'Misschien wil ik wel alles zijn'

Paul de Leeuw - bejubeld en verguisd als programmamaker en tv-presentator - zoekt na twintig jaar het theater weer op met de onemanshow 'Poephoofd'. Een reis naar zijn artistieke wortels.

'Wacht, ik kan het decor wel even laten zien." Paul de Leeuw stormt naar de andere kamer van zijn kantoor annex kleedkamer om zijn iPad te halen. De foto's tonen een sober toneelbeeld met een tafeltje en een stoel op een rond vloerkleed. Het stelt het interieur van een luxe, maar ook ietwat troosteloze hotelkamer voor. De artiest staat op de maquette middenvoor, in de spotlights. "Ik wil het met zo weinig mogelijk doen op het toneel, dat was vroeger al een kenmerk." Dan, lachend en vol zelfspot: "Ik ben altijd veel slanker op die gecomputeriseerde foto's dan in het echt, hè?"

Wanneer stop je nou met dat emotie-eten?
"Als ik dood ben waarschijnlijk. Hoewel, zelfs dan zou ik nog wormen eten, denk ik. Maar emotie-eten is het niet, hoor. Dan zou ik in mijn eentje voor de koelkast zitten en mijn vingers door diverse etenswaren halen. Het is meer: ik kom 's avonds thuis, heb hard gewerkt, het is half elf, ik neem even lekker een toastje. Het probleem is dat ik altijd alles in huis heb." De Leeuw lacht. "Maar alleen lekkere dingen, geen snacks. Toastje zalm, toastje paling. Zitten mijn man en ik gezellig samen 'Pauw & Witteman' te kijken." Weer spottend: "Misschien moeten die er ook maar eens een jaartje tussenuit."

Paul de Leeuw wordt op 26 maart vijftig. Een jubileum dat hij viert met een autobiografie in de vorm van een kookboek, een documentaire, een cd met Guus Meeuwis en Jan Willem Rozenboom als producers én een nieuwe cabaretvoorstelling, 'Poephoofd'. Zijn laatste, 'Wie plukt mij?' dateert van 1992, precies twintig jaar geleden.

Waarom ben je met theater gestopt?
"Dat weet ik echt niet. Het is me meermalen gezegd: vergeet niet waar je vandaan komt. Op het moment dat mensen bijna zouden vergeten dat theater mijn eerste liefde is, dacht ik: ik moet het blijkbaar op tv allemaal opnieuw uitvinden, er is ineens een soort metaalmoeheid - wat ik zelf niet vind, maar goed, als mensen dat vinden, moet je je daarbij neerleggen - en dan moet ik het weer ontdekken in het theater. Het verzinnen en schrijven gingen zo makkelijk! Eerlijk gezegd, als dit goed gaat... Misschien ga ik me dan helemaal richten op theater. Ik zei al tegen mijn man, Stephan: 'Het voelt zo goed om dit te doen'."

Wist je meteen waar 'Poephoofd' over moest gaan?
"Ja. Over Toby, mijn jongste zoon, en over de kwetsbaarheid, dat je alles kwijt kunt raken. Als je vijftig wordt, weet je dat je mensen gaat verliezen. Nu moet ik nog vijftig worden, en er zijn al twee ooms overleden in één week. Tachtigers, maar toch. Je merkt ineens hoe beperkt het is. Een grote vraag in de voorstelling is: waarom doe je de dingen die je nu doet? Ik moet zeggen: vroeger kon ik die vraag beter beantwoorden dan de laatste jaren. Omdat ik met andere dingen bezig was dan mijn werk. Met de opvoeding van de kinderen, het gezin draaiende houden. Dat is een grote valkuil. Want je verliest je houvast en je scherpte. Dat is niet erg, maar je wordt er wel op afgerekend. De kritieken zijn niet mals geweest. Natuurlijk, het is maar de kritiek van een paar mensen. Dan is het lekker om vijftig keer naar een zaal in het land te gaan. Je koopt een kaartje als je mij wilt zien. Wie zich ergert, komt niet. Dit voelt als opnieuw beginnen. Heel spannend om het allemaal weer te veroveren."

In de voorstelling begin je heel klein, als voice-over die, à la David Attenborough in 'Planet Earth', zichzelf beschrijft. We zien helemaal niet de Paul de Leeuw van televisie. Nergens voelt het als: die gaat ons een avond flink vermaken.
"Mijn regisseur, Ruut Weissman, zei: 'Zo beginnen is heel spannend en heel risicovol. Je zit meteen op het puntje van je stoel.' Dat wilde ik precies, het zat al in de eerste versie die ik schreef. Het grappige is dat je na een kwartier nog niet goed weet wat voor avond het wordt. Ik begin aan ''k Heb je lief', een van mijn grootste hits, maar ik kap dat net zo makkelijk af. Bàm. Ik zet mezelf daarmee op scherp, maar het publiek ook."

Het gaat inderdaad over je aangenomen zoon Toby. Je vertelt onder meer hoe hij is geboren met 26 weken, hij woog toen 975 gram.
"Mensen zeggen: je bent milder geworden. Dan dacht ik altijd: jaja, het zal wel. Maar het heeft er wel mee te maken, met de kinderen. Toby was, meer dan onze oudste zoon Kas, afhankelijk van ons, omdat hij prematuur geboren is. We wisten niet of hij ADHD of een leerstoornis zou ontwikkelen. Of zijn ogen en oren wel functioneerden. Je doet nog veertien weken zwangerschap met zo'n jongetje, je moet maar zien of het allemaal volgroeid raakt. Dat heeft een enorme impact op mij gehad."

Wat is er toen gebeurd?
"Je bent ineens een mister nobody die in een Amerikaans hotel terechtkomt en elke dag naar een ziekenhuis rijdt. Mensen kennen je niet, je bent alleen maar bezig met zorgen. Mijn man had werk en ik was net ontslagen bij de NCRV, dus ik kon weg. Elke dag was ik van tien tot zes in dat ziekenhuis om te zorgen, bij hem te zijn en te kangoeroeën (huid-op-huid-contact met de pasgeborene, RW). Dan ging ik terug naar mijn hotelkamer en zat daar alleen maar tv te kijken en chips te eten. Ik belde met Stephan als ik naar bed ging, dan werd hij net wakker. Zo is het drie, vier weken gegaan. Ik deed verder niks. Schreef niet, heb niet eens een dagboek bijgehouden. Alles gedaan voor mijn kind, maar niets gedaan in mijn hoofd."

Is dat raar?
"Ik heb het niet zo ervaren. Blijkbaar had ik al mijn energie nodig om te overleven. Zat alleen in dat hotel. Kende niemand. Misschien is dat wel de kern van mijn theaterprogramma. Je bent uiteindelijk alleen en denkt dan eens na: waarom ben je met degene met wie je bent? Waarom zou jij dingen doen die je andere mensen ziet doen? Wie ben je nu eigenlijk zelf? Dat is nu echt mijn thema."

Is dat een midlifecrisis?
"Nee. Die heb ik al gehad toen ik 35 was, samen met een hernia. Daarbij, ik tel mijn zegeningen: twee prachtige jongens van negen en tien! Aan de andere kant heb ik de drang om het nest te verlaten, om het land in te gaan. Weggaan is een keuze, ja. Ik zeg tegen de jongens: kijk even naar de jacuzzi in de tuin. Die moet wel verdiend worden."

Je neemt in 'Poephoofd' de rust om verhalen te vertellen, zonder dat je uit bent op het scoren van een lach.
"Die verhalen moeten verteld worden. En alles is waar. Zoals bijvoorbeeld die hotelreceptioniste in Kaapstad die zegt: 'I googled you'. Ze heeft me nog nooit ontmoet en weet alles over mij. Dat is toch bizar? Wat ik een hele mooie conference vind, is die over de foto. Op de lagere school gingen we op werkweek naar Vlieland, ik was denk ik tien of elf. Naderhand hingen de foto's op school. Bij een foto van mij stond: 'Wie herkent dit meisje?' Echt gebeurd."

In zo'n zin zit een hoop drama! Wie ben je, als er aan zoiets wezenlijks geknaagd wordt?
"Daar zit drama achter. Ja." De Leeuw valt even stil. "Maar het heeft geen beslag op mijn leven gelegd, daarvoor gaat het te goed met mij."

Het kan je geldingsdrang hebben opgeleverd?
"Ik heb ooit Landmark gedaan (groepstrainingen voor persoonlijke groei en motivatie, RW) en toen kwam dit wel naar boven: niemand heeft mij gemist? Dat zal me niet meer overkomen! Het heeft me een grote drive gegeven, het is onderdeel van mijn karakter geworden en dat komt voort uit die gebeurtenis. Het is de kracht van wie ik nu ben. Misschien wil ik wel... alles zijn. Het nadeel is dat je een wonderkind van vijftig wordt, zoals Boudewijn de Groot al zong. Dat je alles net een beetje hebt aangeraakt." De Leeuw aarzelt even. Dan: "Ik zit nu wel op een soort splitsing. Ik moet goed nadenken: hoe vul ik de laatste vijftien, twintig jaar van mijn carrière in?"

Er was een tijd dat alles wat jij aanraakte, in goud veranderde. Iedereen heeft je bewierookt en ineens was daar een omslag in. Zat men erop te wachten om jou een keer kritisch aan te pakken?
"Dat komt ook door mezelf. Ik wilde immers stoppen met 'Mooi! Weer De Leeuw'. De Vara vond dat jammer, de Publieke Omroep vond dat jammer, maar ik voelde dat ik moest veranderen. Ik ga me vervelen na drie, vier jaar. Eigenlijk had ik toen moeten zeggen: ik stop en kom pas terug als ik weer iets weet. Dat heb ik niet gedaan, ik ben doorgegaan. Heb gedacht: nou, we verzinnen wel wat anders. Ik heb toen mijn talent vermorst en ben te snel in andere tv-projecten gestapt. Als je zegt: wat is dan het vernieuwende aan 'Pau!l'? Nou, het is in die zin niet vernieuwend, want je ziet nog steeds dezelfde presentator. Maar ik speel bijvoorbeeld een veel kleinere rol. Zo is er de quiz. Dat is vijftien minuten hogeschool-satire waarin ik nagenoeg geen rol speel. Ik laat anderen schitteren. Zo in dienst staan van een programma, dat is voor mijn doen heel vernieuwend. Dat het niet gezien wordt, prima, maar ga niet zeggen dat ik op de oude leest doorga, want dat klopt gewoon niet."

Mensen willen misschien liever geen verandering?
"Zo steek ik niet in elkaar. Ik kan dat niet. Maar goed, het publiek heeft altijd gelijk. Dus als het publiek zegt: hier zitten we niet op te wachten, kun je je afvragen: is 'Pau!l' wel het geschikte programma voor de zaterdagavond? Inmiddels kijken er meer dan een miljoen, dus ik denk dat het publiek het wel leuk vindt. Bovendien vind ik dat je een geëngageerd antwoord moet hebben op het amusement van RTL en SBS."

Intussen loopt je contract bij de Vara in 2013 af.
"Ja. Dat contract loopt af en er is bij mij wel een gevoel: misschien is het fijn om even met alles te stoppen. Kijk, als ik nu zou moeten stoppen, lukt dat niet eens. Ik zit vol energie. Het is net of je tegen een profvoetballer zegt: je mag een half jaar niet voetballen. Ik voel me niet zwak of vermoeid, alleen... Misschien heeft de buitenwacht wel gelijk. Maar nogmaals, ik voel dat zelf niet zo. Dat is een heel vervelende situatie. Ik zie ook wel eens bij een collega van wie ik denk: het is niet zijn sterkste seizoen, maar moet je er dan meteen mee stoppen? Het wordt ook niet tegen iemand anders gezegd, dat vind ik ook zo raar. De Vara wil met mij door en de Publieke Omroep wil met mij door. Zij zien mijn ontwikkeling en mijn zoektocht wel en willen mij de ruimte geven. Een luxepositie. Ik heb het nog steeds naar mijn zin bij de Vara, maar misschien is mijn rol daar uitgewerkt op een bepaald moment. Ik zou dolgraag het 'Musical Awards Gala' willen presenteren. En de uitreiking van de Gouden Loekie kan ook beter en leuker."

Jij wordt de man van de gala's bij de Publieke Omroep.
"Nee. Ik ben nu nog de man van de Vara. Maar ik kan me wel voorstellen dat als je iets afsluit, er iets nieuws op je pad komt. Of zoals moeder overste in 'The Sound of Music' zegt: 'Als God een deur sluit, opent hij ergens een raam'. Door zo'n gedachte gaan bij mij de sluizen open. Ik kan achter de schermen werken of schrijven. Ik kan een nieuw theaterprogramma maken, ik word misschien weer gevraagd voor een toneelstuk of een mooie film. Maar eerst ga ik enorm genieten van mijn theatertournee."

Tournee 'Poephoofd'

De tournee van 'Poephoofd' van Paul de Leeuw begint 26 januari in Oss, en dan negen avonden in het DeLaMar Theater in Amsterdam (première 5 februari) en vier avonden in Rotterdam (Luxor Theater). De tournee van vijftig voorstellingen loopt tot en met 7 mei. Informatie: www.poephoofd.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden