Chaos

Ministerie gaat verkopers van medische mondkapjes waarschuwen

Een medisch mondkapje van het Kruidvat. Beeld Bram Petraeus

Minister Martin van Rijn van medische zorg gaat ondernemers erop aanspreken als ze toch medische mondkapjes verkopen. De aankondiging zaait nog meer verwarring. ‘Met de introductie van de term niet-medisch mondkapje heeft het kabinet chaos gecreëerd.’

Winkels die toch medische mondmaskers verkopen worden daar de komende tijd op aangesproken door minister Martin van Rijn van medische zorg. Dat laat het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport weten op vragen van Trouw. De verkoop van medische mondmaskers voor niet-medisch gebruik is niet wenselijk, stelt het ministerie, deze moeten voorlopig gereserveerd blijven voor de zorg.

Vanaf maandag 1 juni zijn mondkapjes verplicht in het openbaar vervoer. Detailhandelaren en retailers verkopen inmiddels massaal mondkapjes. In het assortiment van drogisterijen, webwinkels en supermarkten zitten nog altijd mondmaskers met de aanduiding type 1. Dat is een medisch hulpmiddel, waarvan het ministerie de verkoop onwenselijk acht. Hoewel het RIVM dit type niet geschikt acht voor coronazorg, schrijft het ministerie dat ook type 1 onder de medische maskers valt.

Het ministerie stelt verder geen eisen aan niet-medische mondmaskers. Ter ondersteuning van ondernemers heeft het Nederlandse normalisatie-instituut NEN een document met aanbevelingen opgesteld, maar dit document heeft geen wettelijke grondslag.

Geen medische claim

Ondertussen gaat de NVWA, de controlerende instantie voor de verkoop van mondkapjes voor civiel gebruik, op haar site een stuk verder in de omschrijving van een niet-medisch mondkapje: ‘Deze maskers hebben geen officiële aanduidingen. Behalve de mededeling dat ze alleen bedoeld zijn voor civiel gebruik (dus niet voor persoonlijke bescherming of medische doeleinden). Ook staat er geen CE-markering of medische claim op de verpakking of een tekst die verwijst naar een norm. Voor deze maskers gelden geen wettelijke eisen over de kwaliteit en de bescherming die ze bieden.’

Aanbieders van het mondkapje type 1, officieel een medisch hulpmiddel, zijn zich echter van geen kwaad bewust. Een woordvoerder van A.S. Watson (eigenaar van drogisterijen Kruidvat en Trekpleister): “We houden ons aan de richtlijnen van het RIVM. Het type dat wij verkopen wordt door het RIVM niet aangemerkt als mondkapje voor coronazorg. Ons aanbod zit de zorg dus niet in de weg.”

Waar andere aanbieders ervoor hebben gekozen om type 1-mondkapjes over te pakken in neutrale doosjes zonder officiële aanduidingen of markeringen – het blijven daarmee nog steeds medische maskers type 1 - heeft A.S. Watson dat niet gedaan. “We willen daarin transparant zijn naar onze klant.”

Niet-medisch mondkapje bestaat niet

Bedrijven die de type 1-maskers blijven verkopen krijgen ruggesteun van Caspar ter Horst, directeur van ProductIP, een onafhankelijke adviesbureau dat is gespecialiseerd in regelgeving rondom producten. “Laat het ministerie maar bellen, juridisch gezien hebben ze geen poot om op te staan.”

Dat komt volgens Ter Horst omdat er geen enkele wettelijke richtlijn is voor de verkoop van een niet-medisch mondkapje. En dat komt weer omdat het product in essentie niet bestaat in Europa. “De term niet-medisch mondmasker is in het leven geroepen om de vraag af te leiden van de capaciteit die door corona nodig is in de zorg. Maar feitelijk bestaan er twee productsoorten: medische maskers en persoonlijke beschermingsmiddelen, dat heeft de EU afgelopen week nog benadrukt. Met de introductie van de term niet-medisch mondkapje heeft het kabinet chaos gecreëerd.”

Om het tekort aan mondkapjes op te lossen gaat de Nederlandse luchtfilterfabrikant AFPRO filters uit Alkmaar in opdracht van de overheid massaal mondmaskers produceren op eigen bodem, FFP2-mondmaskers. Beeld Jean-Pierre Jans

Een persoonlijk beschermingsmiddel is formeel ook een niet-medisch mondkapje. Onder die productsoort vallen kapjes in de categorie FFP2 en FFP3, het soort waarvan er een groot tekort was in Nederland. Daarom worden ze nu gemaakt door beddenfabrikant Auping en filterproducent Afpro. Ter Horst: “Die kapjes zijn weliswaar zeer geschikt bij de behandeling van coronapatiënten maar het zijn daarmee nog geen medische mondmaskers. Deze maskers worden in nog veel grotere aantallen gebruikt in de industrie en de bouw.”

De overheid had alle verwarring volgens Ter Horst kunnen voorkomen door wel met een duidelijke norm te komen. “Stel kaders op, geef het beestje een naam en ga handhaven. Dat is hoe de wet werkt en hoe men het in bijvoorbeeld Frankrijk, Spanje en België heeft gedaan. Nu gelden er geen wettelijke eisen over de kwaliteit en de bescherming die een mondkapje bieden. Als ik mondkapjes van versleten onderbroeken ga verkopen is het ook goed.”

Troep

De verwarring heeft ertoe geleid dat de markt wordt overspoeld door troep, zegt Ter Horst. Eerder uitte kwaliteitsdeskundige Leon Vaasssen in deze krant ook al die zorg. Ter Horst verwijst naar een overzicht van terugroepacties binnen de Europese Unie. De lijst van afgelopen week bevatte zeventien mondkapjes.

Wat Ter Horst zorgen baart is dat geen van die meldingen uit Nederland komt, terwijl hier ook aan de lopende band rommel wordt verkocht. Dat bleek bijvoorbeeld uit een proef van het AD: van de 25 mondkapjes die in verpleeghuizen werden gebruikt, kwamen er 12 niet door de test. Het in maart gevormde Landelijk Consortium Hulpmiddelen liet al meermaals weten dat er op grote schaal wordt gefraudeerd met mondkapjes: keurmerken worden vervalst en certificaten verzonnen.

Als het gaat om de controle van producten voor civiel gebruik is aan de NVWA de taak om de markt te controleren. Maar de keuringsinstantie lieten eerder al weten dat (lang) niet alle aanbieders gecontroleerd kunnen worden. Bij de NVWA heeft de categorie non-food, waaronder mondkapjes vallen, geen prioriteit.

Lees ook:

Made in Holland: de moeizame weg van het zelf produceren van mondkapjes

Een mondkapje maken: het klinkt zo eenvoudig, maar bekende bedrijven durven er hun vingers niet aan te branden. Een beddenfabrikant en een filterproducent durven dat wel, maar dan moet het ministerie ze wel bestellen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden