Model 'Mahler' neigt naar robijn

Minder stoelen maar daarvoor meer been- en scheenruimte: dankzij een particuliere donatie kan het Concertgebouw in Amsterdam versneld de versleten stoelen van de Grote Zaal vervangen. Over 'actiever zitten', geknakte nekken en het verschil van één mannenduim breedte.

Drie centimeter - de breedte van een mannenduim - klinkt tamelijk karig, maar die drie centimeters zouden wel eens een kardinale ommezwaai in het Concertgebouw kunnen bewerkstelligen.

De nieuwe stoelen die vanaf juli in de Grote Zaal staan, lijken verdacht veel op de huidige, doorgezakte klapstoeltjes, maar zijn drie centimeter hoger en staan drie centimeter méér van de stoel ervoor vandaan. Dat lijkt zo goed als niks - 2 x 3 = 6 cm - maar concertgangers met lange benen zullen het merken, wanneer ze weer eens het linkerbeen over de rechterknie leggen.

'Dolgelukkig' was de staf van het Concertgebouw toen de dochter van bierbrouwer Heineken 'een donatie van zeven cijfers' schonk teneinde de 2037 verlepte stoelen van de Grote Zaal te vervangen. De weldoenster handelde overigens in de geest van haar grootvader, die als bestuursvoorzitter in 1938 het Concertgebouw ook het benodigde geld voor nieuwe stoelen schonk. Het was de hoogste tijd voor vervanging van de stoelen, maar het geld was er eenvoudigweg niet.

Al jaren regent het klachten over te krappe beenruimte, over doorgezakte zittingen, over gekrikkrak, over het meeschudden van belendende stoelen wanneer ginds op dezelfde rij iemand een niesbui krijgt of anderszins plompverloren schuddebuikt. Was de donatie niet geschonken, dan had het Concertgebouw nog zeker jaren met de huidige stoelen voort moeten sukkelen.

Concertgebouw-directeur Jan Deiters is behalve dolgelukkig ook onomwonden trots op de nieuwe stoel. Hij heeft al vaak in het proefmodel gezeten, en ervaart dat als 'een verademing'. ,,De zitting is langer en hoger. Doordat je drie centimeter hoger zit, voorkom je onderuitzakken. Je zit actiever.'' Of je bij sommige Schubertliederen of Sibeliusslierten niet juist ietwat dromerig weg moet kunnen zakken? Lachend: ,,Je kunt het niet iedereen naar de zin maken.''

Meubelfabrikant Fibrocit uit het Belgische Marke (onder de rook van Kortrijk) doopte zijn uitverkoren stoel tot 'model Mahler', in het midden latend of het om componist Gustav of om echtgenote Alma gaat. Waarom overigens uitgerekend Mahler? Omdat de stoel kennelijk tegen een stootje moet kunnen? Ook directeur Deiters laat dat in het midden: ,,Wij spreken over de 'Stoel Grote Zaal'.'' Het 'model Mahler' is de vierde of vijfde stoel van de Grote Zaal sinds het Concertgebouw in 1888 werd geopend.

Naar 'de ideale stoel' kon het Concertgebouw niet zoeken want het is gebonden aan de eigen lijst van voorwaarden. In overleg met huisarchitect Evelyne Merkx stond de kleur bij voorbaat vast: van scharlaken naar robijn neigend rood. Even rood als de nieuwe gordijnen die vorig jaar zonder tamtam voor de zaaldeurportalen werden gedrapeerd, en waaraan nog geen Matineeganger zich bleek te storen. Directeur Deiters: ,,De kleur is mooi en passend. Het zou een te grote revolutie zijn als we opeens met blauwe of zwarte stoelen aankwamen.''

De stoffering van de nieuwe concertstoel bestaat uit het roemruchte 'velours de Utrecht', de kuip en bekisting uit gefineerd mahoniehout. Onderaan de rug van de Waalse stoel welft het mahoniefineer naar binnen toe. Zo ontstaat meer scheen- en voetruimte voor de achterbuurman of -vrouw.

De zitting moest opnieuw kunnen opklappen, de stoelen moeten in groepen van drie en vier handig te verplaatsen zijn. Of te verwijderen, voor recepties of voor cd-opname's als het orkest niet op het podium maar in de zaal speelt. Alle stoelen worden dan per lift afgevoerd naar de kelder pal onder de Grote Zaal. De stoel moet minstens dertig jaar meegaan, bekleding en zittingvulling hebben hun eigen brandveiligheidvoorschriften, de veer voor het opklappen van de zitting moet ook een toeschouwer van ruim 100 kilo kunnen schragen, de stoel moet jaarlijks 840 000 bezoekers weten te weerstaan.

Om meer beenruimte te verkrijgen - en om die drie centimeter extra tussen de rijen te winnen - wordt het aantal Grote Zaal-stoelen van 2037 tot 1962 teruggebracht. De achterste zaalrij, rij 31, sneuvelt daartoe en bloque. Op de hoekbalkons verdwijnen een paar slecht-zicht-plaatsen. Vooraan beide balkons komen de stoelen 15 graden gedraaid te staan. Tot nu toe moeten de balkontoeschouwers hun lichaam zelf in die stand draaien om het orkest rechtsreeks in het vizier en klank navenant tussen de oren te krijgen.

Toeschouwers helemaal vooraan het podium Noord en Zuid, pal achter het orkest gezeten, murmureerden steevast dat er zo'n afgrond onder hun voeten gaapte. Die krijgen vanaf de zomer meer - psychologische - stavast onder de voeten, waardoor het orkest iets richting zaal opschuift.

De benummering van de stoelen staat opnieuw in messing plaatjes op de kopse kant van de opgeklapte zitting geschroefd, maar nu in nuffige ovaaltjes in plaats van de morsige rechthoekjes. De plaatjes met de rijnummers aan de zijkant kantelen iets richting gangpad. Die kanteling moet verhelpen dat je met een s-knik in de rug en met geknakte nek naar de juiste rij loopt te schokwandelen. De rijnummerbordjes staan niet meer op de stoelleuning, omdat daar vaak al iemand z'n arm of programmaboekje op heeft gelegd en zo het rijnummer verdoezelt.

Over de toekomst van de versleten Grote Zaal-stoelen beraadt het Concertgebouw zich nog. Directeur Deiters: ,,Sommige stoelen zijn er zo slecht aan toe, dat die weg moeten. Wat de rest betreft moeten we zien of er belangstelling is bij theaters, Concertgebouwvrienden of groothandel. In ieder geval moeten alle huidige stoelen voor 1 juli, bij het begin van de Robeco-concerten, het huis uit zijn. Daarna komt er, in delen, een nieuwe vloer in de Grote Zaal. Nog weer later, in 2005, krijgt de Kleine Zaal nieuwe stoelen. Eigen Kleine Zaal-stoelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden