Moeder was een strikt type

Een ietwat rommelig relaas, maar vervelen doet het geen moment

Een half jaar nadat 'Een vlucht regenwulpen' dankzij de campagne 'Nederland leest' massaal is herlezen, komt Maarten 't Hart met een welkom nieuw boek over zijn moeder. Dat heeft even geduurd, want de schrijver had zijn moeder beloofd voor haar dood niet meer over haar te schrijven. Begrijpelijk ook wel, dat de strenggelovige moeder niet echt op zo'n portret door haar geloofsafvallige zoon zat te wachten - maar toch had Lena 't Hart-van der Giessen tot nog toe weinig reden om voor haar zoons boeken te vrezen. Als iets me uit zijn succesroman 'Een vlucht regenwulpen' is bijgebleven, dan is het wel de idylle tussen de zorgzame moeder en de liefhebbende zoon, die samen door de rietlanden varen, terwijl de futen en meerkoeten voor de boot wegvluchten. Die symbiose wordt ruw verstoord als de jongen naar school moet, maar de liefde voor moeder blijft innig. Ook later nog, als ouderlingen moeder op haar sterfbed komen kwellen met vermaningen en geboden en de volwassen Maarten hen woest het huis uit jaagt.

Die liefde tussen moeder en zoon gíng ook diep, maar uit 'Magdalena', dat een veel nuchterder toon aanslaat, begrijpen we nu dat 'Een vlucht regenwulpen' toch fictie was. Nu duikt 't Hart in het echte leven van zijn moeder; van haar geboorte in 1920 als dochter van een babbelzieke moeder en brute ploert van een vader, tot aan haar dood in 2012. Dat doet hij in losse, chronologische geordende hoofdstukken - met het van hem bekende aanstekelijke vertelplezier. Onderweg slaat de schrijver graag een zijspoor in, om de een of andere dwarse opinie te poneren over iets wat eigenlijk niet ter zake doet; daarin herkennen we weer de knorrige presentator van het tv-programma 'Maartens Moestuin'. Het maakt van 'Magdalena' soms een wat rommelig relaas, met nogal wat herhalingen, maar vervelen doet het geen moment.

De zoon aardt naar de moeder, zo blijkt, een strikt type met 'een schijtlaarzenaard'; een strenggelovige, veeleisende, behoudzuchtige vrouw die nooit lachte, haar kinderen niet aanraakte en elke nieuwerwetsigheid van de hand wees. Zo wordt de tandarts tot rotte tanden aan toe jarenlang buiten de deur gehouden. Moeder was misplaatst paranoïde over mogelijke ontrouw van haar man die ze tot in de kerk tijdens het bidden meende 'mokkels' te zien verleiden. Als 't Hart uitweidt over zijn vader, 'een paardenfluisteraar avant-la-lettre' die geen oog heeft voor vrouwen, ben je als lezer geneigd te denken dat de moeder haar eigen obsessies op haar man projecteert, maar aan zulke freudiaanse duiding waagt de zoon zich niet.

Tussen moeder en zoon wordt een leven lang geruzied over God en Bijbel. Iedere ongeloofwaardigheid die door de zoon in de Heilige Schrift ontdekt wordt, wordt door de moeder afgedaan met een dooddoener. Als Maarten zich afvraagt hoe Noach in hemelsnaam twee miljoen diersoorten op zijn Ark kon herbergen plus het nodige voedsel, bitst de moeder dat God ervoor zorgde dat de dieren op het water geen voedsel nodig hadden. Die geloofsstrijd, die voortduurt tot op de rand van de dood is pijnlijk, en toch houdt 'Magdalena' ook iets van een Kees de jongen-achtige gezinsidylle. Met heimwee memoreert de zoon hoe hij zich verkneukelde als moeder met haar mond vol spelden kleren zat te naaien, omdat hij haar dan zo fijn kon kwellen zonder dat ze iets terug kon zeggen. Verrassend zijn de brieven van de moeder zelf, waaruit een zachtere vrouw oprijst.

Het portret wordt uitgeluid met de Apostolische Geloofsbelijdenis. Dat is een beetje een stijlbreuk, zo'n theologisch slotakkoord, maar wel een die de schrijver kenmerkt. Even koppig als zijn moeder - en over het geloof wil hij per se het laatste woord hebben.

Maarten 't Hart: Magdalena.

De Arbeiderspers; 252 blz. euro 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden