Column

Misschien is er gewoon geen hoop voor Noord-Korea

Een VN-medewerker toont een plattegrond van 'Werkkamp 18'. Beeld reuters
Een VN-medewerker toont een plattegrond van 'Werkkamp 18'.Beeld reuters

Geconfronteerd met de verschrikkingen uit het VN-rapport over Noord-Korea, ga je als buitenstaander, geworteld in een cultuur die voor elk probleem een oplossing veronderstelt, op zoek naar een antwoord. Ergens moeten zich de knoppen bevinden die ingedrukt moeten worden om het juiste resultaat te produceren: verlichting voor het Noord-Koreaanse volk.

Natuurlijk wezen commentatoren, ook ik, onmiddellijk naar Peking als de plaats waar de sleutel ligt. De Chinezen zijn de enigen die invloed hebben op het Noord-Koreaanse schrikbewind, dus moeten we in Peking zijn om verandering in Pyongyang af te dwingen. Het is niet onwaar, maar er zijn wel de nodige complicaties: China luistert lang niet altijd naar ons en Noord-Korea luistert lang niet altijd naar China.

Veiligheidsraad
Voor bondgenoten is de relatie tussen China en Noord-Korea nogal koel. De Chinezen steunden Noord-Korea in de Koreaanse oorlog (1950-1953) en tekenden in 1961 een Vriendschapsverdrag dat China verplicht Noord-Korea te verdedigen bij een buitenlandse aanval. Maar het onvoorspelbare en agressieve optreden van de Noord-Koreaanse leiders bevalt de behoedzame Chinezen helemaal niet, en Peking heeft zich zelfs achter VN-sancties geschaard die Noord-Korea straffen voor zijn kernwapenprogramma. Anderzijds houdt China Noord-Korea wel economisch op de been, ondanks de sancties. Bovendien geeft China Noord-Korea ook regelmatig diplomatieke rugdekking, deze week weer in reactie op het VN-rapport. Actie tegen Noord-Korea vanwege de mensenrechten? Niet met China in de Veiligheidsraad.

Nee, verandering in Noord-Korea zal van binnenuit moeten komen, zeggen Pyongyang-watchers, en ze wijzen op een spectaculaire ontwikkeling: de Noord-Koreaanse bevolking is niet meer onwetend van wat er in de wereld gebeurt. Internet is er nog steeds niet, maar via dvd's (uit China gesmokkeld) en buitenlandse radio en tv (verboden, maar toch) komt informatie het land binnen die haaks staat op de propaganda: mensen kunnen hun lot vergelijken met dat van de Chinezen en de Zuid-Koreanen. De Noord-Koreaanse variant van het marxisme - de Juche, door sommigen overigens eerder een rassenleer genoemd - kan nooit opgewassen zijn tegen de confrontatie met de werkelijkheid: het is Noord-Korea waar ondervoeding en honger heerst, niet China, laat staan Zuid-Korea.

Schoenen die niet passen
Maar waar leidt die wetenschap toe? Niet tot protesten. Noord-Korea kent geen dissidenten, geen oppositie, zelfs niet ondergronds - en geen wonder, na decennia van ongehoorde onderdrukking; het land is één grote gevangenis, met daarin dan nog weer speciale strafkampen. Met andere woorden: ook als steeds meer Noord-Koreanen weten dat ze in een hel leven, dan is nog niet gezegd dat zij zich tegen hun beulen zullen keren. Wendy Sherman, Noord-Korea-adviseur van de Amerikaanse president Clinton, herinnert zich hoe iedereen meende dat het na de grote hongersnood van begin jaren negentig wel gedaan zou zijn met het regime. "Eén tot twee miljoen mensen stierven van de honger, de economie was in elkaar gestort, het kon niet anders dan dat de regering binnen twee of drie jaar zou vallen. Dat was de algemene overtuiging. En die bleek volledig fout."

Het is een onverdraaglijke gedachte, maar misschien is er gewoon geen hoop voor Noord-Korea. De Koreaanse schrijver Yi Mun schreef over twee broers, gescheiden door de grens. "Als je geen schoenen kunt krijgen die je passen, moeten je voeten zich voegen naar je schoenen", zegt de Zuid-Koreaan tegen zijn Noord-Koreaanse broer. "De schoenfabrieken van de geschiedenis worden nu eenmaal altijd gerund door onkundige schoenmakers."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden