Analyse

Minister Blok luistert wel naar de Kamer, maar hij gehoorzaamt niet

Minister Blok (links) in gesprek over politieke en economische samenwerking met de minister van binnenlandse zaken van Niger, tijdens een driedaags bezoek aan Afrika. Beeld Koen van Weel, ANP

Meer dan eens legt minister Blok oproepen van de Kamer min of meer naast zich neer of lijkt hij de zaak te vertragen. En opmerkelijk: hij komt ermee weg. 

Als minister Blok de komende tijd stevige maatregelen neemt tegen Russisch aardgas of mensenrechtenschenders, zal de Tweede Kamer hem daartoe eerst met harde hand moeten dwingen. Op tal van gevoelige onderwerpen wordt de minister van buitenlandse zaken via moties gevraagd om over de grens een activistische toon aan te slaan. Maar tot nu toe komt hij ermee weg deze oproepen niet of nauwelijks uit te voeren.

Dat de Kamer met allerlei eigen ideeën komt, is al een verandering ten opzichte van de vorige regeerperiode. Destijds kaartten de Kamerfracties van VVD en PvdA gevoelige buitenlandonderwerpen het liefst binnenskamers af. In de nieuwe politieke verhoudingen is er ogenschijnlijk meer ruimte voor eigen initiatieven van Kamerleden. Dat gebeurt vooral als CDA, D66 en ChristenUnie alle drie willen dat Nederland ergens actie tegen onderneemt, en zij met steun van meerdere oppositiepartijen de tegenstem van de VVD-fractie kunnen overrulen.

Maar keer op keer wordt de soep niet zo heet gegeten. Bram van Ojik (GroenLinks) zal tijdens het jaarlijkse debat over de begroting van Buitenlandse Zaken bijvoorbeeld van minister Blok willen weten wanneer hij eens iets gaat doen aan een door het Russische staatsbedrijf Gazprom te bouwen aardgaspijpleiding naar Europa.

Samen met CDA, D66 en ChristenUnie eiste van Ojik in april dat Nederland de Europese Commissie steunt bij een poging om strenge regels voor dit project op te stellen. Blok schreef in juni tegemoet te komen aan de motie door samen met Duitsland te pleiten dat Rusland de leiding in de Baltische zee niet misbruikt om ondertussen de gaskraan naar Oekraïne dicht te draaien. De pijpleiding is volgens hem en premier Mark Rutte niet zozeer een geopolitiek project van het Kremlin, maar vooral een onderneming van commerciële aard. Het is dan ook niet wenselijk de aanleg aan speciale regels te onderwerpen.

Magnitski

Een ander voorbeeld is een in april aangenomen oproep van CDA, D66 en ChristenUnie om een sanctiewet voor mensenrechtenschenders te maken. Vernoemd naar de in Rusland vermoorde advocaat Sergej Magnitski, gebruiken de Verenigde Staten, Canada, Groot-Brittannië en de drie Baltische Staten een dergelijke wet om inreisverboden op te leggen of tegoeden te bevriezen.

De Kamer gaf Blok eerst de kans om in Brussel voor een Europese sanctieregeling te zorgen. Als dat niet lukte, moest hij met een nationale Magnitski-wet komen. Volgens Blok en de VVD zou zo’n wet niet effectief zijn, omdat iemand met een inreisverbod alsnog naar een ander EU-land kan gaan. De Kamer gaf Blok vijf maanden om in Europa met resultaten te komen, maar die termijn rekt hij flink op. Het is nu zeven maanden later en volgende week organiseert hij in Den Haag een conferentie voor EU-diplomaten om nog eens te praten over Europese sancties.

Ook een motie met steun van Bloks eigen VVD garandeert geen nauwgezette uitvoering. In februari kregen ChristenUnie en CDA hun coalitiepartners zover dat zij tekenden voor een eis aan het kabinet om een minister naar de herdenking van de Armeense genocide in Jerevan te sturen. Dat ligt zeer gevoelig bij Turkije, een land waar Nederland toch al een gespannen diplomatieke verhouding mee onderhoudt.

Blok maakte zich er halfslachtig vanaf. In plaats van een minister stuurde het kabinet staatssecretaris van financiën Snel. Die had volgens Buitenlandse Zaken nog een gaatje in zijn agenda, en was als persoon bijzonder geschikt omdat hij al eens eerder in Armenië was geweest.

Don Quichot

Dat Blok aangenomen moties negeert, zou erop kunnen wijzen dat het gaat om onrealistische verzoeken om als Don Quichot het onrecht in de wereld te bestrijden. Maar de Kamer vraagt alleen dat Nederland zich bij bestaande coalities aansluit. Net zoals verscheidene landen al een Magnitski-wet hebben of strenge regels voor Russisch aardgas willen, zijn er wel vaker ministers aanwezig bij de herdenking van de Armeense genocide. Het lijkt erop dat Blok en zijn topambtenaren liever zelf hun diplomatieke prioriteiten bepalen, dan zich door de Kamer te laten voorschrijven welke kant het op moet.

Coalitiepartijen laten de minister ook wegkomen met een dergelijke uitvoering. Zo legde Joël Voordewind (ChristenUnie) zich neer bij het bezoek van Snel. “Het maakt niet zo heel veel uit wie er precies gaat”, zei hij.

Nadat enkele Tweede Kamerleden in september aan Blok vroegen of hij desnoods met een nationale Magnitski-wet komt om hun motie uit te voeren, antwoordde de minister ontwijkend dat hij ‘de komende tijd’ liever in Europa verder praat.

Een nieuwe deadline heeft hij nog niet gekregen.

Lees ook:

Stef Blok ging er als politicus altijd al met gestrekt been in

Saai, degelijk, onvermurwbaar. Dat zijn zo’n beetje de standaardeigenschappen die aan kabinetsroutinier Stef Blok worden toegeschreven. Deze zomer kwam er een opvallende kwalificatie bij: lomp.

De Tweede Kamer wil een wet tegen ‘foute’ rijke Russen

De Kamer wil een kopie van een Amerikaanse wet tegen Russen, en anderen, die zich op dubieuze wijze verrijken.

Deze gaspijpleiding maakt Donald Trump boos

De eerste pijpen voor een tweede rechtstreekse gaspijplijn van Rusland naar Duitsland gingen eind juli de bodem in. Maakt dat Europa nog afhankelijker van Russisch gas? Of moet juist Moskou zich zorgen maken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden