Ministers willen Franse beeld Srebrenica corrigeren

De commissie van het Franse parlement die de val van Srebrenica onderzoekt, hoort vandaag twee Nederlanders: ex-ministers Van Mierlo (buitenlandse zaken) en Voorhoeve (defensie). De Franse en Nederlandse visie op het drama, dat 7000 moslims het leven kostte, loopt zeer uiteen.

AMSTERDAM, PARIJS - Hans van Mierlo en Joris Voorhoeve hebben afgesproken niet met de pers te praten. Ze laten zich vandaag verhoren door de Franse commissie, maar noch vooraf, noch achteraf beantwoorden ze vragen van journalisten.

,,Ik heb wel overwogen om een persconferentie te geven'', zegt Van Mierlo aan de telefoon. ,,Maar dat zou onfatsoenlijk zijn tegenover de leden van de commissie en ook niet verstandig, bijvoorbeeld omdat je dan weer andere woorden gebruikt.'' De kwestie, zegt hij, ligt te gevoelig.

Sinds december studeert een onderzoekscommissie van de Assemblée Nationale (de Franse Tweede Kamer) op de val van Srebrenica, de moslimenclave in Bosnië, in 1995. Vandaag hoort zij twee buitenlandse getuigen: Van Mierlo en Voorhoeve, die toen in Nederland minister van buitenlandse zaken en defensie waren.

Bijna zes jaar na dato drukt wat uitdraaide op de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog, op de Frans-Nederlandse verhoudingen. Op 11 juli 1995 veroverden de Bosnische Serviërs de 'veilige haven' voor moslims Srebrenica in wat toen nog Bosnië was. Zo'n 25000 bejaarden, vrouwen en kinderen werden in de dagen daarop gedeporteerd, 7000 mannen en jongens vermoord.

Dutchbat, het contingent Nederlandse blauwhelmen dat Srebrenica moest beschermen, keek toe, al dan niet gedwongen. In de aanloop naar de val van de enclave bleef luchtsteun van de Navo uit. De opperbevelhebber van de VN-vredesmacht in Bosnië, de Franse generaal Bernard Janvier, gaf er geen toestemming voor. Wie heeft hier schuld?

Voorhoeve en Van Mierlo werden door de Fransen uitgenodigd nadat Van Mierlo in januari publiekelijk commentaar gaf op de getuigenis voor de commissie van oud-premier van Frankrijk Alain Juppé. Frankrijk treft geen blaam, zei die: Nederland wees de luchtsteun af. Van Mierlo reageerde als gebeten: ,,Juppé haalt alles door elkaar''.

Het Franse onderzoek kwam er pas na stevig aandringen van de Franse afdeling van Artsen zonder Grenzen (AzG). De val van Srebrenica kostte 22 lokale medewerkers van de internationale hulporganisatie het leven. AzG wil, met het oog op de toekomst, meer duidelijkheid over de mogelijkheid om met een vredesmacht de lokale bevolking te beschermen -ook voor haar eigen werk, zegt Fabien Dubuet, jurist en medewerker van de Franse tak van de organisatie.

De organisatie formuleerde vijf vragen waar de commissie een antwoord op zou moeten geven. Waarom gaf Janvier geen toestemming voor luchtaanvallen van de Navo toen de stormloop op Srebrenica begon? Heeft Frankrijk geprobeerd die luchtaanvallen te beperken of te vertragen? Had Frankrijk de Bosnische Serviërs, speciaal de belegeraar van Srebrenica Ratko Mladic, beloofd dat er geen luchtaanvallen zouden komen?

Dat laatste zou gebeurd zijn bij de onderhandelingen enkele weken eerder om 401 blauwhelmen, onder wie een groep Franse militairen, vrij te krijgen. Ze waren door de Bosnische Serviërs gegijzeld en gebruikt als levend schild tegen bombardementen.

De commissie ondervroeg tot dusverre een tiental Franse betrokkenen. Die deden vrijwel eensgezind een poging om het beeld dat uit de vragen van AzG oprijst, 'de nek om te draaien', zoals Jean-David Levitte, in 1995 diplomatiek adviseur van president Jacques Chirac, het bij zijn ondervraging formuleerde. ,,Je reinste verzinsels'', betoogde Juppé. ,,Frankrijk heeft niets aan zelfkastijding.'' Op de dag dat Srebrencia viel, toonde Chirac zich zelfs bereid de enclave desnoods te heroveren. Maar het was de Nederlandse regering die erop aandrong de Navo-luchtsteun -twee Nederlandse F-16's wierpen die middag twee bommen af- te staken.

Voorhoeve en Van Mierlo werden door de commissie uitgenodigd, maar als dat niet was gebeurd, zegt Van Mierlo, hadden zij zelf om een uitnodiging gevraagd. De bewindslieden zullen op hun beurt proberen het beeld dat de Franse betrokkenen voor de commissie hebben geschetst, te corrigeren. De Franse bereidheid tot actie kwam te laat, zei Van Mierlo bij zijn uithaal naar Juppé in januari. De enclave was al gevallen, duizenden moslims verdrongen zich in en rond het basiskamp van Dutchbat, dat binnen vuurbereik van de Bosnische Serviërs lag. Ingrijpen op dat moment zou zijn uitgelopen op een bloedbad.

De vraag waarop de Nederlanders de nadruk zullen leggen, is waarom de herhaalde verzoeken om luchtsteun van de Navo van Dutchbat-commandant overste Karremans onbeantwoord bleven in de zes dagen dat de stormloop van de Bosnische Serviërs duurde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden