Misbruik in Poolse kerk gedijde onder dictatuur

Verhalen slachtoffers ondergraven beeld van kerk die onverschrokken weerstand bood aan communisme

Veel Polen geloven niet dat in hun land priesters zich konden vergrijpen aan kinderen. Polen was immers een Oostblokland, waar de katholieke kerk gold als belangrijkste ideologische vijand. Er waren geen katholieke internaten of scholen. Priesters werden in de gaten gehouden door de veiligheidsdiensten.

Des te opmerkelijker is het dat de meeste getuigen met wie Trouw sprak, ten tijde van het communisme werden misbruikt. Onder de priesters waren veelplegers. Het gebrek aan internaten vormde geen belemmering. Schoolkinderen gingen massaal naar catechisatie. Ze werden meestal misbruikt in de pastorie, of tijdens vakanties en uitstapjes. Vrijwel alle mannelijke slachtoffers waren misdienaren.

In de verhalen van slachtoffers verschijnt de parochie als een eiland van rijkdom in het verpauperde Oostblokland. Mannen die als misdienaar werden misbruikt vertellen hoe ze snoep en cadeautjes kregen, of tv mochten kijken in de pastorie, wat iets bijzonders was.

Een man die begin jaren tachtig werd misbruikt door een priester in een dorp ten noorden van Warschau, vertelt hoe hij van zijn ouders op zijn kop kreeg, toen hij niet meer naar de pastoor wilde: "Ze zeiden: daar (in de pastorie, red.) krijg je worst en meel. Want daar kwamen altijd pakjes uit Amerika en werden producten uitgedeeld. Als misdienaar kreeg ik een 'voorkeursbehandeling'."Door de politieke situatie was het prestige van de kerk groot. Thuis je verhaal doen, was bijna onmogelijk. Wie het waagde, werd niet geloofd, of kreeg slaag.

Waarschijnlijk dwong de communistische geheime dienst pedofiele priesters tot samenwerking door belastend materiaal over hen te verzamelen. Volgens gegevens van het IPN, een staatsinstituut dat communistische misdaden onderzoekt, was eind jaren zeventig 15 procent van de priesters informant. Een van de meest gebruikte methodes om een priester te werven, was chantage; homoseksualiteit en pedofilie waren hiervoor zeer geschikt.

Een slachtoffer herinnert zich dat oudere jongens die veel omgingen met de lokale priester hem vertelden dat ze door de veiligheidsdienst werden uitgehoord. Hijzelf was jonger en beschrijft hoe hij als misdienaar meerdere keren door de priester werd verkracht.

De bisschop wist ervan, getuige een brief die hij in 1988 aan de arts van dit slachtoffer stuurde: "Ik weet van de zaak. De pastoor wordt overgeplaatst. Als hij nogmaals zo'n misdrijf begaat, wordt hem de mogelijkheid ontnomen het ambt uit te voeren." De priester verdween naar een andere parochie en is daar nog altijd pastoor.

Door het communistische verleden ligt misbruik onder priesters nóg gevoeliger dan in West-Europa. Het ondergraaft het beeld van de kerk die onverschrokken weerstand bood aan de dictatuur. Bovendien is het een vlek op het blazoen van de Poolse paus, Johannes Paulus II. Deze is een nationale held.

Zoals een slachtoffer het zei: "In de ogen van slachtoffers is de rating van de paus gedaald." Hierover praten is uitgesloten: "Ik zou de enige in het dorp en in de familie zijn, die iets slechts over hem zegt." Ze werd als meisje eind jaren tachtig door de hulppastoor opgesloten, betast en gedwongen pornofilms te kijken.

DE VERDIEPING 4|5 'Soms kan ik het wel uitschreeuwen'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden