Missers blijven afvalcentrale Amsterdam achtervolgen

Een HR-centrale moest het duurzame paradepaardje van Amsterdam worden. Maar door mismanagement en technisch falen werd ze een geldverslindend rampenplan.

Frank Straver

De directeur van het Amsterdamse Afvalenergiebedrijf (AEB) en verantwoordelijk wethouder Gehrels gaan vandaag tijdens de raadsvergadering in op de grote problemen bij het AEB. Diens nieuwe hoogrendementcentrale (HR) in het Westelijk Havengebied, gebouwd om stroom te winnen tijdens afvalverbranding, past naadloos in het rijtje van veelbelovende megaprojecten die ontsporen in miljoenenmissers. Net als bij de Noord Zuidlijn en de verbouwing van het Rijksmuseum, spelen bij het AEB enorme vertragingen en kostenoverschrijdingen.

De centrale van het AEB kwam dit voorjaar, enkele maanden na ingebruikname, stil te liggen. De oorzaak: een gebroken turbine-as, essentieel voor de energieopwekking. Een vervangende as begaf het ook. De centrale verbrandt wel afval, maar milieuvriendelijke stroomwinning vindt nog niet plaats. Omdat energieopwekking wel in de begroting was opgenomen, loopt de gemeente wekelijks 600.000 euro aan verwachte inkomsten mis.

Het is de zoveelste in een reeks van tegenslagen. In de laatste openbare raadsstukken over de kwestie wordt zelfs gesuggereerd dat de hele bouwfundering onregelmatig verzakt.

Helderheid over zo'n rampscenario ontbreekt. Herstelwerkzaamheden zouden beteken dat het project nog meer vertraging oploopt. Het AEB verwees tot nu toe naar de verantwoordelijke wethouder, maar mogelijk verschaft de directeur vandaag meer duidelijkheid.

Met de bouw van de HR-centrale wilde Amsterdam een duurzame slag maken. De fabriek behoort tot de grootste van de elf afvalverbranders in Nederland waar energie wordt opgewekt. Daarvan hanteert het AEB de laagste tarieven voor verwerking: 78 euro per ton vuil. Andere centrales rekenen nu tussen de 80 en 85 euro, maar dat kan lager uitvallen. Dat is opvallend, want een prijsstijging ligt meer voor de hand. Nederland heeft veel afval te verwerken, vooral sinds Duitsland twee jaar terug de poort sloot voor Nederlands afval. Dat er desondanks tariefdaling plaatsvindt, geeft aan dat afvalbedrijven, meestal het bezit van gemeenten, deels dienen als politiek paradepaardje. Met een afvalenergiecentrale proberen overheden aan te tonen dat ze efficiënt en duurzaam werken.

Amsterdam ging in september 2003 akkoord met de bouw en het vrijmaken van 338 miljoen euro voor de fabriek. De centrale, die jaarlijks 530.000 ton afval verwerkt, maakt stroom voor de stadsverlichting en het openbaar vervoer. De bouwtijd werd overschreden met zes maanden, waarna de techniek het snel liet afweten. De kosten van het project liepen met 90 miljoen op tot minimaal 450 miljoen. De exacte financiële situatie wordt pas in oktober uit de doeken gedaan.

Onderzoek van de onafhankelijke commissie-Ringeling toonde aan dat de bouwtijd- en kostenoverschrijdingen ’voor een zeer groot deel’ te wijten zijn aan de manier waarop het project door Amsterdam werd aangestuurd. Zo werd het project prijsbewust uitbesteed aan twintig verschillende uitvoerders en leveranciers, maar daarbij ontbrak coördinatie. De gemeente voerde nauwelijks controle uit, waardoor alle problemen veel te laat aan het licht kwamen. Stilleggen van het project werd overwogen, maar doorzetten leek aantrekkelijker. Als opdrachtgever legde Amsterdam tientallen miljoenen euro’s extra krediet neer om de aanleg af te maken. Amsterdam erkende grote nalatigheid in de aanbesteding en bouw. Maar de keuze voor de bouw van de HR-ketel bleef een ’goede, mooie beslissing’ voor de stad, zei Gehrels, zich niet bewust van de rampspoed die volgen zou.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden