Moeder zijn in twaalf talen

In 'A Soothing Song' zijn twaalf filmpjes te zien van migrantenvrouwen die hun kindje in slaap zingen, tegen een Oudhollands decor. Boven: Kyoko uit Japan met haar zoontje Pascal. (Trouw)

Elke moeder heeft een droom voor haar kind. De video-installatie ’A Soothing Song’ toont wiegeliedjes van vrouwen uit de hele wereld.

In de zaal van Imagine IC, een multimediaal centrum in Amsterdam Zuidoost, is het stikdonker en lijkt het eerst even stil. Maar dat is het niet helemaal. Uit het plafond stroomt ijle zang en vanuit de achterwand klinkt een zacht en ritmisch liedje. Een hoge stem neuriet onherkenbare woorden tussen de filmschermen. Op een van de schermen verschijnt Elisa.

Elisa is een Afrikaanse vrouw uit Frankrijk, haar kroeshaar krult om haar gezicht. Haar zoon Paul kijkt onverschrokken om zich heen. Tussen haar Franse wiegeliedje horen we haar in gedachten tegen hem praten. Ze wenst dat hij later onder een boom zit en in rust is, de wereld om hem heen hard ziet werken terwijl hij ’iedereen zal verbazen met zijn wilde dansen’.

Gelijktijdig, op een ander scherm, wenst Andrea uit Zwitserland voor de pasgeboren Csongor dat zijn zachtheid het meest vreselijke zal overwinnen. ’Je rug zal recht zijn als een berg en de bewegingen van je lichaam zullen vredig zijn’. De camera vangt het moment waarop de bezorgde moeder haar wang legt tegen de wang van het tevreden slapende kind. Dan zingt Andrea een Zwitsers wiegeliedje.

Zo zijn er twaalf vrouwen in deze installatie te zien, ze verschijnen en verdwijnen in een onderliggende choreografie. Ze bewegen op hun eigen ritme en lopen heen en weer en het licht beweegt met ze mee. Ze komen uit de hele wereld, maar zijn in Nederland moeder geworden. Het is alsof ze door een kind te maken een wortel planten in een nieuw land. Hun lied en hun wensen voor de kinderen klinken als kleine gebeden.

De makers van de installatie, Monica Blok uit Uruguay en Hadas Itzkovitch uit Israël hebben beiden een achtergrond in dans, performance-kunst en schrijven. Een jaar lang is er gewerkt aan het kunstwerk. Ontworteling is een thema dat vaker terugkomt in hun projecten. Voor ’A Soothing Song’ (een geruststellend liedje) combineerden ze woorden, beelden, geluid en beweging tot een intiem totaalbeeld.

Op de muur van Imagine IC staat het thema bij binnenkomst beschreven: „Iedereen heeft een moeder. Zonder moeder is er geen familie, geen maatschappij en geen toekomstige gemeenschap. Dat is universeel.”

De vrouwen die voorbij komen zijn allen verschillend van elkaar. Binnen hetzelfde decor zie je verlegen Elisa wensen dat haar kind gaat dansen en een moeder van een tweeling hoopt dat de twee nooit gescheiden zullen worden. Maar het gaat Blok en Itzkovitch vooral om de overeenkomsten binnen alle diversiteit. Daarom dragen de moeders dezelfde grijze jurk en werden ze in dezelfde kamer gefilmd. Ondertussen rijst de vraag op wat er anders is aan de dromen van migrantenvrouwen vergeleken bij de dromen van Nederlandse vrouwen.

Voor het decor zochten de makers iets typisch Nederlands, ze wilden niet vervallen in clichés als tulpen en molens. Ze lieten zich inspireren door schilders als Nicolaes Maes en vermengden Oudhollandse elementen in het decor; een stilleven met appels op een tapijt, Hollandse lichtval door het raam, een schommelstoel, de houten vloer.

De ruimte is geënsceneerd en niet realistisch; het decor heeft hierdoor een vervreemdend effect waardoor het contact tussen de migrantenmoeders en hun kinderen extra persoonlijk wordt. De Oudhollandse sfeer om de moeders heen zou overigens voor veel vrouwen hoogstwaarschijnlijk vervreemdend zijn, door de onnatuurlijke elementen uit oude schilderijen. Maar het decor zelf is niet zozeer indrukwekkend. Indringend is het wel de gefilmde moederwensen te horen, terwijl de kinderen ontwapenend en nietsvermoedend in slaap vallen of rondkijken.

Bezoekers van ’A Soothing Song’ tonen zich onder de indruk. „Veel mannen beginnen over een moeder die ze hebben gemist. Vrouwen beginnen juist vaker over het moeder zijn”, vertelt een medewerkster van Imagine IC enthousiast. In de loge is ondertussen een spontane bijeenkomst ontstaan van bezoekers uit diverse landen. Een moeder uit Somalië gaat plots een slaapliedje zingen, gevolgd door een vrouw uit Egypte. Iedereen luistert en houdt zijn adem in, de medewerksters, de andere bezoekers, de aanwezige kunstenaars. De installatie is niet alleen bijzonder door het project zelf, maar door het effect dat zij heeft op de bezoekers. Volgens een geëmotioneerde man voelt het aan als ’een baarmoeder’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden