Moderne wraakgodin geeft onwrikbare Alfred ervan langs

Drenkeldode’ van Onafhankelijk Toneel/Opera OT. OT Theater Rotterdam t/m 22/11, daarna tournee t/m 16/12, zie www.ot-rotterdam.nl

Ze ís er gewoon. Noem haar toeval, Fortuna, het lot. Het rattenvrouwtje, in Hendrik Ibsens ’Kleine Eyolf’ uit 1894, schimmig aanwezig als personage dat kinderen de fjorden inlokt, wordt in Mirjam Koens vrije bewerking ’Drenkeldode’ opgevoerd als modern geweten.

In haar vijfde Ibsen-enscenering versnijdt Koen scènes, waarin gebruik wordt gemaakt van de oudste Nederlandse vertaling uit 1905, met videofragmenten die realtime worden opgenomen. Hierin spiegelt ’ratenvrouwtje’ Beppie Melissen de angst, verlangen en twijfel van de personages; de teksten zijn in samenspraak met de acteurs tot stand gekomen. Deze werkwijze stelt Koen in staat actueel te reflecteren op Ibsens tijdloze thema: volg je je eigen moraal of die van de maatschappij? En welke verantwoordelijkheid neem je voor je eigen leven?

Niet voor niets schrijft Alfred, mooi vertolkt door Tom Struyf, een Groot Boek over menselijke verantwoordelijkheden, en besluit hij zich helemaal te wijden aan de opvoeding van zijn kreupele zoon Eyolf. Zijn naar aandacht hongerende vrouw Rita, wenst haar zoontje daarop dood – heel eventjes maar. Niet lang daarna sterft de zoon een tragische verdrinkingsdood, wat de wankele status quo van het leven – onder alles verterend schuldgevoel – nog verder op losse schroeven zet.

De humoristische afstand die we van Melissen kennen uit haar werk voor theatergroep Carver, geeft een komische noot aan dit late stuk van Ibsen, die in de nadagen van zijn leven ironie had vervangen door zware symboliek. Die symboliek wordt door Melissens distantie de das omgedaan, als alwetend ’rattenvrouwtje’ verliest ze zich, al dan niet cynisch bedoeld, in Oprah-achtige gemeenplaatsen: ,,Stapje voor stapje beklim je je eigen Mount Everest.”

Vooral de onwrikbare Alfred krijgt van deze moderne wraakgodin ervan langs. Zij confronteert de schrijver met zijn rigide maatschappelijke opvattingen en gebrek aan emotie en empathie ten opzichte van zijn vrouw – à la shock-doc Dr. Phil.

Met de vrouwen heeft ze meer compassie. Melissen vertegenwoordigt daar de oude Noorse schrijver zélf, door zijn thema’s als emancipatie en individuele vrijheid via hen op de ontleedtafel te leggen. Een derde laag, een her en der ingelaste choreografie van handgebaren die de emotionele gesteldheid van de personages (nogmaals) moet onderstrepen, maakt de talige discrepantie tussen oude tekst en moderne bespiegeling topzwaar. Alleen actrice Romana Vrede weet met deze woordloze partituur te ontroeren. Haar Rita is een seksueel dier, met een lichaam dat zucht en kronkelt onder pijnlijk onbeantwoorde hunkering.

De regielagen geven geen meerwaarde aan het stuk. De psychologische angel wordt uit Ibsens altijd zo mooi latent aanwezige onderstroom getrokken. ,,Jij bent echt goed de weg kwijt,” ridiculiseert Melissen Alfreds innerlijke strijd. De pijn wordt door haar vergrootglas – paradoxaal genoeg – gemarginaliseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden