Minderheidsregering kan debat terug­brengen in de Bondsdag

Horst Seehofer, de leider van de CSU, verlaat Slot Bellevue in Berlijn na gesprekken met de Duitse president, Walter Steinmeier. Beeld AFP

Mooi dat de Jamaica-coalitie mislukte vinden sommige analisten. Daardoor valt er iets te kiezen in het midden.

Dramatische woorden klonken de afgelopen dagen in Berlijn. Maar niet iederéén is van slag door het klappen van de coalitieverkenningen tussen CDU/CSU, Groenen en FDP. Sommige politiek-analisten zien in die mislukking juist iets moois. De huidige situatie biedt kansen voor de Duitse democratie, menen ze.

Neem Ferdinand Otto. Hij vraagt zich af: was een verbond tussen progressieven, liberalen en conservatieven echt het beste voor Duitsland geweest? Zo’n ‘Jamaica’-coalitie zou er een zijn geweest van ‘de geschoolde, West-Duitse beterverdieners’, schrijft hij in Die Zeit. Had dit ‘burgerlijke midden’ alles bedisseld, dan zou het debat in het parlement overgelaten zijn aan de flanken. Over het politieke midden zou een ‘rottende consensus’ komen te liggen.

Terwijl juist dat midden de arena moet zijn van gepassioneerde strijd, vindt Otto. Mooi dus dat Jamaica mislukte. Dat maakte klip en klaar: er valt wel degelijk iets te kiezen in het midden, je hoeft er niet voor te vluchten naar de (extreme) flanken. Zoals CDU-onderhandelaar Armin Laschet het verwoordde: “Wie altijd beweert dat alle partijen hetzelfde zijn, die raad ik een week Jamaica-verkenningen aan.”

Pijngrens

Ook Niko Switek, politicoloog aan de universiteit Duisburg, ziet voordelen in het mislukken van Jamaica. “De gesprekken toonden aan dat partijen een pijngrens hebben”, zegt hij tegen de Süddeutsche Zeitung. “Dat ze niet, zoals hun vaak wordt verweten, inhoudelijk inwisselbaar zijn. Dat is een niet te onderschatten signaal aan allen die – zoals bijvoorbeeld de AfD – al te lichtvaardig van een ‘politieke elite’ spreken. De partijen nemen de wil van de kiezer volstrekt serieus.”

Zo serieus zelfs, dat ze er nu eens níet ‘samen uitkwamen’. Verfrissend eigenlijk, het Duitse parlement zou ook wel eens wat meer van dit soort clashes mogen beleven, meent commentator Marc Breiter in dezelfde krant. Daarom vindt hij een minderheidsregering geen slechte optie: die kan het debat terugbrengen in de Bondsdag.

Werner Patzelt, politicoloog aan de universiteit van Dresden, was maandag in de veelbekeken politieke talkshow ‘Hart und Fair’ een eenzame optimist tussen alle weeklagers. “De afgelopen jaren had je een dodelijk ‘doorregeren’. Er was geen echte oppositie in het parlement, het protest onder het volk tegen bijvoorbeeld de euro of migratie vond er geen uitdrukking. Daarom is rechts van de CDU de AfD ontstaan.”

Begrijp Platzer goed, een meerderheidscoalitie heeft nog steeds zijn voorkeur, verklaart hij aan de telefoon. “Maar nu dat niet lukt, waarom het niet eens met een minderheidsregering proberen? Bijvangst is mogelijk een levendiger, urgenter debat in het parlement.”

Maar ja, in Duitsland wordt bij het minste of geringste gevreesd voor instabiele toestanden, zoals in de tijd van de Weimar-republiek, zegt Patzelt. “Dat schrikbeeld wordt er ook nu meteen weer bijgehaald. Terwijl de omstandigheden nu echt anders zijn. We mogen meer zelfvertrouwen hebben.”

Duitse ideeën 

“Geen angst voor het spook minderheidsregering!”, schrijft ook Christian Odendahl in Die Welt. Hij vreest geen instabiliteit: Groenen, liberalen en sociaaldemocraten hebben genoeg ‘verantwoordelijkheidsbesef’ om, als het moet, ook impopulaire maatregelen te steunen. Een minderheidsregering zou goed zijn voor Europa, schrijft hij: Europa heeft niet alleen een ‘stabiel Duitsland’ nodig, ‘maar vooral ook: Duitse ideeën’. Daaraan ontbrak het volgens hem de afgelopen jaren, toen een comfortabele grote coalitie regeerde. Een scherp debat in het de Bondsdag kan helpen.

Het grootste spook dat in Berlijn rondwaart heet niet ‘nieuwe verkiezingen’ of ‘minderheidsregering’, maar: rechts-populisten. De angst dat de AfD er garen bij spint, is voor velen het overtuigendste argument tegen nieuwe verkiezingen. En tegen een minderheidsregering. Dan zou immers ook de stem van de AfD nodig kunnen zijn. Volgens Marc Breise is die angst onterecht: er zijn bij alle onderwerpen genoeg gelegenheidsblokken denkbaar die de AfD uitsluiten.

Platzer noemt een minderheidsregering zelfs slecht nieuws voor de AfD. “Bij een regering met een ruime meerderheid zou de AfD zich in het parlement als enige ‘alternatief’ kunnen presenteren, tegen ‘de elite’. Bij een minderheidsregering is dat moeilijker. Dan valt niet uit te sluiten dat ze bij sommige kwesties opeens de CDU of de FDP aan hun zijde vinden.”

Lees ook: President Steinmeier moet Duitsland erdoor slepen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden