Moeder komt tot rust, baby ook

Moeder worden kan stress opleveren en dat straalt weer op de baby af. Mindfulness helpt, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam.

Geniet van die eerste tijd met je baby. Welke kersverse moeder krijgt deze goedbedoelde raad niet? Maar veel vrouwen belanden niet als vanzelf op die roze wolk. Een onverwachte zwangerschap, een huilbaby of alleen al de verantwoordelijkheid voor een jong, nieuw leven kan voor veel stress zorgen.

Of erger. Zo'n 10 procent van de Nederlandse moeders krijgt in de eerste drie maanden na de bevalling last van een lichte tot ernstige depressie. Eveneens 10 procent valt ten prooi aan een angststoornis. En minimaal een op de tien vrouwen ervaart de geboorte van hun kind als traumatisch.

"Dat is veel, en deze cijfers zijn aan de voorzichtige kant", zegt kinderpsycholoog en onderzoeker Eva Potharst. Haar cursus 'Mindful met je baby' is een van de trainingen waarmee ze aan de Universiteit van Amsterdam het effect van mindfulness op stress bij ouders meet.

Ina Stockem (41) stuitte vorig jaar via Facebook op de achtweekse cursus en meldde zich aan. Haar eenjarige zoontje sliep slecht en zij daardoor ook. De spanning liep op. "Ik had ooit een cursus mindfulness gevolgd, maar deze sloeg beter aan. De oefeningen waren praktisch, gericht op de omgang met mijn kind."

Mindfulness, ook wel aandachtstraining, maakt je bewust van gedachten, emoties en lichamelijke prikkels op het moment dat ze zich aandienen. Door continue opmerkzaam te zijn en deze gevoelens te benoemen, zou je beter afstand van ze kunnen nemen. Je laat je er minder door meeslepen en dat maakt stressbestendiger.

Stockem wilde de huilbuien van haar zoontje vaak zo snel mogelijk dempen. Tijdens de cursus leerde ze eerst aandachtig naar hem te kijken, om op te merken wat dit bij haar opriep. "Als hij begon te huilen, voelde ik stress en kreeg ik gespannen kaken. Een negatieve emotie, die ik direct uit de weg wilde ruimen. Dat werkte averechts. Eva Potharst legde uit dat deze reactie bij moeders ingebakken zit. Je wilt je kind beschermen tegen gevaar. Maar in onze huidige samenleving valt dat gevaar wel mee en reageren we vaak te gespannen."

Moeders van huilbaby's kunnen al in paniek raken als ze een kreetje horen, vertelt Potharst. "Daar gaan we weer, denken ze dan. Ze zien een uitputtingsslag op zich af komen en voelen zich machteloos. Zij moeten met een frisse blik naar hun kind leren kijken."

Potharst geeft haar trainingen onder de vlag van UvA Minds, Academisch Behandelcentrum voor Ouder en Kind. Maximaal zes gestreste moeders starten hun wekelijkse sessies op een meditatiekussen.

Het valt met de gevoelige afstemming op hun baby's niet mee om de ogen te sluiten, terwijl hun baby's rondscharrelen. Maar een medewerker van baby-expertisecentrum OuderKindLijn, houdt een oogje in het zeil. "We luisterden en observeerden onszelf", vertelt Stockem. De vrouwen leren bewust voor een aandachtsobject te kiezen. Heeft de baby zorg nodig of kunnen ze bij zichzelf blijven? "Door rustig te blijven, ging ik op den duur ook de verschillende huiltjes goed onderscheiden."

De kalmte van de mediterende moeders straalt af op de kinderen. "Mijn zoontje kwam tussen mijn benen zitten, of de kinderen speelden ongestoord met elkaar."

undefined

Kijkmeditatie

Terwijl een medewerker voor de kinderen zorgt, bespreken de deelnemers hun huiswerkoefeningen en een thema als zelfcompassie, omgaan met stress of afstand en nabijheid. Iedere sessie eindigt met een kijkmeditatie, waarbij de vrouwen hun kinderen aandachtig waarnemen. Zonder direct hun eigen gevoel op hen te projecteren.

Potharst: "De baby's genieten als ze gevolgd worden door moeders ogen terwijl ze hun gang gaan. En zij ontroeren daarmee hun moeder weer, waardoor die haar zorgen vergeet." Veel moeders denken volgens haar dat ze voortdurend afgestemd horen te zijn op hun kind en het moeten vermaken. Maar baby's spelen ook graag alleen. Een moment waarop de moeder zichzelf kan opladen. En elke dag vijf à tien minuten je baby observeren zonder in te grijpen, kan helend zijn voor de relatie, meent ze.

Klopt, zegt Stockem die haar zoon voorheen overlaadde met het mooiste speelgoed. "Ik was vooral druk met de perfecte moeder uithangen en verzon van alles om hem bezig te houden. Ik plande zijn hele dag vol en projecteerde mijn ideeën over de opvoeding op hem. Daar kregen we allebei stress van. Nu laat ik hem z'n gang gaan en zie ik beter wat hij echt nodig heeft."

En als hij huilt, praat ze hem erdoorheen. "Ik kijk, maak contact en benoem wat er gebeurt: ja, je huilt, je hebt het moeilijk, maar mamma is bij je." De spanning die haar huilende zoontje opriep, kwam voort uit 'wat als'-scenario's, zorgen over zaken die nog niet aan de orde waren. Wat als het kind de hele middag zou doorhuilen en zij niet aan andere activiteiten zou toekomen? "Ik werd me bewust dat die zorgen samenhingen met mijn eigen ervaringen en angsten. Dat ze niets van doen hadden met de baby in het hier en nu. Ik oefende door steeds een stap terug te zetten en te checken hoe hij eruit zag en wat hij communiceerde. Nu zie ik bijvoorbeeld dat hij moe is en denk ik: oké, dit is geen ramp, maar op te lossen."

undefined

Zelfcompassie

De grootste winst van de training is zelfcompassie, zegt Eva Potharst. De deelnemers worden vriendelijker voor zichzelf en krijgen warmere gevoelens voor hun kinderen. Vragenlijsten meten het gedrag van de baby's. Die zouden zich volgens de moeders makkelijker laten troosten en meer positieve emoties tonen.

Maar wie denkt na een cursus mindfulness stressloos door het leven te gaan, heeft het mis. Twee uur training per week zet geen zoden aan de dijk. De kunst is opmerkzaamheid te integreren in het dagelijks leven.

Ina Stockem en haar medecursisten herinneren elkaar iedere dag via WhatsApp aan oefeningen uit de cursus. En ze gaan zelfstandig verder met de bijeenkomsten. Met hulp van teksten, cd's en iPods. Om de beurt let een van hen op de peuters tijdens de meditaties.

"Ik vond het een verademing om in de groep te horen dat ik niet de enige moeder ben met stress. Ervaringen uitwisselen is voor mij een heel belangrijk extraatje."

Eva Potharst geeft mindfulnesstraining aan moeders in aanwezigheid van hun baby.

undefined

Bang voor de bevalling

Een op de vijf vrouwen is bovenmatig bang voor de bevalling, zegt Irena Veringa. De verloskundige aan de Universiteit van Amsterdam onderzoekt de effecten van mindfulness op angst en stress bij aanstaande ouders. Vrouwen kunnen buitensporig bang zijn voor lichamelijk letsel bij zichzelf of de baby en voor de verandering in hun leven.

Medicalisering van de bevalling is wereldwijd een trend. De Wereldgezondheidsorganisatie vraagt hulpverleners aandacht te schenken aan angst voor de bevalling, en keizersneden enkel uit te voeren als die medisch onvermijdelijk zijn. Veringa: "Angstige vrouwen vragen eerder om een ruggenprik of een keizersnede, om de stress van een bevalling te verminderen. Terwijl je kunt leren daarmee om te gaan. De meditatieoefeningen richten zich op de ademhaling, gedachten, emoties en sensaties. Toegeven aan angst versterkt deze alleen maar."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden