Ministerie verzocht Nieuwsuur om primeur niet te publiceren: 'Nog nooit meegemaakt'

Marco Kroon.Beeld ANP

Het ministerie van defensie floot vrijdag tv-programma Nieuwsuur terug. De redactie had een primeur over Marco Kroon willen uitzenden. Maar minister Ank Bijleveld vroeg de redactie om dat niet te doen, omdat het zou gaan om een staatsgeheim en omdat er mensenlevens in gevaar zouden kunnen komen. 

“Ik heb in de ruim vier jaar dat ik hier zit nog nooit meegemaakt dat we een hoofdredactie vroegen om niet te publiceren”, zegt Wim Kok, directeur communicatie bij het ministerie. Maar hij sluit niet uit dat er op andere niveaus in de organisatie wel eens aan journalisten duidelijk wordt gemaakt dat ze iets niet mogen publiceren.

Het kan niet anders, of journalisten stuiten vaker op staatsgeheime informatie, denkt generaal buiten dienst Ruud Vermeulen. Hij denkt aan geheime operaties om burgers uit een oorlogsgebied te evacueren. “Als Nederlanders bijvoorbeeld in Jemen in de knel komen, kun je erop rekenen dat defensie zal proberen ze daar weg te halen. 

Nederlandse journalisten daar kunnen er dan achter komen wat er staat te gebeuren. Defensie zal hen beleefd toch dringend verzoeken niets bekend te maken, omdat anders iemand de reddingsactie zou kunnen voorkomen”, zegt Vermeulen, die voorzitter is van de Nederlandse Officieren Vereniging.

Mensenlevens

Bijleveld schreef Nieuwsuur dat de scoop ‘mensenlevens in gevaar’ zou brengen, en dat het openbaar maken van staatsgeheimen ‘strafbaar’ is. Nieuwsuur bracht daarom alleen naar buiten dat de redactie over details beschikt over ‘een veiligheidsrisico in een missiegebied dat al langere tijd bestaat’.  Niet zozeer wegens staatsgeheimen, maar omdat mensenlevens in gevaar zouden kunnen komen. 

Dit veiligheidsrisico vormt de basis voor ‘grote onrust’ in het Korps Commandotroepen. De aanleiding voor die onrust is verder de verklaring van commando Marco Kroon deze maand. Hij biechtte in de pers op dat hij tien jaar geleden in Afghanistan werd ontvoerd, werd vrijgelaten en later zijn gijzelnemer doodde.

De Telegraaf meldde dit weekend dat Kroon op dat moment op een spionagemissie was in Kabul, samen met zeven collega’s. Ze zouden daar in burger hebben gewerkt, en soms ook alleen hebben geopereerd. Dat ondersteunt het verhaal van Kroon. Maar volgens de krant zou er bij een vermissing na een half uur ‘groot alarm’ moeten zijn geslagen, en dat zou niet zijn gebeurd.

Zwijgen

Vermeulen begrijpt wel dat er ‘onrust’ is ontstaan bij het Korps Commandotroepen doordat Kroon zijn verhaal deed in de media. Volgens de generaal buiten dienst ligt daardoor het feit op straat dat Nederland bij inlichtingenmissies soms werkt met commando’s in burger. Want was Kroon als militair gekleed geweest, dan was hij waarschijnlijk nooit vrijgelaten.

“Dit is iets waar mensen die op dit moment actief zijn, last kunnen hebben. De afspraak bij het Korps Commandotroepen is dat je zwijgt: vooraf, tijdens en achteraf. De methode van werken mag niet naar buiten komen”, zegt Vermeulen. Wat precies het veiligheidsrisico is waar Nieuwsuur op duidt, weet Vermeulen niet. Hij denkt dat het gaat om ‘een wijze van opereren van ons en onze bondgenoten’.

Commando's vragen Kroon te zwijgen

Een aantal commando's roept militair Marco Kroon inmiddels op om zich niet meer in media uit laten over de missie. "Wij gaan ervan uit dat de majoor Kroon zich vooraf geen rekenschap heeft gegeven van de effecten van zijn uitlatingen. Wij rekenen erop dat hij dit vanaf heden wel doet om te voorkomen dat de levens van zijn collega's (verder) in gevaar worden gebracht", laten de commando's weten via hun raadsman Michael Ruperti.

De commando's herkennen zich niet in de uitlatingen van Kroon en "de door hem geschetste wijze van optreden", stellen zij. Het Openbaar Ministerie (OM) doet onderzoek naar de zaak. Het gaat om een incident tijdens een militaire operatie die geheim moest blijven.

De commando's geven aan dat ze respect hebben voor Kroon, commando, officier en ridder Militaire Willems-Orde, maar volgens hen betekent dit niet dat hij namens het Korps Commando Troepen spreekt. "Wij staan niet achter zijn keuze om herhaaldelijk in media informatie te geven omtrent zijn vermeende gedragingen tijdens een staatsgeheime operatie."

De commando's betreuren het dat er steeds berichten in media opduiken "over staatsgeheime operaties". "Deze publicaties brengen concreet de veiligheid van de commando's in gevaar", is hun boodschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden