Moderne dans kan weer iets actueels op het podium zetten.

Het CaDance Festival verkent de komende twee weken de 'Moving Motives' moderne dansmakers en de wijze waarop de buitenwereld in die motieven weet door te dringen. Drie van de in het festival gepresenteerde choreografen, Sjoerd Vreugdenhil, Bruno Listopad en André Gingras, opereren vanuit uitgesproken maatschappelijke ontwikkelingen in uitgesproken dansproducties. ,,Dans communiceert als het in direct verband staat met wat er op dit moment in de maatschappij gebeurt.”

Het affichebeeld van CaDance is een 'echo' van Edvard Munchs schilderij 'De Schreeuw': een metafoor voor de noodzaak waarmee de hedendaagse dansmaker zijn kunst uitdrukt. In deze editie van het festival wordt binnen het thema 'Moving Motives' onderzocht in hoeverre moderne dans een afspiegeling vormt van de 'schreeuw' die momenteel door de wereld raast. Bij choreografen Sjoerd Vreugdenhil, André Gingras en Bruno Listopad klinkt die 'schreeuw' vaak expliciet door in hun werk. Hoewel de makers totaal verschillende dansproducties maken, delen ze de urgentie om vanuit maatschappelijke reflectie wezenlijk met hun publiek te communiceren.

Choreograaf Sjoerd Vreugdenhil wil voorstellingen maken die prikkelen. ,,Waar men nog lange tijd over na kan praten. Niet van: nou dat was leuk hoor, kopje koffie?” Vreugdenhils succesvolle 'Ferocious Felicity', een aangrijpend werk over isolement, onbegrip en verlangen, werd afgelopen jaar geselecteerd voor de Nederlandse Dansdagen. In zijn in CaDance gepresenteerde productie 'Volle Melk Disneyfied' voor Dansgroep Krisztina de Châtel, kiest Vreugdenhil voor een humoristische aanpak.

Een op drift geraakte Julie Andrews uit 'The Sound of Music' voert de toeschouwer door een hilarische parodie op wat de choreograaf 'veramerikanisering'

van de samenleving noemt. ,,Ik heb zes jaar bij William Forsythe's balletgezelschap in Frankfurt gedanst en was bij mijn terugkomst in Nederland totaal overdonderd door de veranderingen die ik om mij heen zag. Alles moet opeens 'fun' zijn en binnen no time een succes worden. Dat heeft geleid tot een ver doorgevoerd 'blindvaren' op succesformules. Op televisie zap je tegenwoordig langs 28 inwisselbare lifestyleprogramma's, een eenheidsworst die door je strot wordt geduwd. Dan denk ik: kom op jongens, waar is de eigen creativiteit gebleven? Ik denk echt dat de westerse cultuur in een identiteitscrisis is beland. Dat hoeft niet perse negatief te zijn. Waarschijnlijk zijn we gewoon aan het stoeien met oude vormen en tradities, op weg naar een volgende fase. Theater kan een fantastische spreekbuis zijn om zo'n ontwikkeling bloot te leggen.”

De Amerikaanse theatermaker Robert Wilson zei ooit tegen choreograaf André Gingras dat een theaterstuk 'een vel moet hebben om aan te raken'. Gingras:

,,Dat heb ik mij ter harte genomen. Ik streef in mijn producties naar verbinding met wat we om ons heen ervaren en ik voel me vrij daar vraagtekens bij te zetten. Natuurlijk zou ik een dansstuk over een prins kunnen maken, maar ken jij een prins? Ik niet.”

Net als Vreugdenhil werd An-Form', dré Gingras geselecteerd voor de laatste Nederlandse Dansdagen met zijn productie 'The Lindenmeyer System'. In dit dansstuk liet de choreograaf de toeschouwers het migratievraagstuk aan den lijve ondervinden door hen fysiek over het speelvlak te verplaatsen. Zijn in CaDance gepresenteerde nieuwe productie 'zeropoint' onderzoekt de zaken waaraan de mens zijn persoonlijke identiteit denkt te ontlenen. Is dat het geheugen, de ervaring, of zijn het de plastic kaartjes die in onze portemonnee steken? Geluidstechnologie in de vorm van vier ultragevoelige microfoons zet het thema kracht bij.

Gingras: ,,In 'zeropoint' stel ik vragen als: wie zijn we en hoe verhouden we ons tot elkaar? Dat onderzoek ik ook aan de hand van geluid en spraak: hoe manifesteren wij onszelf? Naarmate onze rijkdom toeneemt, raken we steeds individueler ingesteld. Geld is daarin de drijvende kracht, maar het zit 'm ook in de cultuur. Toen ik in India was, voelde ik de familiebanden, het geluk van mensen die niets hebben en toch alles delen. Bij terugkomst was ik geschokt om weer te ervaren hoe iedereen in het Westen maar zo'n beetje voor zichzelf leeft. Ik zeg absoluut niet dat onze maatschappij vreselijk is, in vergelijking met een paar honderd jaar geleden zijn we natuurlijk nog altijd beter af. Sommigen noemen mijn werk cynisch, ikzelf vind mijn werk eigenlijk vrij optimistisch. Maar je kunt de donkere kanten niet negeren van wat er om je heen gebeurt.”

Choreograaf Bruno Listopad voelt zich 'gedwongen' te reageren op onze jachtige tijd, ,,om uit de maalstroom te raken en weer in contact te komen met ons eigen menselijk bewustzijn.” Voor de hallucinaire productie 'First tevens geselecteerd voor de Nederlandse Dansdagen, baseerde Listopad zich op de theorie van Carl Gustav Jung om de archetypen in ons menselijk bewustzijn bloot te leggen. In de Korzo-productie 'Cauda Pavonis' reikt theatervernieuwer Antonin Artaud Listopad handvaten aan om het menselijk bewustzijn 'verder te perforeren'.

Zeven dansers bewegen zich door verschillende fasen van hun bewustzijn en ontdoen zich van persoonlijke beschermlagen om in contact te komen met hun complete 'zelf'. Een 'zelf' dat volgens Listopad in onze samenleving op alarmerende wijze ondergesneeuwd dreigt te raken: ,,Ik wil echte menselijke condities als creativiteit en fantasie blootleggen om de mens weer in menselijk perspectief te plaatsen. Alles wordt in deze tijd in termen van winst of productiviteit uitgedrukt, terwijl ik denk dat creativiteit de echte bron van leven is. Als dat naar de achtergrond wordt gedwongen vrees ik dat het leven zélf verloren raakt. Globalisering is een krachtige ontwikkeling, en alhoewel mensen het gevaar ervan onderkennen, is het onmogelijk je eraan te onttrekken. Dans geeft mij de mogelijkheid dat te doorbreken.”

De drie choreografen houden zich ondanks hun maatschappelijk georiënteerde thema's, verre van een moraliserend vingertje. De toeschouwer moet autonoom in zijn beleving zijn. André Gingras: ,,Ik hoef het publiek niet te vertellen wat ik vind; dat is ongepast. Ik probeer iets te tonen waaraan mensen zich kunnen relateren. Tegelijkertijd wil ik iets maken wat een tijdloze reflectie biedt. Amerikaanse programmeurs die naar 'The Lindenmeyer System' kwamen kijken, hadden associaties met de Aboe Ghraib-gevangenis in Irak, terwijl de productie lang voor dat schandaal in première was gegaan.” Bruno Listopad: ,,Ik volg geen grote ideologieën, ik wil niets prediken. Ik laat zien wat mij beweegt en dat zijn dingen waar iedereen in zijn leven mee te maken heeft. In 'Cauda Pavonis' worden associaties de vrije loop gelaten, als één toeschouwer daardoor gegrepen wordt, is mijn doel bereikt.”

Sjoerd Vreugdenhil: ,,Met mijn stukken lever ik eerder reflectie op wat ik zie dan dat ik zeg hoe iets zou moeten zijn. Je hebt als theatermaker iets te zeggen maar je moet jezelf ook niet al te serieus nemen. Voor 'Volle Melk Disneyfied' wilde ik in een bepaalde scène de onbenulligheid van dingen tonen en ik dacht: hoe kan ik dat beter vertellen dan aan de hand van mijn eigen onbenullige leven?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden