizame relatie met hun eigen moeder.” Dikwijls hielden ze hun zwangerschap verborgen, droegen ze heel lang wijde truien, namen ze ontslag toen hun buik niet meer te verbergen was.

Het idee dat vrouwen zich direct en vanzelf aan hun pasgeboren baby hechten, is volgens de psycholoog Breeuwsma een mythe. „Die vroege hechting kan heel problematisch zijn, zo blijkt uit een lange geschiedenis van neonaticide. Moeders moeten soms bij die hechting geholpen worden.”

Bijvoorbeeld door familie en een kraamverzorgster, die de pas bevallen moeder door de eerste, moeilijke 72 uur heen loodst. Die drie dagen zijn essentieel om de band met het kind tot stand te brengen, aldus Breeuwsma: „Maar juist risicomoeders onttrekken zich vaak aan professionele kraamzorg.” Zo kan het gebeuren dat zij het kind, waaraan zij zich nog niet gehecht hebben, binnen 24 uur na geboorte doden. Zijn deze moeders oerslecht, volslagen krankzinnig, totaal niet in staat om kinderen op te voeden?

Dat hoeft niet, zegt Breeuwsma. „We zouden dat zwart-witte beeld prefereren, maar de scheidslijn tussen normaal en abnormaal is in de werkelijkheid heel dun. Met neonaticide-pleegsters is psychisch niet eens zoveel mis, en ze zijn ook niet gespeend van gevoel. Niet voor niets verstopte Sabine H. haar dode baby’s in bloempotten: ze wilde ze bij zich houden.” En deze Killer-Mutter heeft, verwarrend genoeg, ook een aantal springlevende kinderen, die ze naar verluidt goed verzorgde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden