Moederdoder vaak gestoord, vaderdoder uit gewelddadig gezin

Van een onzer verslaggeefsters UTRECHT - Veel kinderen wensen misschien hun ouders dood, weinig kinderen brengen hun vader of moeder echt om. 'Moederdoders' zijn jonger en meer psychisch gestoord dan 'vaderdoders', die weer vaker uit een beknellende en gewelddadige gezinssituatie komen.

Dit concludeert de forensisch psycholoog F. Koenraadt in zijn proefschrift 'Ouderdoding als ultiem delict', waarop hij gisteren te Utrecht promoveerde. Koenraadt, werkzaam in het Pieter Baan Centrum te Utrecht, onderzocht meer dan 400 gevallen van ouderdoding in de literatuur en 100 gevallen uit de praktijk van het PBC in de afgelopen 45 jaar. Ouderdoding, volgens Koenraadt een opvallend weinig onderzocht fenomeen, komt in de West-Europese landen ongeveer even vaak voor. Bovendien is er door de jaren heen geen opvallende toe- of afname te bespeuren: steeds ligt het percentage ouderdodingen op twee of drie procent van het totale aantal dodingen, hetgeen voor Nederland doorgaans neerkomt op niet meer dan vijf of tien keer per jaar. “Dan heb ik het wel over de voltooide dodingen”, zei Koenraadt gisteren, “het aantal pogingen ligt uiteraard hoger. Vorig jaar was met elf gevallen een topjaar, maar dat was een uitzondering, dit jaar halen we dat zeker niet.”

Knellend

In het PBC spreekt en observeert hij ze allemaal: de opgeschoten tiener die met een mes zijn slapende vader in de borst steekt, de jong volwassene die met een pistool zijn moeder door het hoofd schiet en de oudere veertiger die welbewust zijn moeder doet stikken. “De dader van moedermoord is vaak de oudere, ongehuwde zoon die nog steeds bij zijn moeder inwoont. Al jarenlang hebben die twee een intens knellende band, waar de zoon dan onder invloed van wanen of hallucinaties een einde aan maakt.”

Drijfveer tot zijn onderzoek, zegt Koenraadt zelf, was opperste verbazing. Hoe komt een kind, van wat voor leeftijd ook, tot een moord op degene die hem heeft verwekt, gezoogd en grootgebracht? Naarmate hij langer in het PBC werkte, was daar echter ook die andere verbazing: hoe lukt het kinderen die jarenlang zó door hun tirannieke vader zijn misbruikt en mishandeld, om dit ultieme delict steeds maar niet te plegen? “Kinderen die uit zulke geïsoleerde gezinnen komen, met zoveel afschuwelijke ervaringen, hebben zich kennelijk toch kunnen beheersen.” Doet zo'n zoon of dochter het toch, analyseeert Koenraadt, dan zou je in enkele gevallen zelfs van een held in plaats van een monster kunnen spreken.

De honderd casussen uit de geschiedenis van het PBC leverden een schat aan gegevens op. Zo zijn de motieven van de daders heel divers: jaloezie, eer, en geld komen voor, maar ook euthanasie en incest. “Soms is het letterlijk 'jij of ik'; zelfmoord of moord.” Op het moment van de moord is 60 procent van de daders minder toerekeningsvatbaar. Tweederde van de oudermoordenaars heeft nog niet eerder een misdaad begaan en bijna altijd gaat het om een plotselinge daad. De door veel kinderen geuite dreigementen om hun vader of moeder om te brengen, hebben volgens Koenraadt geen voorspellende waarde. Alcohol speelt opvallend vaak een rol. Zowel als één van de belangrijke gezinskenmerken - één of beide ouders waren zware drinkers - als bepalende factor op het moment suprème. “Veel meer dan drugs heeft alcohol een agressie-ontremmende werking. Als de drank rijkelijk gevloeid heeft, is het makkelijker te doden.”

Het proefschrift behandelt ook moord op broers, zussen, pleeg- of adoptiefouders en opa's of oma's. Uit het PBC kent Koenraadt een man die het hele gezin wilde vermoorden. “Hij wilde het hele gezin vergassen, op het nippertje kon worden voorkomen dat het huis mét gezin explodeerde.”

Tot zijn verrassing kwam de promovendus er tijdens het schrijven achter dat een betrouwbare registratie van dodingen in Nederland ontbreekt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek houdt weliswaar de cijfers bij, maar in zijn ogen lopen deze statistieken “opmerkelijk achter”. Nog frappanter is echter de wijze van registratie door justitie. “Daar baseren ze zich op het aantal dodingen die door de kranten worden vermeld: zo'n telling bevat natuurlijk ruis. Ik pleit voor het Canadese systeem, waar de regionale politiekorpsen direct melden aan een landelijk justitie-bureau.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden