Moderne Devotie was Reformatie ver voor

De katholieke hervormers van de Moderne Devotie verdienen erkenning als Werelderfgoed, betoogt Mink de Vries.

De Moderne Devotie, een hervormingsbeweging uit de Late Middeleeuwen, maakt de afgelopen jaren een opvallende revival door. Deze beweging, gesticht door Geert Groote binnen de rooms-katholieke kerk, verzette zich tegen alle grote misstanden in kerk en samenleving.

De Moderne Devotie heeft een geweldige invloed gehad op Nederland en Noordwest-Europa. Tweehonderd jaar lang heeft ze zorg, onderwijs, wetenschap, bestuur, landbouw, waterbeheer, kunst, geestelijkheid en economie op een dominante manier direct of indirect gekleurd.

In alle provincies, met uitzondering van Flevoland, is het materiële en immateriële erfgoed van de Moderne Devotie terug te vinden. Opvallend is dat de meeste provincies en steden - er zijn zeker 140 steden en plaatsen met een verbondenheid met de Moderne Devotie - zich niet bewust zijn van hun eigen erfgoed.

undefined

Erasmus en Jeroen Bosch

De laatste tijd horen wij veel over Refo500. In 2017 is het 500 jaar geleden dat de Reformatie formeel begon, midden in de hervormingen van de Moderne Devotie. De Reformatie komt uiteindelijk uit het buitenland, is geen Nederlandse hervormingsbeweging. De Moderne Devotie is dat wel, geen Nederlander kon en kan er omheen.

Erasmus is Modern Devoot geworden, Jeroen Bosch werd heel sterk beïnvloed, en geïnspireerd, door de Moderne Devotie in Den Bosch en ook bekende wereldleiders, zoals Gandhi, Mandela, Bill Clinton en Dag Hammerskjold, lieten of laten zich inspireren door de Moderne Devotie en haar voormannen Geert Groote en Thomas a Kempis.

Veel veranderingen en hervormingen van de Reformatie zijn jaren daarvoor al ingezet door de Moderne Devotie. Ik noem er een paar: bijbelvertalingen in het Grieks en het Nederduits, om terug te gaan naar de bron en de Bijbel toegankelijk te maken voor het volk .

De macht en hiërarchie werden doorbroken, er ontstonden volkskerken en er groeide geloofsdemocratisering; het volk keerde zich tegen machtsmisbruik en bangmakerij voor hel en oordeel, waarmee het volk angstig en armer werd gemaakt. Mensen werden aangesproken op hun eigen geweten en oordeel, de waarheid hoefde niet alleen van de kerk te komen, het christelijk humanisme van Wessel Gansfort en Erasmus was geboren. Er ontstond ruimte voor liberaler en pragmatischer denken, vanuit de gemeenschap waar iedereen bij kon horen. Het Woord ging een centrale rol spelen binnen de gemeenschappen.

Tenslotte was er een groot verlangen naar eenvoud, soberheid, nederigheid en authenticiteit. Je kan wel zeggen dat de Moderne Devotie de Reformatie ver voor was en dat het nog maar de vraag is welke hervormingen, en van wie, nu de meeste invloed hebben gehad.

undefined

Herontdekking

In deze tijd herontdekken ondernemers, gezondheidsinstellingen, geestelijken, bestuurders en onderwijsinstellingen, van laag naar hoog, de Moderne Devotie. Wetenschappers als Herman Pleij en Frits van Oostrom zijn warme pleitbezorgers van de Moderne Devotie.

De steden Zwolle en Deventer en de provincie Overijssel hebben als eersten een motie aangenomen waarin wordt opgeroepen om de Moderne Devotie op de Werelderfgoedlijst van Unesco te krijgen. Meer steden en provincies zullen ongetwijfeld volgen. Zoveel landelijk immaterieel en materieel erfgoed hebben wij niet.

Het kabinet zal er naar verwachting dit jaar een besluit over nemen. De Moderne Devotie verdient dan die erkenning die ze al eeuwenlang niet heeft gekregen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden