'Misschien is het wel tijd voor de Harige Wesp'

Het e-book, internetwinkels en -uitgevers, ontlezing. De traditionele boekenbranche beleeft roerige tijden. Er zal veel veranderen, maar het boek blijft.

BRAM LOGGER

Behalve klassieke muziek klinkt er geratel en gezoem tussen de boeken op de tweede verdieping van het American Book Center. In de boekwinkel aan het Spui in Amsterdam is de eerste Espresso Book Machine aan het werk. Het apparaat, dat eruit ziet als een groot uitgevallen kopieerapparaat, print kant en klare boeken. Iedereen kan er een manuscript voor aanleveren. In de eraan vastgekoppelde computer zitten ook drie miljoen tekstbestanden van bestaande boeken. Door de glazen bekisting van het apparaat is te zien hoe de machine in een paar minuten een compleet boek print, snijdt, lijmt en kaft. Het resultaat rolt er aan de zijkant uit.

De boekmachine is een uitvinding van de Amerikaanse oud- uitgever Jason Epstein (83). Hij denkt er de boekenwereld mee te kunnen veranderen. Op iedere straathoek een boek uit zo'n apparaat halen wordt straks mogelijk, meent hij. Boekwinkels worden overbodig. Net als uitgevers, want iedereen kan immers zijn eigen boek printen. Epstein wijst erop dat James Joyce zijn 'Ulysses' ook uitgaf in eigen beheer.

Of Epsteins Espresso Book Machine nou de belangrijkste bedreiging voor de boekenwereld is, valt te betwijfelen. Maar het illustreert de razendsnelle ontwikkelingen in de branche. Steeds meer boeken worden verkocht via internet, het e-book is in opmars en ook 'printing on demand' - het in eigen beheer uitgeven van een boek - neemt een vlucht.

De uitgevers en boekhandels hebben het al zwaar. Grote uitgeverijen van boeken kondigden de afgelopen maanden aan minder boeken op de markt te zullen brengen. Arbeiderspers fuseert met A.W. Bruna en Balans gaat naar de Bezige Bij, met ontslagen tot gevolg. Het aantal boekwinkels daalt ondertussen al jaren en de omzet uit boekverkoop slinkt sinds twee jaar. De keten Selexyz kondigde ontslagen aan. Kortom, een somber beeld. Is het tij te keren?

"Als uitgevers vasthouden aan het klassieke model, komen ze in financiële problemen en leidt dat tot faillissementen", voorspelt Peter Paul van Bekkum, mede-oprichter van mijnbestseller.nl, een bedrijf dat het voor iedere amateurschrijver mogelijk maakt een boek uit te geven. "Traditionele uitgevers zullen zeker blijven bestaan. Een neus voor goede boeken is hun toegevoegde waarde. Maar ze moeten wel gaan nadenken over hun toekomstige rol. Met alleen maar minder boeken uitgeven, los je de problemen niet op."

Want in principe heeft een auteur geen uitgever en geen boekwinkel nodig, vinden ze bij mijnbestseller.nl. Via Twitter en Facebook kun je zelf je lezers bereiken. Boeken verkopen gaat ook prima via internet. Als voorbeeld noemt Van Bekkum 'Het blijft toch je moeder' van Petra Maurer. Dat boek is via mijnbestseller.nl hard op weg een echte bestseller te worden.

Wat uitgevers dan moeten doen? "Een uitgever als de Bezige Bij zou een eigen B-label moeten beginnen", zegt Van Bekkum. "Noem het bijvoorbeeld de Harige Wesp. Daarin laat je jonge auteurs in eigen beheer boeken uitgeven, zoals wij dat doen. Iemand van de Bezige Bij kijkt dan eens naar wat er wordt uitgegeven, en de echt talentvolle schrijvers kunnen overstappen naar het fonds van de Bezige Bij."

Het Nederlands Uitgeversverbond is niet negatief. "In 2007 en 2008 hebben we een heel florissante periode gehad. Er worden heel veel boeken uitgegeven en er zijn nog steeds veel boeken. Dat het nu wat minder gaat en uitgeverijen moeten fuseren en personeel ontslaan, is een gezonde economische correctie", relativeert voorzitter Cees van Wijk van de Groep Algemene Uitgevers de problemen. "Een teruggang van een paar procent noem ik geen dramatische ontwikkeling."

Van Wijk erkent dat er uitgevers en boekwinkels zijn die in de problemen komen, maar dat wijt hij meer aan de bedrijfsvoering van die ondernemingen, die veel geld hebben geleend bij de bank. "Een aantal uitgevers is heel scherp gefinancierd. Als de omzet ook maar iets terugloopt, komen ze meteen in de problemen."

De belangrijkste uitdaging is volgens het uitgeversverbond de introductie van het e-book. Nu wordt nog maar 1 procent van de boeken digitaal gelezen, maar dat aantal zal groeien. "En voor een digitaal boek willen mensen minder betalen", zegt Van Wijk. "We zijn al geweldig aan het experimenteren. Ik denk dat we in de toekomst een fusie krijgen tussen kopen en lenen. Een abonnementsvorm bijvoorbeeld."

Maar het papieren boek zal niet verdwijnen. Van Wijk, directeur van Gottmer Uitgevers Groep: "Wij geven zelf het kinderboek 'De grijze jager' uit. Dat wordt gevroten door jongetjes van tien jaar en ouder. En ze willen het gewoon op papier, niet digitaal. We ontwikkelen er wel allerlei computerspelletjes omheen. Over dat soort zaken moet je wel nadenken. Want mensen hebben nu eenmaal meer manieren om hun vrije tijd te besteden."

Voor auteurs die hun uitgever gedag zeggen en zelf gaan uitgeven, is Van Wijk niet bang. "Je wilt als schrijver toch dat kwaliteitsstempel van een gerenommeerde uitgever hebben."

En de boekhandels, hoe zien die hun eigen toekomst? Ari Doeser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond, erkent dat er problemen zijn. Vooral door het slechte economisch tij. "Neem een keten als Selexyz, met grote panden in de centra van steden. De huur hangt die winkels als een molensteen om de nek. Maar ondanks de leegstand weigeren vastgoedeigenaren de huur te verlagen."

De verkoop via internetboekwinkels is een structurelere bedreiging. Zo'n 10 procent van de boeken wordt aangeschaft via sites als bol.com. "De boekwinkels zijn ook steeds actiever op internet. Zo hebben we een thuisbezorgservice ingesteld." Ook de opkomst van het e-book baart Doeser zorgen. "Ik verwacht dat over een aantal jaar zo'n twintig procent van de boeken digitaal gelezen wordt."

Willen boekwinkels overleven, dan zullen ze zichzelf moeten vernieuwen. "Boekwinkels moeten meer een ontmoetingsplaats worden. Een plek waar meer te doen is dan boeken kopen alleen. Zo zijn wij bezig met het project lokale held, waarbij schrijvers uit de regio zich kunnen profileren in de winkel." Boekhandel Paagman in Den Haag bijvoorbeeld, werkt voor dat project weer samen met de onlineuitgever mijnbestseller.nl van Peter Paul van Bekkum.

En de Espresso Book Machine aan het Spui? "Ha, prachtige uitvinding hè", zegt Doeser enthousiast. Een bedreiging voor de boekwinkels vindt hij het niet. "Integendeel. Door zo'n service aan te bieden aan mensen die een paar exemplaren van een zelfgemaakt boekje nodig hebben, kun je klanten juist aan je winkel binden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden