Misdaad en media

Crimineel Stanley Hillis werd deze week slachtoffer van een afrekening. Een kwart eeuw geleden verscheen hij op de nationale tv, in een tijd dat media nog nauwelijks over misdaad berichtten.

Eigenlijk was hij best een goede jongen. Of om het in de woorden van Stanley Hillis te zeggen: ¿Ik heb de mens altijd als een gemeengoed gezien, wat men moet laten leven.¿ Maar ondertussen schilderden justitie en een deel van de media hem af als een beest.

Rehabilitatie. Daar was Hillis op uit, toen hij zich in 1985 liet interviewen door Sonja Barend. Na een veroordeling voor overvallen wist hij kort voor het interview te ontsnappen uit de Bijlmerbajes. Een touw voldeed om over de gevangenismuur te klimmen. De gracht rondom de penitentiaire inrichting lag dicht vanwege de vorst.

De Hillis die voor de camera's verscheen, had iets kluchtigs. Een pruik, een immense aanplaksnor en een al even kolossale zonnebril moesten hem onherkenbaar maken. De crimineel probeerde duidelijk te maken dat hij een multitalent was. Ook in de normale maatschappij had hij het kunnen maken. Hij had immers voor de klas gestaan. Voor het geven van lessen handvaardigheid.

De autoriteiten waren woedend. De withete woordvoerder Klaas Wilting van de Amsterdamse politie sprak bij Sonja schande van de uitzending van het interview. Hoe zou dit aankomen bij de slachtoffers van de overvallers, goedwillende middenstanders?

Achteraf kan het interview gezien worden als een van de kantelpunten in de verhouding tussen media en misdaad. Een vooraanstaande crimineel in gesprek met het geweten van politiek-correct Nederland. Dat was een statement van jewelste. Het bewees ook dat vastgeroeste standpunten aan het schuiven waren.

Tot dan toe keek de journalistiek neer op misdaadverslaggeving. Zo af en toe een rechtbankverslag maken mocht. Diep de onderwereld induiken stond in aanzien gelijk met het brievenbusgluren van roddeljournalisten als Henk van der Meyden. Zulk gedrag was voorbehouden aan de sensatiepers: de Telegraaf, Panorama, Aktueel. Kwaliteitskranten deden nauwelijks iets aan criminaliteit. In het 'NOS Journaal' was het meestal vergeefs zoeken naar items over het onderwerp.

Wat kon je er ook voor verhalen weghalen? De penoze bestond uit nogal schilderachtige types met al even schilderachtige namen: Haring Arie, Pistolen Paultje, Schuine Pietje. Het riekte meer naar folklore dan naar hard nieuws.

In dezelfde jaren tachtig waarin Sonja de ontsnapte H. interviewt, dringt stilaan het besef door dat de welhaast romantische onderwereld van weleer aan het verdwijnen is. Daarvoor in de plaats komt de keiharde misdaad, bijna een bedrijfstak. Vooral de grote ontvoeringszaken, Toos van der Valk (1982), Freddy Heineken (1983) en Gerrit-Jan Heijn (1987) komen breed in de publiciteit.

Ook de serieuze media ontdekken nu de criminaliteit als onderwerp. Voor wie het nu nog niet begrepen heeft, is er een decennium later nog de IRT-affaire als nieuwe wake up call. Politie en justitie zien dat ze de pers kunnen gebruiken om hun strijd tegen de misdaad hoger op de politieke agenda te krijgen.

Spilfiguren in de onderwereld schuwen de schijnwerpers ook niet per se. Pr hoort bij moderne bedrijfsvoering. Peter R. de Vries kan zijn bestseller over de ontvoering van Heineken schrijven dankzij gesprekken met Cor van Hout en Willem Holleeder. Contacten onderhouden met mensen uit het wereldje hoort bij het vak van misdaadjournalist. De mate van afstand zorgt nog wel eens voor discussie. De Vries noemt Van Hout een vriend. John van den Heuvel van de Telegraaf houdt een rede op de begrafenis van John Mieremet.

Dat een misdadiger zoals Stanley Hillis in 1985 openhartig op tv spreekt, blijft een zeldzaamheid. Media moeten het soms doen met slechts een paar beelden. De foto van Willem Holleeder met Willem Endstra kan iedereen zo langzamerhand uitteken. Op het filmpje waar dezelfde Holleeder wegrijdt op zijn Vespa, moet inmiddels sleet zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden