Mode met dank aan de Kunst

Kunst is altijd een grote inspiratiebron voor mode. Dat hoeft niet per definitie ondraagbare kledingstukken op te leveren.

De grote namen uit de mode- en kunstwereld buitelen over elkaar heen op de tentoonstelling 'Mode ¿ Kunst, Een affaire': Yves Saint Laurent is geïnspireerd door Mondriaan, Modehuis Dior door Gustav Klimt, de ontwerper van Givenchy baseert zich op Frida Kahlo en Vivienne Westwood wordt gekoppeld aan werk van Hans van Bentem.

Het is niet de zoveelste 'Mode en Kunst'-expositie waar ingenieuze installaties en spectaculaire creaties worden getoond, maar waar je je afvraagt: wie trekt dit aan? In het Haags Gemeentemuseum gaat het om kunst als inspiratiebron, draagbaarheid en de verbinding tussen kleding en de tijd waarin het gemaakt is.

De onvolprezen modeontwerper Yves Saint Laurent baseerde in 1965 zijn couturecollectie op schilderijen die Piet Mondriaan zo'n 45 jaar eerder maakte. Twee van die fameuze wollen japonnen zijn speciaal overgekomen uit de Parijse museumcollectie van de grote meester. Ze zijn adembenemend mooi gemaakt. Een zijden variant bracht onlangs op een veiling zo'n 30.000 euro op. De oplage van die kleding was toentertijd zeer beperkt, maar de confectie sprong met groot enthousiasme bovenop deze vernieuwende ontwerpen. De eenvoudige, rechte, coupe en de frisse uitstraling sloten naadloos aan bij de tijdgeest van de sixties: jong, vrolijk en vrij. Een door een confectielabel gemaakt jurkje laat zien dat er in kleur, materiaalkeuze en coupe naar hartelust werd gevarieerd op het couturevoorbeeld.

Naast vroegere kunst als inspiratiebron wordt ook een andere lijn zichtbaar in de expositie: mode loopt in de eigen tijd parallel aan de kunst. "De beeldtaal van modieuze kleding sluit altijd aan bij de esthetiek van de tijd", zegt modeconservator Madelief Hohé. "Dat zie je terug in vorm, decoratie en materiaalgebruik. Er is een eenheid, bijvoorbeeld van kleding, kunst, interieur en architectuur."

Dit komt fraai tot uiting in de ontwerpen uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw, toen de geometrie in de kunst een boventoon voerde. Van de firma Metz & Co is een bijzonder voorbeeld te zien van een jurk met vierkantjes en driehoekjes die de tijdgeest prachtig weerspiegelt. Ook het werk van de Franse kunstenares Sonia Delaunay sluit daar bij aan. Zij werkte jarenlang als stoffenontwerpster voor het in Amsterdam en Den Haag gevestigde warenhuis Metz & Co. Van haar hand zijn talloze ontwerpschetsen, stofstaaltjes en originele stukken bewaard en verschillende daarvan zijn nu te bewonderen.

De kleinzoon en zoon van de vroegere Metz-directeuren, Matteo de Leeuw-de Monti, beheert het archief. "Vanaf 1930 heeft Sonia Delaunay speciaal voor Metz stoffen ontworpen en die zijn tot in de jaren zestig verkocht", vertelt hij. "Ze kwam regelmatig naar Nederland en heeft hier onder meer de kunstenaar Bart van der Leck ontmoet. De kranten schreven destijds dat haar kleurkeuze door hem was beïnvloed." Van der Leck maakte, net als Mondriaan, deel uit van 'De Stijl'. Het getoonde werk van Delaunay laat overtuigend die tijdgebonden geometrische invloeden zien, maar tegelijkertijd zijn ze vrijwel tijdloos.

Van één dessinontwerp is zowel de stofstaal gepresenteerd, als een damesjapon én een kamerjas die Delaunay speciaal voor de voormalige Metz directeur maakte.

Ook de zaal met de ontwerpbladen van de Surrealistische ontwerpster Elsa Schiaparelli is een voltreffer. Hohé mocht 2500 bladen doorkijken met handgemaakte tekeningen die het Modehuis gebruikte om de cliëntèle een indruk te geven van de mogelijkheden. Waaronder de tekeningen van de befaamde 'Kreeftjurk' en 'Schoenhoed'. Hohé: "We exposeren nu een ander beroemd ontwerp én het tekenblad waarvoor Jean Cocteau het borduurwerk ontwierp. Daarvan zijn er trouwens, net als van de kreeftjurk, meerdere exemplaren bewaard." De lange jurk heeft een trompe l'oeil-effect op de rug; elkaar bijna kussende dames verworden tot een bloemenvaas. Een eenvoudige zwarte japon met twee zeepaardjes illustreert dat er in die tijd ook in Nederland kennelijk iemand geïnspireerd werd door Schiaparelli. In de kleurrijke en informatieve catalogus staan andere pakkende voorbeelden van kruisbestuivingen die niet in de expositie zijn opgenomen. Er moest nu eenmaal een keuze worden gemaakt.

Elk getoond kledingstuk is verbazingwekkend draagbaar. "De kunst kruipt als het ware in de kleding", zegt Hohé. "Om je daarin te vertonen moest je wel een zekere mate van lef hebben. Het waren meestal vooruitstrevende, krachtige vrouwen die in dergelijke outfits verschenen. Soms hadden zij iets direct van de ontwerper gekregen of werd het speciaal voor hen gemaakt."

Die krachtige-vrouwen-lijn wordt tot vandaag doorgetrokken in de fotoreeks van Alique. In opdracht van het museum maakte zij, samen met Maarten Spruyt, een serie portretten van hedendaagse, energieke, vrouwen die een grote liefde voor mode en kunst hebben. Zo verschenen onder meer topmodel Saskia de Brauw, kunstenares Marte Röling en X-factor jurylid Stacey Rookhuizen voor de lens. Ook is er werk opgenomen van modeontwerpers die de geportretteerden op hun beurt interessant vinden, zoals Viktor & Rolf, And Beyond, Dries van Noten, Monique van Heist, Bas Kosters, Alexander McQueen en de onlangs afgestudeerde Lotte Mostert.

Op de vraag of het niet moeilijk was deze tentoonstelling met een diversiteit aan kunstinvloeden vorm te geven, antwoordt art-director Maarten Spruyt verbaasd. "Nee hoor, helemaal niet. Geef me een uitgangspunt en ik spin er iets omheen." Als rode draad koos hij voor de grafische zwart-wit belijning van de Wiener Werkstätte. Elke zaal heeft zijn eigen sfeer gekregen. In de minimalistische ruimte, waar een kunstwerk van Jan Schoonhoven wordt gecombineerd met kleding van overwegend Japanse en Nederlandse modevormgevers, zijn de wanden deels bewerkt á là Schoonhovens methode; de zaal met jaren '60 stukken heeft een pop-art-muur.

Maar de meeste indruk maakt de erezaal met Reformkleding. Dergelijke bijzondere stukken zijn zelden op een expositie te zien. Rond 1900 zochten progressieve dames naar een andere kledingstijl dan het dwingende S-bocht-silhouet waarin de Parijse modeontwerpers hen wrongen. Zij verkozen soepelere kleding die bewegingsvrijheid bood. Prachtige decoraties in smock- en borduurwerk en nieuwe lijnen geven de kledingstukken een geheel eigen schoonheid. Los van de heersende mode, maar daardoor juist zo eigenwijs modieus.

Toch is niet elke bezoeker tevreden over het gepresenteerde. Een man mompelt nors: "Alleen maar vrouwenkleding, waren er dan geen krachtige mannen?"

Kleding passen en kopen
'Mode ¿ Kunst, Een affaire' in Gemeentemuseum Den Haag, t/m 8 januari 2012. Catalogus €27,95. Het museum organiseert een mode-kunst-cursus, lezing en diverse workshops. Kijk hiervoor op www.gemeentemuseum.nl

In de museumshop en op michaelbarnaartvanbergen.com zijn zes verschillende tricot jurken van Michael Barnaart van Bergen in beperkte oplage te koop. Deze Hommage collectie is geïnspireerd op beroemde werken van onder anderen Mondriaan, Schiaparelli, Duchamp en Man Ray. Prijzen €195 tot €225.

Bij 'Couturage' in Haarlem kan iedereen tijdens vriendinnenworkshops 'Pasklare Kunst', zelf kleding passen die is geïnspireerd op kunststromingen uit de voorbije eeuw. Kijk voor meer informatie op www.couturage.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden