Mode vol van optimisme

rebellie | Stoffen met ijsjes, soepblikken, citroenen en potloden. De dessins uit de jaren vijftig, zestig en zeventig weerspiegelen de positieve, ongedwongen sfeer van toen. De mode uit die periode staat centraal op een expositie in het Textielmuseum in Tilburg.

Hé, dat lijk jij wel! Dáár, met dat wilde haar en die bril.' Iemand wijst Ad Visser op een lap stof met daarop een geprinte overzichtsfoto van bezoekers van het legendarische Woodstockfestival in 1969. 'Mister Toppop' was er niet bij, maar de look en de onafscheidelijke pilotenbril tonen inderdaad frappante overeenkomsten met de voormalige televisiepresentator.

Visser verscheen in het populaire muziekprogramma 'Toppop' altijd in opmerkelijke outfits en maakte de ene na de andere culturele verandering van heel dichtbij mee. Onlangs opende hij in het Textielmuseum in Tilburg een tentoonstelling over textieldessins en mode uit de pop-art- en punkperiode.

Het is een reis langs fleurige prints en kleurrijke kledingstukken die nu iconisch heten. De knaloranje ruimtehelm van couturier Pierre Cardin, de zwart-witte, op de op-art geïnspireerde, plastic regenjas van confectieontwerpster Mary Quant, een voor popster Elton John geborduurd spijkervestje en een punkshirt van de controversiële modeontwerpster Vivienne Westwood weerspiegelen treffend de tegencultuur van de jaren zestig en van het hippie- en punktijdperk.

Ad Visser maakte alle ontwikkelingen mee. "Alles wat anders was werd omhelsd. De stemming was in eerste instantie positief. Het ging om doen, maken, eensgezindheid, bereidheid de ander te accepteren. Het individu kon zich oorspronkelijk gedragen en kleden. Nu zie je het tegenovergestelde. Gek is verwerpelijk, is fout. Toen niet. We leefden niet in de greep van de angst maar stelden ons open voor elkaar en voor het leven." Op de vraag naar zijn favoriet in dit bonte overzicht antwoord hij onomwonden: "Andy Warhol. Die boeit mij altijd al en hij staat echt voor die tijd. Hij was de eerste die ging marketing-denken en ik was het meteen met 'm eens."

In de tentoonstelling zijn verrassend veel items van Warhol opgenomen. Twee zijden jurken met door hem ontwikkelde ijsco-motieven uit 1963 zijn zeer recent opgedoken en nog nooit geëxposeerd. Dat ze nu in Tilburg als primeur worden gepresenteerd is te danken aan een toegewijd verzamelaarsduo.

Richard Chamberlain en Geoff Rayner speuren al decennia naar topstukken en zij leverden het overgrote deel van de ruim 200 getoonde objecten op deze expositie. Chamberlain: "We zijn altijd op zoek naar het innovatieve in textiel, mode en design. Tot nu toe wist niemand dat Warhol deze ijsjes-stof heeft gemaakt. We doen veel onderzoek en soms stuit je dan op zo'n fantastische vondst." Een zeefdruk op katoen met ijscoupes van Warhols hand uit hetzelfde jaar was al wel bekend en ook die wordt geëxposeerd.

De kunstenaar was dol op het isoleren en opblazen van alledaagse dingen, maar dat hij daarmee al in de jaren vijftig op textiel experimenteerde verbaast. Een geplooide rok uit 1957 heeft een vrolijk Warhol-dessin van schrijfpennen en potloden. Ook de stoffen met grote citroenen, vlinders, knopen en appels ademen blijmoedigheid. Natuurlijk ontbreekt het overbekende Campbells' soepblik niet. Een herenshirt bedrukt met repeterende gele blikken (1973) laat zien dat kledingfabrikanten dit bekende beeld graag gebruiken.

De tentoonstelling begint met de jaren vijftig. De toen heersende rock&roll-stijl uit zich onder meer in stoffen bedrukt met jazzmuzikanten en wild dansende jeugd. Maar ook de commercie doet haar intrede in de textieldessins met prints van het etiket van het toen populaire Italiaanse drankje Martini en het eerste Engelse bier in blik. Marilyn Monroe kijkt ons op een zwart-wit foto verleidelijk aan terwijl ze letterlijk gehuld is in een aardappelzak. Het optimisme spat van alles af.

Vernieuwend vinyl

Textielontwerpers en modevormgevers maken vooral in de jaren zestig en zeventig graag gebruik van de visuele effecten die op-artkunstenaars zoals Victor Vasarely en Bridget Riley initiëren. De beweging suggererende lijnen zijn gemakkelijk op stoffen en in kledingstukken te verwerken. De combinatie zwart en wit prevaleert. Maar ook colourfieldpainting, met grote, naast elkaar geplaatste heldere kleurvlakken, zijn samen met de opwinding over de op handen zijnde mogelijkheden van de ruimtevaart, veelgebruikte inspiratiebronnen voor de mode- en textielontwerpers. Zowel de chique couturestukken van Pierre Cardin en André Courrèges als de op de jongeren gerichte kleding van Mary Quant en Betsey Johnson weerspiegelen de 'space age'-sfeer. De wereld zinderde; een landing op de maan zou binnen enkele jaren realiseerbaar worden en Courrèges sloot daar met zijn toekomstgerichte kleren naadloos bij aan. Dat is goed te zien in zijn keurige blauwe wollen mini-jurkje uit 1965, afgebiesd met zilverkleurig vinyl langs hals, mouwen en zakken. Vinyl? In een couturejurk? Dat was in die tijd enorm vernieuwend, maar ook het gebruik van metalen plaatjes (Paco Rabanne) en papier boden nieuwe 'textiele' mogelijkheden.

Veel pop-artkunstenaars benaderen 'consumptie', 'massaproductie' en 'wegwerpartikelen' positief. Halverwege de jaren zestig maken designers papieren wegwerpstoelen en -meubilair. Kunstenaar Roy Lichtenstein bedenkt papieren wegwerpborden en anderen ontwerpen papieren wegwerpjurken. Die worden bedrukt met allerlei aan kunst gerelateerde uitingen die we ook in de textieldessins zien; van op-art, Colourfield en space age, tot pop-art-prints met uitvergrote ogen, rozen, handen en natuurlijk soepblikken.

Halverwege de jaren zeventig luidt de opkomst van de anarchistische punkbeweging het einde in van de zorgeloze pop-atmosfeer. Somberheid, nihilisme, wanhoop, boosheid en opstandigheid manifesteren zich in donkere kleding die 'anti-alles' uitstraalt. Met gescheurde spijkerbroeken, veiligheidsspelden in de wang, gekleurd haar en hondenriemen als hals-accessoire laten jongeren zien dat zij zich niet willen conformeren aan de samenleving.

Het 'bondage shirt' uit 1976 van Vivienne Westwood is gemaakt van dun kaasdoek dat moeilijk wasbaar is. Het shirt moest snel uit elkaar vallen en zodoende zichzelf vernietigen. De print van de tot flarden vervallen Britse vlag is een satirische verwijzing naar de vermeende dominantie van het Britse establishment. Het punkshirt ligt nu als een reliek in de vitrine. Geflankeerd door een zwarte wand met treurigstemmende T-shirts. Beeldhouwer John Dove en textielontwerpster Molly White verheffen al vanaf de late jaren zestig het gezeefdrukte T-shirt tot kunst. Hun rebelcollectie met afbeeldingen van Iggy Pop en Elvis Presly heeft inmiddels een cultstatus bereikt.

Ad Visser kijkt nog even naar een broek, gemaakt van de stof met daarop zijn evenbeeld: "Die zou ik zo willen dragen hoor. Lekker gek."

HHHHH Pop Art, Fabrics & Fashion, van Warhol tot Westwood (1956-1976) is te zien in het Textielmuseum tot 20 november.

In de tentoonstelling zijn veel items van Warhol te zien; zijden jurken met ijsco-motieven en een shirt met de bekende soepblikken

Boven: kleding met zeefdruk- motief. Links: pop-art-gordijnstof.

foto's target gallery, london pop-art expo, textielmuseum

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden