Minister Kaag bezoekt Jordaans 'voorbeeldkamp' voor opvang in de regio

Minister Kaag bezocht vluchtelingenkamp Zaatari in Jordanië. Beeld Getty Images

Om opvang in de regio te stimuleren helpt de EU Jordanië met handelsvoordelen. Ondernemers daar hebben het zwaar door personeelskosten en de toegenomen belastingdruk.

Jordanië moet het toonbeeld zijn van hoe Europa migranten met succes in de eigen regio houdt. Het land vangt al jarenlang ruim een miljoen vluchtelingen uit buurland Syrië op. De EU probeert daarbij te helpen met handelsvoordelen. Als dat banen oplevert, voor zowel Syriërs als Jordaniërs, kunnen beide groepen er uiteindelijk beter van worden, zo zei minister van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag tijdens een bezoek dat zij de afgelopen dagen aan het land bracht.

Er is Europa veel aan gelegen Jordanië neer te zetten als succesverhaal. Europese regeringsleiders hopen zo snel mogelijk afspraken met Noord-Afrikaanse landen te kunnen maken over de opvang van migranten. Het moet voorkomen dat mensen hun leven riskeren door de Middellandse Zee over te steken. In ruil kan Europa geld en verlaagde importheffingen bieden, zo zei premier Mark Rutte vorige week.

Beeld Brechtje Rood

Vooralsnog voelen landen in Noord-Afrika hier niets voor. Een migratie-akkoord met Europa betekent voor die landen dat ze een langdurige, zware last op zich nemen. Dat wordt direct duidelijk in Jordanië. Kaag begint haar reis in Zaatari, een vluchtelingenkamp met 80.000 bewoners in het grensgebied met Syrië. Vroeger stonden er alleen tenten, maar inmiddels is sloppenwijk een betere omschrijving. Langs kaarsrechte onverharde straten staan huisjes van beton en golfplaten. De winkelstraat telt talloze kruideniers, kledingzaken, kappers en fietsenmakers. "We hebben ook een politiebureau, brandweerkazerne en rechtbank", zegt majoor Baker Al-Badareen. Hij heeft de leiding over de uit de grond gestampte stad, en voegt eraan toe dat binnenkort begonnen wordt met de aanleg van riolering.

Demonstraties

Onder de tien miljoen mensen in Jordanië bevinden zich inmiddels meer dan een miljoen Syrische vluchtelingen. Dat kost het land veel geld aan noodhulp, zorgkosten en onderwijs. De werkloosheid onder Jordaniërs is gestegen tot 18 procent, terwijl de regering de belastingen verhoogt om de begroting op orde te krijgen.

Volgens Kaag waren de demonstraties die begin juni in Jordanië plaatsvonden een teken aan de wand. "Mensen willen dat hun noden niet worden vergeten." Tijdens een gesprek met studenten in Amman benadrukt de minister dan ook het belang van steun aan Jordanië. "Wij vragen jullie om vluchtelingen op te vangen, dus we moeten jullie ook economisch bijstaan."

De Europese Unie heeft daarvoor in 2016 afspraken gemaakt met het land. Bedrijven die Syriërs in dienst hebben, hoeven geen importheffingen te betalen om hun producten op de Europese markt te verkopen. Aanvankelijk gold de regeling alleen voor bedrijven in de omgeving van vluchtelingenkampen, maar stapsgewijs wordt zij uitgebreid naar het hele land. In ruil daarvoor moet Jordanië vluchtelingen werkvergunningen geven.

Overlevingsstrategie

Een van de deelnemers is tuinbouwer Hassan abu Sido. Met Nederlandse subsidie laat hij een kas bouwen in de vallei van de Jordaanrivier. De smalle strook land aan de grens met Israël is een van de weinige delen van het droge Jordanië die geschikt zijn voor landbouw.

Als Kaag zijn landerijen bezoekt, vertelt Abu Sido dat hij aardbeien en kerstomaten voor de Europese markt wil produceren. "Vroeger verkocht ik veel aan Libanon, Syrië en Irak, maar door de oorlogen zijn die markten weggevallen." Ook de landroute naar Rusland, via Syrië en Turkije, is niet meer toegankelijk.

Voor de familie Abu Sido is het aannemen van Syriërs een deel van de nieuwe overlevingsstrategie, zegt zoon Mohammed. De afgelopen jaren was 15 procent van zijn seizoensarbeiders Syrisch, maar om aan de gunstige exportregels van de EU te voldoen is dat sinds kort opgehoogd naar 60 procent. Een dure investing volgens Mohammed. "Voorheen werkten we vooral met Egyptische gastarbeiders. Omdat de munt daar weinig waard is, hoefden we hen maar de helft te betalen van een Syriër die een gezin in Jordanië heeft."

Ook de belastingverhoging om de opvang van vluchtelingen te bekostigen, raakt zijn bedrijf. "Ik betaal een heffing van 10 procent op al mijn inkoop. Ik hoop dat dit plan alsnog van tafel gaat, want anders blijft er niemand over om belasting te betalen. Ik verwacht dat de helft van de boerenbedrijven in de Jordaanvallei de komende jaren failliet gaat."

Minister Kaag bezocht een kledingfabriek die Syriërs in dienst heeft. Beeld -

Syriërquotum

Naast landbouwproducten verlaagt Europa de importtarieven voor textiel. Na de boerderij van Abu Sido bezoekt Kaag een kledingfabriek. In een grote hal naaien honderden vrouwen broeken en shirts. Van de 650 werknemers is 85 procent Jordaniër, zegt manager Mohammed Qtaishat. De rest komt uit Bangladesh of Sri Lanka.

Eigenaar Salman Kareem is voorlopig niet van plan aan het door de EU gewenste Syriërquotum te voldoen. "We richten ons vooral op de Amerikaanse markt. Dat land is groter, dus merken plaatsen veel grotere orders van een product. Ook vindt hij de Europese regels bewerkelijk. "Het is niet genoeg om een bepaald percentage Syriërs in dienst te hebben. Voor ieder onderdeel van het productieproces geldt een quotum. Dat is niet efficiënt, omdat je voor sommige werkzaamheden specifieke vaardigheden nodig hebt."

Jordanië ligt pal naast Syrië, dus is door zijn geografische ligging veroordeeld tot opvangplek. De problemen waarmee het land ondanks Europese steun sinds de Syrische oorlog mee kampt, roepen de vraag op waarom landen zich vrijwillig als poortwachter en vluchtelingenkamp zouden aanbieden. Kaag wil er niets over zeggen. "Voor mij telt nu Jordanië. Ik ga niet vooruitlopen op wat regeringsleiders donderdag in Brussel beslissen."

Lees ook:  'Migratiedeals kunnen een averechts effect hebben'

GroenLinks-senator Tineke  Strik dient een resolutie in bij de Raad van Europa

In 2017 steeg het aantal vluchtelingen wereldwijd gemiddeld met 44.000 per dag

Het aantal vluchtelingen wereldwijd is voor het zesde jaar op rij toegenomen. Het is vooral het probleem van de ontwikkelingslanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden