Misbruikschandaal Ierse geestelijken buiten alle proporties

De vijf bisschoppen, wier namen worden genoemd in het Murphy-rapport over seksueel misbruik door Ierse katholieke geestelijken, moeten opstappen. Dat vindt de Ierse moraaltheoloog Twomey.

Het lijkt een horrorfilm. Niets vermoedend in een taxi stappen, de chauffeur aankijken en dan William Carney zien, de priester die jou in je kindertijd misbruikte. Het overkwam een van de slachtoffers van deze voormalige Ierse geestelijke.

In het onlangs verschenen Murphy-rapport, over seksueel misbruik binnen de Ierse katholieke kerk, is William Carney afgeschilderd als wel de ergste van de 46 priesters die zich tussen 1975 en 2004 schuldig maakten aan misbruik van kinderen. Van Carney is bekend dat hij zich aan in ieder geval 32 kinderen vergreep. Het maakte hem niet uit of het jongens of meisjes waren.

Hij kwam weg met het inleveren van zijn priesterlijke bevoegdheden, in 1992. Daarna werd hij taxichauffeur. Carney is inmiddels spoorloos. De Ierse bisschoppen vonden het niet nodig, justitie in te lichten. Ze kozen voor een oplossing die de reputatie van de kerk onaangetast liet. Dat Carney nieuwe slachtoffers kon maken, interesseerde hen niet.

Die lakse instelling is onvergeeflijk, schrijft moraaltheoloog Vincent Twomey in een ingezonden brief in de Irish Times. Een brief die met 224 woorden even onthullend is als het 760 pagina's tellende rapport van rechter Yvonne Murphy waarop hij reageert. Moraaltheoloog Vincent Twomey (68) is een oud-student van paus Benedictus en zit stevig in het zadel van de gevestigde katholieke orde.

Hij begint zijn brief met een bekentenis: „Instinctief ben ik geneigd, de kerk te verdedigen tegen ongefundeerde aanvallen. Maar dit Murphy-rapport is iets anders.”

Het is onverdedigbaar dat bisschop Donal Murray van Limerick niets heeft gedaan om kinderen te beschermen tegen de kwade bedoelingen van sommigen van zijn priesters, schrijft Twomey. Deze bisschop moet daarom opstappen, vindt hij, net als de vier andere met name genoemde bisschoppen.

Twomey schreef dit vlak voordat de huidige aartsbisschop van Dublin, Diarmiud Martin, samen met de Ierse kardinaal Sean Brady naar Rome afreisde, voor een onderhoud met paus Benedictus XVI over het pandemische misbruik.

Die ontmoeting is geweest, de Ierse bisschoppen zijn ondanks speculaties over hun aftreden nog in functie. „Schandalig”, meent Vincent Twomey.

Bisschop Donal Murray van Limerick, met name genoemd in het Murphy-rapport, verklaarde dat hij eerst eens rustig ging nadenken en ook luisteren. Hij neemt daar de tijd voor, wel een paar weken, dacht hij.

Kerkgangers in Limerick zien met Kerst dus misschien toch hun bisschop Murray achter het altaar staan, en zullen hem horen preken. Naar eigen zeggen heeft hij heeft een schoon geweten, „al hadden sommige dingen wat anders gekund”.

Ook de andere vier hoge Ierse ambtsdragers die hun gewijde zielzorgers alle ruimte hebben gegeven voor strafbare feiten, zijn nog in functie.

Het is bijna niet voor te stellen, maar het Murphy-rapport, genoemd naar rechter Yvonne Murphy, komt met nog scherpere conclusies dan het Ryan-rapport, dat een half jaar geleden verscheen.

Dat Ryan-rapport beschrijft hoe katholieke geestelijken in 250 katholieke kostscholen en weeshuizen tussen 1930 en 1990 kinderen vernederden, mishandelden, uithongerden, sloegen en ook seksueel misbruikten.

Niet alleen beschrijven de 760 pagina’s van het recente Murphy-rapport hoe 46 priesters van het bisdom Dublin tot vijf jaar geleden kinderen betastten en verkrachtten, rechter Yvonne Murphy laat vooral zien dat de katholieke bisschoppen alles deden om reputatieschade voor de kerk te vermijden en helemaal niets om leed bij kinderen te voorkomen.

Zo verplaatsten bisschoppen hun priesters tegen wie klachten waren ingediend, naar een andere parochie. En daar kon alles weer opnieuw beginnen.

De laatste vier aartsbisschoppen van Dublin wisten van de beschuldigingen tegen hun priesters, en deden niets om kinderen tegen deze gewetenloze geestelijken te beschermen. Nou ja, één ding dan. Ze sloten een verzekering af tegen mogelijke schadeclaims. Dat gebeurde halverwege de jaren tachtig. Twintig jaar erna konden priesters doorgaan, om jongens en meisjes ruw tegen zich aan te trekken.

De onderzoekscommissie liep tegen kerkelijke muren op, toen ze documenten opvroeg die nodig waren om de feiten boven tafel te krijgen. De nuntius in Ierland reageerde niet op herhaalde verzoeken. De Vaticaanse Commissie voor de Geloofsleer verwees de commissie naar het diplomatieke circuit. Rechter Murphy kwam documenten op het spoor waarin Rome de bisschoppen verplichtte tot geheimhouding, als het om misbruik ging.

Niemand greep in, niemand riep dat er iets grondig mis was. Niemand kwam op het idee om justitie in te schakelen. Bisschoppen zagen het als een interne kerkelijke aangelegenheid, die binnenshuis opgeruimd diende te worden, met zo min mogelijk stofwolken.

William Carney had, toen hij nog priester was, vriendschappelijke betrekkingen met de minister van opvoeding, schrijft de Britse The Sunday Times in een uitgebreid artikel over ’Het rotte hart van de Ierse katholieke kerk’. Hij was niet de enige geestelijke die dicht tegen de politiek aan schurkte. In het meest katholieke land van West-Europa zijn kerk en staat met elkaar verstrengeld.

Hoe heeft dit op zo grote schaal kunnen gebeuren? vraagt de Ierse moraaltheoloog Twomey zich deze zomer af in een eerder ingezonden stuk in de Irish Independent. Komt het doordat de Engelsen hun laatste kolonie, Ierland, twee eeuwen aan haar lot heeft overgelaten, zonder te investeren in opvoeding, zorg of onderwijs?

Vincent Twomey is niet de enige die zich afvraagt hoe het kan dat in het katholieke Ierland op zo verbijsterend grote schaal zo onmenselijk met kinderen is omgegaan, en wel in de kerk, die naastenliefde preekt.

Is het omdat Ierland de achterbuurt van Europa is geweest, arm, afgelegen, geïsoleerd? Is het omdat de opleidingen zo gebrekkig waren dat niemand leerde zijn hersens te gebruiken om zich te beheersen, en te stoppen met kinderen slaan, uithongeren, verkrachten? Is het omdat er overal die feodale verhoudingen waren, waarbij de arme Ieren altijd machteloos en rechteloos waren tegenover de Engelsen, en dat patroon van uitbuiter en slaaf overal werd voortgezet, in huizen, in kerken, scholen, ziekenhuizen? Het Ierse isolement zou voortzetting van dat patroon in de hand hebben gewerkt. Laag opgeleide geestelijken wisten niet beter, dan dat je elkaar als oud vuil gebruikt.

Het kan een verklaring zijn, maar dan misschien alleen voor misbruik in de eerste helft van de vorige eeuw, de tijd die de broers McCourt beschrijven in hun autobiografische boeken over vuil, armoede en ellende.

Maar sinds 26 november ligt er een rapport waarin het gaat over misbruik in de jaren 1975 tot 2004. Hiervoor geldt geen enkel excuus, zegt Vincent Twomey.

Het wachten is op een besluit van de Ierse bisschoppen.

Op grond van eerdere rapporten hebben religieuze ordes toegezegd, smartengeld te betalen aan de slachtoffers. Daarmee is inmiddels een bedrag gemoeid van in totaal een half miljard euro. Vooral de Sisters of Mercy en de Christian Brothers (Brethren) dragen bij aan het fonds dat gebruikt zal worden voor psychische ondersteuning van de slachtoffers. De eis van de ordes dat de daders anoniem kunnen blijven, heeft tot grote woede geleid.

Na het bezoek van de Ierse bisschoppen, eind vorige week, aan het Vaticaan, zei paus Benedictus dat hij met de bisschoppen de gevoelens van woede, verraad en schaamte deelt.

Het is de vraag of dat genoeg is. Dat het Murphy-rapport op tafel ligt, betekent niet dat deze zwarte periode in de geschiedenis van de Ierse katholieke kerk kan worden afgesloten. Hiermee begint het pas.

Gelovige katholieken die met Kerst in Limerick naar de kathedraal gaan, zullen met bijzondere interesse naar de woorden van hun bisschop Murray luisteren. Als die er dan nog is. De ouders en de dochter van Peter McCloskey uit Limerick zullen denken aan drie jaar geleden. Toen benam Peter zich het leven. Hij kon de herinnering aan het misbruik, dat hij als kind onderging, niet meer verdragen. McCloskey was herhaalde malen met Murray in gesprek geweest over het misbruik. De bisschop dreigde hem met rechtszaken en advocaten. Twee dagen na weer zo’n uitgebreide sessie met het bisdom werd McCloskey gevonden. Hij had het opgegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden