Missionaris van de romantiek

Twintig jaar geleden nam Jef Rademakers afscheid van de televisiewereld. Veel tijd en veel geld stelden hem in staat zich over te geven aan zijn passie voor de schilderkunst.

HENNY DE LANGE

Stiekem identificeert hij zichzelf wel eens met koning Willem II, bekent Jef Rademakers, voormalig tv-producent van programma's als de 'Pin Up Club' en 'Klasgenoten', en nu een gepassioneerde kunstverzamelaar. Volgens Rademakers had deze koning 'dezelfde rare afwijkingen' als hij. Zoals? "Hij was ook buitengewoon geïnteresseeerd in erotiek. En net als ik dol op romantische schilderkunst. Ook de megalomane trekjes die hij had, zijn heel herkenbaar voor mij, net als zijn liefde voor B.C. Koekkoek, de prins van de Nederlandse landschapsschilders. En hij leefde boven z'n stand. Kocht veel te veel schilderijen, die een jaar na zijn dood in 1849 allemaal op een veiling zijn verkocht."

Rademakers wijst naar een schilderij van Koekkoek in een van de zalen in het Gemeentemuseum Den Haag, die gevuld zijn met zeventig romantische schilderijen, alle uit de Rademakers Collectie. "Misschien komt dit schilderij van een Eifellandschap wel uit de verzameling van koning Willem II. Dat zou zomaar kunnen, omdat Koekkoek en hij vrienden waren en samen landschappen gingen bekijken, die Koekkoek vervolgens schilderde. Het kwam voor dat de koning wel eens negen schilderijen tegelijk bestelde." Diezelfde 'waanzinnige verslaving' aan de romantische schilderkunst bespeurt Rademakers bij zichzelf. Wat twintig jaar geleden begon als een hobby, is uitgegroeid tot een 'gevaarlijke passie'. "Ik ben in staat om mijn financiële zekerheid op het spel te zetten voor één nachtlandschap van Jacob Abels."

Nu kan hij zich financieel ook wel het nodige permitteren. Toen Jef Rademakers (61) twintig jaar geleden afscheid nam van de tv-wereld, omdat hij daar naar eigen zeggen schoon genoeg van had, had hij ineens 'heel veel tijd en heel veel geld'. "Ik besloot me te concentreren op dingen waar ik al jaren niet aan toe gekomen was: kunst en poëzie. Koos Postema, die toen 'Klasgenoten' presenteerde, dacht dat het een romantische bevlieging was. Hij sloeg zonder het te weten de spijker op z'n kop. Romantiek was precies wat ik miste in mijn leven."

Ruim honderd hoogromantische schilderijen uit de negentiende eeuw van Nederlandse en Belgische meesters als Koekkoek, Schelfhout, De Noter, Van Schendel, Abels en De Loose omvat zijn collectie nu, alsmede een groot aantal religieuze beelden. De romantische schilderkunst is in Nederland volgens Rademakers, historicus en neerlandicus van huis uit, altijd een beetje tussen wal en schip gevallen. "We hadden Rembrandt al en Van Gogh. Daartussenin zat niks, maar ik vind dat een onderschatting van de schilderkunst uit die tijd."

Maar dat is niet de belangrijkste reden dat hij romantische schilderkunst is gaan verzamelen. "Deze kunststroming fascineert me ook omdat ik zelf het prototype van de romanticus ben. Ik heb een grote angst voor het heden en een nog veel grotere vrees voor de toekomst. Die zie ik als een groot zwart gat, waarin je bent gedoemd tot eeuwige eenzaamheid. Geef mij maar het verleden; dat is het enige waaraan je je kunt vastklampen." Die hang naar het verleden, typisch voor romantici, heeft hij altijd gehad. Vaderlandse geschiedenis was op de basisschool zijn favoriete vak.

Wat hem ook boeit in de romantische schilderkunst is dat die een uiting is van de nieuwe kijk op het leven en op de natuur, die ontstond als reactie op de Verlichting, waarin de ratio regeerde. De natuur, die voordien vooral werd gezien als leverancier van hout, wild en vruchten, werd een kunstwerk op zichzelf waarin de hand van de Schepper zichtbaar is. Op alle mogelijke manieren benadrukten de romantische kunstenaars de overweldigende kracht en grootsheid van de natuur, waarin de mens slechts als een nietig schepsel figureert. Het zoetige, huiselijke geluk is ook een geliefd onderwerp, evenals alledaagse taferelen van schaatspret en spelende kinderen. Rademakers: "Romantische kunst moest ook een tegenwicht bieden tegen de harde realiteit en het leven draaglijk maken." Het nachtlandschap, de nocturne, waarbij rivieren glinsteren in het licht van de maan, is prominent aanwezig in zijn collectie. Rademakers: "Ik kan er letterlijk ontroerd van raken."

In de loop der jaren is zijn villa in Brasschaat in België, die speciaal werd ontworpen voor zijn schilderijencollectie, voller en voller geworden. Regelmatig worden er werken uitgeleend voor tentoonstellingen, maar in het Haagse Gemeentemuseum is de verzameling nu voor het eerst in Nederland in de volle breedte te zien. De afgelopen maanden mocht Rademakers zijn schilderijen tonen in de Hermitage in Sint-Petersburg in Rusland. Na een toevallige ontmoeting met een conservator van dit wereldberoemde museum kreeg de verzamelaar de vraag van de Russen of hij zeventig werken wilde selecteren voor een tentoonstelling. De expositie werd een groot succes met 100.000 bezoekers, voornamelijk Russen. Rademakers: "Russen zijn sentimentele mensen, net als ik."

Het succes in Rusland bleef niet onopgemerkt. Prompt melden zich meer musea. Na Den Haag reist de expositie door naar Leuven, het Duitse Kleef en Helsinki. Rademakers: "Tot 2013 ben ik mijn schilderijen kwijt, maar ik vind het geweldig dat ik met mijn verzameling kan bijdragen aan een herwaardering van deze onderschatte kunststroming. Een missionaris van de romantiek, zo zie ik mezelf. Wie had dat kunnen denken van iemand die op z'n twintigste nog nooit in een museum was geweest en tot z'n veertigste nog nooit een schilderijtje had gekocht."

Favoriete schilderijen van Jef Rademakers

Jef Rademakers heeft moeite om zijn favoriete schilderijen te noemen. "Het is net als met mijn drie dochters: die zijn me ook allemaal even lief."

Maar als hij echt een rangschikking aan moet brengen, kiest hij de volgende schilderijen.

Het uitgaan van de kerk in Leiden (1846) van Bart en Huib van Hove (links).

"Om de grootsheid van de kerk beter te laten uitkomen, schilderde hij er een huisje voor dat er in het echt niet stond. De romantiek wordt niet voor niets wel de kunststroming van de leugen genoemd."

Rivierlandschap in zilveren maneschijn (1843) van Petrus van Schendel (rechts).

"Dit werk raakt me, omdat ik er met mijn zwartgallige en zwaarmoedige ziel ook een verwijzing in zie naar de grote zwarte nacht die ons allen te wachten staat."

Keukeninterieur (1845) van David de Noter (boven).

"Wat een sukkel, denk je, als je dit huiselijke tafereel ziet waarin een man wol ophoudt voor een breiende vrouw. Maar als je goed kijkt zie je zijn verlekkerde blik en zijn rode drankneus: hij aast op de dochter des huizes."

De Storm (1840) van B. C. Koekkoek (rechtsboven).

"Dit schilderij weerspiegelt de nietigheid van de mens en de haast goddelijke kracht van de natuur."

Een romantische kijk. Nederlandse en Belgische meesters uit de Rademakers Collectie, t/m 5 juni in Gemeentemuseum Den Haag. De catalogus kost 24,90 euro, www.gemeentemuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden