Misschien komt die brug over het IJ er nu wél

Noord is in trek om te wonen en te werken en het fietsverkeer groeit navenant

Waarom is er in Amsterdam niet allang een brug over het IJ? Precies omdát-ie er niet is, zegt Bas Kok, schrijver van een boek over Amsterdam-Noord. "Er is in de loop der tijd zo vaak over die brug gesproken, zonder dat dat ooit iets opleverde", bedoelt hij daarmee, "dat alleen al daarom niemand meer gelooft dat die er ooit komt."

Maar die brug moet er wel komen, en Kok is niet de enige die dat vindt. Vanavond vindt de eerste van een serie bijeenkomsten plaats die de gemeente Amsterdam deze maand houdt over zo'n fiets- en voetgangersbrug. Dat die er komt, is nog lang niet zeker. Maar dat de gemeente zich er serieus mee bezighoudt, is nieuw.

Er moet iets gebeuren, daarvan zijn de betrokken wethouders, Eric van der Burg en Pieter Litjens, overtuigd. Wie nu vanuit 'de stad' naar Noord wil, kan de auto pakken en een van de drie tunnels nemen. Fietsers moeten een heel eind omrijden of een van de veerponten over het IJ gebruiken. Maar die ponten worden steeds meer een knelpunt. Ze zijn nu al vol, met 40.000 passagiers per dag, en de komende jaren worden ze alleen maar drukker.

Dat heeft alles te maken met wat er in Amsterdam-Noord gebeurt. Daar woonde jarenlang een ander slag mensen, arbeiders vanouds, die zich niet erg met de stad verbonden voelden - wie lekker wilde winkelen, ging bij wijze van spreken liever naar Purmerend dan naar de Amsterdamse binnenstad. Andersom werd Noord ook door andere Amsterdammers nauwelijks als deel van de stad gezien. "Noord was een soort eiland", zegt Kok.

Maar dat is veranderd. Noord is in trek de laatste jaren. Belangrijk was de opening van filminstituut Eye op de noordoever van het IJ in 2012. Dat alleen al trekt 750.000 bezoekers per jaar naar Noord. Maar dat is niet het enige. Vooral op de voormalige haven- en industrieterreinen direct aan het IJ hebben zich nieuwe bedrijven gevestigd en worden woningen gebouwd. Daar komen ook Amsterdammers uit andere stadsdelen op af.

En dat gaat door, schrijven ambtenaren in een in opdracht van Van der Burg en Litjens opgestelde notitie. Het aantal woningen in Noord stijgt tot 2025 met 30 tot 55 procent en het aantal arbeidsplaatsen neemt toe van 30.000 naar 50.000. Omdat Amsterdam bij uitstek een fietsstad is, zal in diezelfde periode het fietsverkeer via de pont met 65 tot misschien wel 120 procent groeien.

Jawel, over twee jaar gaat de Noord-Zuidlijn rijden, de metro onder het IJ door. Maar dat zal Noord nog aantrekkelijker maken voor bedrijven en de groei van het stadsdeel én het verkeer ernaartoe verder aanwakkeren, voorspelt Kok - die trouwens ook lid is van de projectgroep 'Brug over het IJ', een groep burgers en ondernemers die voor zo'n brug lobbyt.

Komt die brug er dus? Dat valt nog te bezien. Het is ingewikkeld, heette het tot nu toe steevast. Want zo'n brug mag de - steeds drukkere - scheepvaart niet hinderen en moet dus minstens negen meter hoog zijn. Maar om zo'n hoogte te kunnen nemen, hebben fietsers een aanloop nodig en daar is niet overal ruimte voor. Rond het Centraal Station bijvoorbeeld, een voor de hand liggende plek voor een fietsbrug, is het nu al overvol. En omwille van de enorme cruiseschepen zal de brug open moeten kunnen.

"Welnee, het is echt niet ingewikkeld", stelt Kok. "Waarom zou het in Rotterdam wel kunnen en in Nijmegen en Maastricht, en hier niet?" Ten bewijze kan hij meerdere ontwerpen aanvoeren die al klaar liggen (zoals dat van architecte Jolijn Valk, zie illustratie).

Maar voor de wethouders is het geen uitgemaakte zaak. Zij zitten nog in het stadium van de 'voorverkenning' en pas daarna komen er echte onderzoeken. Ook alternatieven - meer ponten, het doortrekken van een spoorlijn - worden bekeken. Beslissingen vallen pas volgend jaar.

Of fietsend door de tunnel

Het eerste ontwerp voor een brug over het IJ lag er al in 1839, toen Amsterdam-Noord niet meer was dan een tolhuis en wat losse dorpjes langs dijken. Het was gemaakt door de Amsterdamse aannemer T. Kater. Zijn vakgenoot Jan Galman diende tussen 1851 en 1886 zelfs 36 plannen in bij de gemeente.

Geen enkel plan haalde het, en toch heeft er een half jaar een soort brug over het IJ bestaan. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog konden de veerponten door brandstofgebrek niet varen en toen werd een aantal ponten maar gewoon tegen elkaar gelegd, als keten naar de overkant.

Een net zo simpel idee: waarom wordt de IJtunnel niet deels vrij gemaakt voor fietsverkeer? Die suggestie deed stedenbouwkundig bureau Stadsstromen onlangs. Daarvoor zijn fietsers met sterke beenspieren nodig: de tunnel gaat tot twintig meter diep en dat levert een pittig hellinkje op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden