Mini-sterrenstelsel herbergt grootste zwarte gat ooit

De illustratie geeft de grootte aan van het nieuw ontdekte zwarte gat. De doorsnee van de baan van de aarde om de zon is eenstipje (geel) en die van Neptunus een klein rondje (blauw) vergeleken met dit gigantische zwarte gat.

Een sterrenstelsel draait doorgaans - zo niet altijd - om een zwart gat. Hoe groter het stelsel, des te groter het gat, was de gedachte. Maar bij hun zoektocht naar extreme zwarte gaten stuitte een groep sterrenkundigen op een klein sterrenstelsel, in massa nog niet het tiende deel van onze eigen Melkweg, dat wellicht het grootste zwarte gat ooit bevat.

In het centrum van NGC 1277, een lensvormig sterrenstelsel op een afstand van 220 miljoen lichtjaren, zit een zwart gat met de massa van 17 miljard zonnen; dat is 4000 keer zo zwaar als het zwarte gat in de Melkweg. De recordhouder is 22 miljard zonnen zwaar maar deze waarde is erg onnauwkeurig. Het zwarte gat van NGC 1277 is ook onvoorstelbaar groot; de horizon - die het gebied markeert waarbinnen niets aan het gat kan ontsnappen, ook licht niet - is elf keer zo groot als de baan van Neptunus.

NGC 1277 is een vreemde eend in de bijt, zeggen de sterrenkundigen. Meestal is de massa van het zwarte gat een duizendste van de massa van het hele stelsel. Maar hier is het een zevende deel. "En dat kunnen we met onze bestaande theorieën niet verklaren", schrijven ze vandaag in het vakblad Nature.

We dachten bijvoorbeeld dat sterrenstelsels een groot zwart gat krijgen door botsingen met andere stelsels, zegt hoofdonderzoeker Remco van den Bosch, een Nederlandse astronoom die werkt aan het Max Planck instituut in Heidelberg. "Maar volgens die theorie had NGC 1277 veel bolvormiger moeten zijn dan nu." En dit zwarte gat is geen toevallige uitzondering op de regel: de sterrenkundigen ontdekten vijf andere stelsels met, naar verhouding, extreem grote zwarte gaten.

Nog een raadsel: de sterren van NGC 1277 zijn allemaal meer dan acht miljard jaar oud. Kennelijk is daar ook al acht miljard jaar niets bijzonders meer gebeurd. Hoe het zwarte gat ook is ontstaan, het is er al zeker zo lang in deze omvang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden