Misverstand over een getal Directeur Dales: Bonden zetten Fonds beeldende kunsten in kwaad daglicht

AMSTERDAM - Het getal 1200 is berucht geworden. Volgens de belangenorganisaties voor beeldende kunstenaars staat het voor het aantal gelukkigen dat vanaf dit jaar een beurs van het Fonds voor beeldende kunsten weet te bemachtigen. Directeur Geert Dales noemt dit een hardnekkig misverstand.

De belangenorganisaties hebben de foutieve informatie over het aantal uitverkorenen er zo ingepeperd dat er niet tegen op te boksen is, zegt Dales in zijn Amsterdamse kantoor. “De hele operatie is daardoor in een kwaad daglicht gesteld. Ik neem dat de organisaties erg kwalijk.”

De directeur doelt op alle kritiek die zijn 'Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst' de afgelopen maanden over zich heen kreeg. Dat stak des te meer omdat het daar verzonnen idee voor een basisstipendium juist zo uniek is. Maar de belangenbehartigers hadden er geen goed woord voor over: laatdunkend spraken zij steevast over 1200 'staatskunstenaars'.

Volgens Geert Dales hebben de beroepsorganisaties een verkeerde interpretatie gegeven aan alle nieuwe plannen en maatregelen voor kunstenaars in de bijstand. “Zij doen voorkomen of de hele groep in haar bestaan wordt bedreigd.”

De toon in de laatste uitgave van de Beroepsvereniging beeldende kunstenaars (BBK) is inderdaad alarmerend: er wordt gesproken over “draconische” plannen van staatssecretaris Wallage van sociale zaken en minister D'Ancona van cultuur om het bijstandsregime aan te scherpen - een “nachtmerrie” voor “desperate” en “bijzonder boze” kunstenaars.

Tijd dus voor actie, actie, actie! Om te beginnen vandaag: tussen negen en half twaalf 's ochtends rinkelen de telefoons en snorren de fax-apparaten onafgebroken in het ministerie van WVC - als de leden tenminste gevolg geven aan de oproep van de BBK en de Kunstenbond FNV.

Geert Dales gelooft er niets van. Cynisch herinnert hij aan de protestacties die dezelfde organisaties vorig jaar organiseerden. “Op de slotbijeenkomst in Amsterdam - met Johan Stekelenburg als topattractie - kwamen maar honderd beeldende kunstenaars opdagen. Als ze zo kwaad zijn als de bonden doen voorkomen, waren ze in groten getale gekomen. Maar klaarblijkelijk denkt de achterban genuanceerder.” De nieuwe actie lijkt hem ook nogal duur, met al dat bellen en faxen. “Hebben beeldende kunstenaars wel een fax?”

Ja, die hebben ze, weet BBK-medewerker Nico Klous. “Kunstenaars zijn al lang geen weltfremden meer.” Hij houdt een nieuwjaarskaart omhoog die hij juist per fax heeft gekregen. Onder een leeg klerenhangertje staat: de Nederlandse staat wenst alle kunstenaars een gelukkig 1994.

Klous denkt wel degelijk dat de prikactie vandaag gaat lukken. Honderden telefoontjes verwacht hij, die het ministerie van WVC flink zullen ontwrichten. Moeten alle bellers echt in de hoorn schreeuwen dat ze boos zijn? Dat advies van de BBK klinkt inderdaad nogal kinderachtig, vindt Klous. “Maar de kunstenaars hebben vast meer te zeggen dan: 'Ik ben boos, lekker puh!'

Plichten

Aanleiding is de maatregel die vier dagen geleden inging. Voortaan hebben kunstenaars in de bijstand dezelfde plichten als andere uitkeringsgerechtigden: zij moeten solliciteren (ook buiten hun beroep) en zo nodig omscholen. De extra beroepskostenvergoeding die een deel van hen via de sociale dienst werd verstrekt, is afgeschaft.

Dales: “Je kunt iemand niet vragen zich te laten omscholen en hem tegelijk een extra bedrag betalen voor het atelier en de verf. Vandaar het idee om buiten de sociale dienst om een regeling te treffen.” Dat mag zijn fonds doen voor een extra bedrag van twintig miljoen gulden per jaar (totaal: ruim dertig miljoen). Dales prijst minister D'Ancona dat zij Sociale Zaken zo ver heeft gekregen. En ook Klous moet erkennen: “Dat is een hele prestatie.”

Bij het fonds kunnen beeldende kunstenaars nu voor minimaal twee jaar een stipendium aanvragen. Ze mogen zelf bepalen hoe lang ze daarmee doen. Krijgen ze plotseling een grote opdracht, dan vragen ze wat minder aan. Vallen de inkomsten een tijdje tegen, dan nemen ze wat meer op. Ze kunnen het stipendium twee keer aanvragen, voor een maximum van 110 000 gulden.

Het voordeel van dit systeem is volgens Dales dat het een basis legt onder het kunstenaarschap. Het bedrag hoeft niet snel op, bijverdienen mag en de verantwoordelijkheid ligt bij de kunstenaar. “Een betere prikkel om zelf inkomsten te verwerven is niet te bedenken.”

Calamiteiten verwacht de directeur niet, hoogstens zijn er wat onzekerheden. Zo is onbekend hoeveel beeldende kunstenaars de beurs willen hebben. Sinds november zijn er al honderden aanvragen binnen, maar daar zitten de kunstenaars die dit jaar nog de oude beroepskostenvergoeding krijgen, niet bij. Ook het financiele gedrag van de kunstenaars is onvoorspelbaar: maken zij het geld snel op of nemen ze twintig jaar de tijd?

“Het fonds subsidieert nu al zo'n 2500 mensen, dus het zou raar zijn, als dat aantal opeens minder wordt”, zegt Dales. Maar waar komt dat beruchte getal 1200 dan vandaan? “De bonden hebben datgenoemd, omdat ze uitgingen van het aantal kunstenaars met de beroepskostenvergoeding. Ze hebben me er een jaar lang mee achterna gezeten, wat ik er ook tegenin bracht.”

BBK-man Nico Klous reageert laconiek op de verwijten. Hij vindt dat het fonds eerst maar eens moet laten zien hoeveel kunstenaars het kan bedienen. “Als het er meer zijn dan 1200, staan wij te klappen.” Voor het idee achter de nieuwe regeling heeft hij overigens veel lof. Dales, met een zucht van opluchting: “Ik heb de bonden eindelijk zo ver dat ze dat openlijk zeggen.”

Dan blijft er dus nog een meningsverschil over de groep zonder beurs. Volgens de fondsdirecteur heeft die nog genoeg andere mogelijkheden om aan geld te komen. Bij de gemeenten, de provincies en het fonds zijn potjes voor allerlei beurzen, bijvoorbeeld voor beginners. In totaal komt het aantal kunstenaars met overheidssteun dan op drieduizend. Precies evenveel als volgens alle adviesraden in Nederland voldoet aan de kwaliteitseisen.

Genoeg, vindt Dales. Helemaal niet, zegt Klous. Hij vindt dat nog eens zo'n zesduizend beeldende kunstenaars financiele steun verdienen. De belangengroepen hebben daar een alternatief plan voor bedacht. Zij willen dat die kunstenaars vijftig procent van het minimumloon krijgen en de rest zelf mogen bijverdienen. Deze basisbeurs kan ook verstrekt worden aan dansers, theatermakers en musici die nu nog bijstand krijgen. Over deze groep brengen Wallage en D'Ancona nog voor dit voorjaar een notitie uit.

Zij hebben de belangengroepen begin december echter al laten weten dat er te veel bezwaren kleven aan de basisbeurs. Wat gebeurt er bijvoorbeeld, als kunstenaars geen extra inkomsten kunnen krijgen? Dan moeten ze leven onder het wettige bestaansminimum. Onaanvaardbaar, vindt Wallage met het oog op de sociale zekerheid. Bovendien kan hij een voorkeursbehandeling nog steeds niet rechtvaardigen.

Pro forma

De sociale diensten voeren de nieuwe regels voor beeldende kunstenaars met grote voortvarendheid uit. Sommige jagen hen nu al op om te solliciteren of zich om te laten scholen. En andere geven foutieve informatie. Zo wil Haarlem pas een uitkering verstrekken na een afwijzing van het fonds. Dales: “Heel vervelend, want nu kunnen wij een berg pro-forma-aanvragen verwachten.” Klous: “Ach ja, dat is het lot van het fonds. Wat ons betreft wordt het daar heel druk.”

Ze zijn het erover eens dat beginnende kunstenaars de tijd moeten krijgen om zich te bewijzen. Daarom steunen ze allebei een plan van Kunsten'92 om een stichting op te richten, die deze groep drie tot vijf jaar intensieve begeleiding kan geven. De sociale dienst zou de starters die periode met rust moeten laten.

Grondig oneens zijn ze het echter weer over een illustratie in de laatste BBK-krant. Bij een somber artikel over de toekomst van de beeldende kunstenaar staat 'Nighthawks' van Edward Hopper. Het nachtcafe is Dales veel te pessimistisch. Een schilderij van Ab van Hanegem achter zijn bureau vindt hij veel passender. Het stelt een venster voor dat een blik werpt op mooie verten. Want Dales blijft erbij: “Onze nieuwe regeling is voortreffelijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden