Misschien waren Adam en Eva vegetariërs

De auteur is medewerker Katholieke theologische Universiteit te Utrecht.

Het is jammer dat Cliteur zijn afwijzing van de religie op zo'n gebrekkige kennis van de bijbel grondt. Een bijbelse visie op het dier ziet er heel anders uit dan Cliteur de lezer wil doen geloven. De mens die zich tegenover de wereld plaatst die hij als object en als werkplaats beschouwt en waarvan zijn eigen bestaan geen deel uitmaakt, is volstrekt niet in de bijbel terug te vinden. De geboorte van de mens als subject dat zich in alles wil onderscheiden van de wereld en zich het centrum van het heelal waant, lijkt veeleer een produkt van de Renaissance.

Deze ontwikkeling van het subject los van de wereld die daarmee verzakelijkt is geworden, staat aan de wieg van het humanisme en bepaalt hoe Cliteur (en vele anderen, gelovigen en niet-gelovigen) de bijbel lezen. Inderdaad maakt ook het scheppingsverhaal onderscheid tussen de mens die naar Gods beeld is geschapen en de dieren die naar hun soort zijn geschapen. Dit fundamentele onderscheid neemt de diepgaande verbondenheid van mens en dier echter geenszins weg.

Kortweg gaat het hierom: een mens kan verantwoordelijk zijn voor de dieren, de dieren niet voor de mens. Dat is het onderscheid waar het om gaat. Verzaakt de mens aan zijn verantwoordelijkheid, dan wordt hij geen dier maar staat hij lager dan de dieren. Moderne pogingen om de mens als louter een dier voor te stellen, komen voort uit gerechtvaardigde bezorgdheid om het dier, maar doen geen recht aan de specifieke plaats van de mens en staan met de bijbel op gespannen voet.

Daarnaast is er de bijbelse verbondenheid tussen mens en dier die door de moderne mens, ongelovig èn gelovig, goeddeels is vergeten. Die verbondenheid blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat mens èn dier rusten op de sabbat, zelfs beiden zich in boetekleed hullen (Jona). Tal van voorschriften betreffen de omgang met het dier: een dorsende os mag niet gemuilkorfd worden, een bokje niet gekookt in de melk van zijn moeder. Dieren dienen gevoed te worden vóór de mens aan tafel gaat, zegt de Talmoed.

Zelfs het vegetarisme is een serieuze religieuze vraag, ook voor de bijbel. Misschien waren Adam en Eva vegetariër: ze aten van het gewas. Pas Noach krijgt geboden voor het eten van vlees, nadat de mensheid moord en doodslag heeft gekend. Een mogelijke verklaring is dan ook: vlees eten van dieren ìs een vorm van geweld, maar vegetarisme is voor een mensheid die het geweld jegens medemensen niet kan uitbannen een stap te ver.

Men denke wat men wil van deze verklaring, er blijkt uit dat het eten van vlees een religieuze vraag is en geen vanzelfsprekendheid. Daarom is eerbied jegens de dieren als Gods schepselen geboden, juist als ze geslacht worden. Het ambacht van slager dient dan ook samen te gaan met besef van de eigen waardigheid van het dier. In een interview in Trouw onlangs met een slager bleek dat besef duidelijk. De na-bijbels joodse traditie heeft deze verplichting in het verbod van wreedheid jegens dieren geconcretiseerd. Zo verbiedt het jodendom jagen, het verminken van dieren en het koken van levende dieren (kreeft!).

Het christendom had goede gronden om de joodse spijswetten niet over te nemen, maar heeft daardoor minder aandacht geschonken aan de religieuze omgang met het dier. Toch is vegetarisme als voorsmaak van de messiaanse tijd ook christenen niet onbekend. Voor diegenen die de radicale stap naar vegetarisme niet willen maken, blijft de vraag van de juiste religieuze omgang met het dier als medeschepsel onontkoombaar voor wie de bijbel serieus wil nemen.

De rechtspositie van het dier waarnaar Manuel Kneepkens op dezelfde Podiumpagina zegt vergeefs te zoeken, is dus in de bijbel wel degelijk aan de orde. Het gaat me overigens volstrekt niet om een 'de bijbel heeft toch gelijk'- betoog, maar wel om een serieuze heroriëntatie van onze cultuur op fundamentele religieuze en humane waarden, waarbij we ons niet met karikaturen tevreden kunnen stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden