Moedergezang leert het ongeboren kind luisteren

Beeld Trouw

Wat een foetus hoort, is niet bekend. Maar dat er iets van taal binnendringt in de buik, daarvoor komt steeds meer bewijs. Baby's leren voordat ze geboren zijn niet alleen al melodische aspecten van taal, maar volgens de nieuwste studies ook gedetailleerde kennis over spraakklanken.

Een flink kabaal moet dat zijn, het gedreun van je moeders hart boven je hoofd. Boeboem boeboem boeboem. Om je heen het geruis van de bloedsomloop en het geborrel in haar darmen. Daar doorheen ook wat geluiden van buiten: een vaag reclamedeuntje, gedempte gesprekken. En als je moeder praat, resoneert overal om je heen de klank van haar stem.

Vanaf de 25ste week kan een foetus in principe horen. Maar hoe de geluiden van buiten precies klinken voor het ongeboren kind, is niet duidelijk. Praten klinkt wellicht zoals wanneer je iets zegt met de hand over je mond. Een foetus hoort waarschijnlijk wel dingen als intonatie en klemtoon, maar van de details van de taal krijgt hij maar weinig mee.

Toch lijkt het erop dat baby's al in de baarmoeder beginnen met het leren van hun moedertaal. Dat blijkt uit testen met baby's van nog maar een paar uur oud. Ze onthouden de klanken van een verhaalfragment dat hun moeder vaak voorlas tijdens de zwangerschap, kunnen hun moedertaal beter onderscheiden van een onbekende taal dan twee onbekende talen van elkaar en luisteren liever naar hun moedertaal dan naar een andere taal - en trouwens ook naar hun moeders stem. Maar ook specifiekere aspecten van de taal lijken ze al op te slaan in hun prenatale hersenen. Dit jaar verschenen drie nieuwe wetenschappelijke studies die suggereren dat pasgeboren baby's meer weten van hun moedertaal dan voorheen gedacht.

Koptelefoon en neptepel
De opmerkelijkste bevinding was van Amerikaanse taalonderzoekers. Die lieten begin dit jaar voor het eerst zien dat baby's afzonderlijke spraakklanken kunnen leren nog voordat ze geboren zijn. Net als in de meeste eerdere onderzoeken die meten wat baby's al in de baarmoeder over taal hebben geleerd, gebruikten de wetenschappers een automatisch mechanisme bij pasgeboren baby's: zuigen. Tegen de tijd dat de baby's bijna toe waren aan hun volgende voeding en lekker alert waren, kregen ze een koptelefoon op en een neptepel om aan te zuigen. In zo'n speen zitten sensoren om het zuigritme te meten. Baby's gaan namelijk doorgaans even harder zuigen als ze iets nieuws horen. Met het zuigritme denken wetenschappers daardoor te kunnen bepalen wat een baby al weet.

In de Amerikaanse studie liet psychologiehoogleraar Christine Moon Amerikaanse en Zweedse baby's van anderhalve dag oud de Engelse klinker 'i' horen en de Zweedse klinker 'y' (een soort 'i' met getuite lippen) en allerlei uitspraakvariaties van die klinkers. De baby's bleken harder te gaan zuigen elke keer als ze een klinkervariatie uit de onbekende taal hoorden, terwijl ze bij alle variaties van de klinker uit hun moedertaal in hetzelfde rustige tempo doorsabbelden. Ze herkenden de klinkervariaties uit hun moedertaal als één en dezelfde klank, terwijl ze wel alle subtiele verschillen tussen de klinkervariaties van de andere taal als iets nieuws hoorden. Pasgeboren baby's hebben dus al heel specifieke kennis over klanken, veel gedetailleerder dan tot nu toe bekend was.

Dat de onderzoekers klinkers onderzochten en geen medeklinkers is trouwens geen toeval. Zoals de naam al zegt, klinken die veel meer door dan medeklinkers. Een 'k' zeggen met de hand voor je mond levert niet veel meer op dan een plukje adem dat zich tussen je vingers door een weg naar buiten wurmt.



 
Franse baby's huilen omhoog en Duitse baby's huilen omlaag, net als de melodie van zinnen in hun moedertaal.
Beeld anp

Melodisch gehuil
Het onderzoek bouwt voort op eerdere bewijzen dat foetussen al iets leren over de melodische aspecten van taal, zoals ritme en intonatie. In een studie van eind jaren negentig kreeg een aantal Franse baby's van vijf dagen oud Engels en Japans te horen, twee talen die in ritme van elkaar en van het Frans verschillen. De Franse baby's, die nog nooit een woord Engels of Japans hadden gehoord, bleken harder te gaan zuigen aan de nepspeen als de taal in de koptelefoon overging van de ene naar de andere. In een experiment met twee talen met hetzelfde ritme, Engels en Nederlands, gebeurde dat niet. Blijkbaar weten baby's al iets over het ritme van talen als ze net zijn geboren.

Het gehuil van baby's van drie dagen oud bezit ook al melodische kenmerken van hun moedertaal. Duitse en Franse onderzoekers ontdekte een paar jaar geleden dat ze de intonatie al kennen. Franse baby's huilen omhoog en Duitse baby's huilen omlaag, net als de melodie van zinnen in hun moedertaal.

Een recente studie van de Finse onderzoeker Eino Partanen suggereert bovendien dat baby's een melodie die ze alleen tijdens de zwangerschap hebben gehoord, na de geboorte herkennen en zelfs vier maanden lang onthouden - al zijn er wel wat dingen op de studie aan te merken, zoals het kleine aantal baby's dat getest is en wel erg sterke conclusies op basis van verwarrende onderzoeksresultaten. Het gaat in het Finse onderzoek weliswaar om de melodie van een liedje ('Altijd is Kortjakje ziek'), maar het heeft toch wel enigszins met taal te maken. Juist doordat een baby in de buik minder details hoort van de taal en vooral aspecten als intonatie en klemtoon oppikt, zou je kunnen zeggen dat hij een soort muziektaal hoort. Dat is na de geboorte bovendien niet afgelopen. Volwassenen, en zeker de ouders, praten doorgaans in een overdreven melodische taal tegen een baby (zie kader).

Tatata, tatáta, tatota
De klemtoon is ook geen onbekend terrein voor pasgeboren baby's, bleek uit een ander onderzoek van de Finnen, dat in augustus verscheen in wetenschapsblad PNAS. De onderzoekers lieten alle deelnemende moeders vanaf de 29ste week van de zwangerschap minimaal vijf keer per week een cd opzetten met vier minuten lang in willekeurige volgorde telkens de woordjes tatata, tatáta en tatota. Zelf mochten de moeders een koptelefoon met muziek opzetten. Na de geboorte gooiden ze de cd weg en binnen drie weken erna peilden de onderzoekers de reactie van het babybrein op de nepwoorden en variaties ervan, terwijl de baby's sliepen.

De babyhersenen bleken vooral sterk te reageren op de klemtoonverandering tatáta, veel meer dan op andere nepwoordvariaties. Bovendien was de breinreactie sterker als de cd vaker was afgespeeld. De onderzoekers opperen in hun artikel dat dat komt doordat in het Fins zulke duidelijke klemtonen in het midden van een woord niet voorkomen. Op het nepwoord tatáta lijkende woorden kunnen de baby's dus niet gehoord hebben, noch in de buik, noch daarna. Alleen dat woord tatáta zelf, van de cd. Dat ze dat herkenden, betekent dus dat ze het hadden onthouden.

De muzikale aspecten van taal, zoals ritme, intonatie en klemtoon zijn dus al hoorbaar voor baby's in de buik en ze onthouden er ook een en ander van. Bovendien leren ze al wat over de klinkers van hun moedertaal. Maar of extra praten tegen het ongeboren kind een positief effect heeft op de taalontwikkeling, daar is geen bewijs voor. Ouders die het willen proberen, adviseert Eino Partanen om te zingen. De stem van de moeder is het meest markante geluid in de baarmoeder en zingen benadrukt de melodische aspecten van taal, die baby's kunnen oppikken. Mogelijk bereidt het de hersenen voor op het leren analyseren en onderscheiden van de subtiele akoestische details van gesproken taal. En dat is toch het begin van de taalontwikkeling van een kind.

 
De muzikale aspecten van taal, zoals ritme, intonatie en klemtoon zijn dus al hoorbaar voor baby's in de buik en ze onthouden er ook een en ander van.

Oudertaal klinkt als muziek in de oren
Volwassenen praten op een speciale manier tegen een baby. Ze gebruiken een sterk vereenvoudigd vocabulaire, met vooral woorden van één en twee lettergrepen. Maar bovenal heeft 'babygerichte spraak' een overdreven intonatie. Mensen praten hoger, met soepeler overgangen van de ene toon naar de andere, langere pauzes, kortere zinnen en meer herhaling in de intonatie dan wanneer ze tegen andere volwassenen praten. Het lijkt dus veel meer op muziek dan gewone gesproken taal.

Baby's vinden dat heerlijk. Ze luisteren veel liever naar de muziekspraak, bleek al in de jaren tachtig van de vorige eeuw. In het bijzonder zijn het vooral de hogere tonen waar ze van houden. Die voorkeur komt ook goed uit. In de babygerichte spraak staat elk woord veel meer apart dan in gewone gesproken taal. Dat maakt het voor baby's waarschijnlijk gemakkelijker om te beginnen met begrijpen wat elk woord betekent. Ze hoeven dan minder hun best te doen om in een lange stroom van klanken, wat gewone spraak eigenlijk is, te bepalen waar het ene woord eindigt en het volgende begint. De automatische drang van ouders om simpel en melodisch te praten tegen hun baby lijkt dus een duidelijk nut te hebben.

Al tweetalig voor de geboorte
Pasgeboren baby's waarvan de moeder twee talen sprak tijdens de zwangerschap, hebben nog geen voorkeur voor de ene of de andere taal, maar ze kunnen ze wel uit elkaar houden. Dat blijkt uit de vooralsnog enige studie naar prenatale taalontwikkeling van baby's die in de buik niet één maar twee verschillende talen hoorden. Baby's die maar één taal hadden gehoord in de baarmoeder hadden wel een duidelijke voorkeur voor hun moedertaal.

De moeders van de onderzochte baby's waren tweetalig Tagalog-Engels. Tagalog is een van de hoofdtalen op de Filippijnen en heeft een ander type ritme dan het Engels. De moeders spraken beide talen in het dagelijks leven. De Britse en Franse onderzoekers testten hun baby's, van maximaal vijf dagen oud, door hun zuigritme te meten. Daaruit bleek dus dat eentalige Engelse baby's het Tagalog niet zo interessant vonden en de tweetalige baby's wel. En beide groepen baby's hoorden verschillen tussen de twee talen. De onderzoekers concluderen dat tweetalige baby's dezelfde leermechanismes hebben voor de twee talen die ze horen als eentalige baby's voor hun moedertaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden