Minder schrijfsters

Schrijven? Waarom zou jij een boek schrijven?

"Geef haar honderd jaar", schreef Virginia Woold in 1929, "geef haar honderd jaar, een eigen kamer en een eigen inkomen, en ze zal een beter boek schrijven." De schrijfster waar ze naar verwijst is Mary Carmichael, een waarschijnlijk terecht vergeten auteur. Woolf voert haar op als teken dat de literatuur in 1929 weinig vrouwelijke uitblinkers kent - afgezien van Jane Austen, George Eliot en Emily Brontë. Wat daar de reden van is, probeert ze in haar essay 'A Room of One's Own' te achterhalen.

Nu de discussie over de achterstand van schrijvende vrouwen weer eens opspeelt (vooral in de filosofie), valt op hoe chique Woolf in deze klassieker positie kiest. Ze weigert de lat voor vrouwen láger te leggen, maar probeert wel te begrijpen waarom haar zusters er niet allemaal overheen springen - of überhaupt meedoen. En dat is precies wat vier redacteuren van Filosofie Magazine beoogden met hun manifest 'tégen' het kleine aantal vrouwen op de longlist van de Socrates Wisselbeker. Die werd (terecht, denk ik) gewonnen door René ten Bos, een man dus. Maar inderdaad: waren er zo weinig vrouwen om uit te kiezen?

Virginia Woolf doet een paar suggesties die helaas niet erg verouderd zijn. Eerst laat ze zien dat het vrouwen bijna altijd ontbrak aan materiële voorwaarden voor schrijverschap, zoals een eigen kamer waar je niet gestoord wordt. Verder wijst ze op de psychologische gevolgen van het gegeven dat je ideeën openbaar maken eeuwenlang een zaak van mannen is geweest. En dan waren romanschrijvers nog in het voordeel, omdat dit genre pas relatief jong is, zodat vrouwen als Jane Austen het mede hebben gevormd - wat je van de filosofie niet kunt zeggen. Wie focust op de moedige eenlingen - Austen, Woolf, Hanah Arendt - vergeet hoe lang het heeft geduurd voordat vrouwen überhaupt mochten stemmen, laat staan studeren, laat staan dat ze ná hun studie werden gestimuleerd carrière te maken. Tot diep in de jaren zestig gingen zijn ambities vrijwel altijd voor: zijn baan, zijn carrière - zijn boek. Onze eigen moeders werden zelden geacht hun ideeën belangrijk te vinden. Een brief schrijven, prima, een roman lezen, vooruit, als je huiselijke taken er niet onder leden. Maar een boek? Dat is toch helemaal niet nodig?

Zulke eeuwenoude rolpatronen zetten zich vast in vrouwen, bijvoorbeeld in hun angst dat een gezin stichten niet samengaat met een ambitie als schrijver of filosoof, een angst waar mannen veel minder vaak onder lijden. En juist dát verschil in zelfvertrouwen adresseert Wolf in haar essay. Een vrouw die haar talent serieus nam, werd van oudsher niet zozeer genegeerd, dát overkwam ook mannen als Flaubert of Kierkegaard, een vrouw met ambitie om te schrijven ondervond een venijniger vorm van afwijzing: "Tegen haar zei de wereld niet: Schrijf als je dat nodig vind, het laat me onverschillig. De wereld zei met een bulderende lach: Schrijven? Waarom zou jij schrijven?"

Vrouwen van nu vechten niet tegen seksistische uitgevers, of niet alleen, ze vechten nog altijd tegen hun eigen diep ingesleten overtuiging dat de mening van vrouwen binnenskamers moet blijven; dat het belachelijk is daar tijd, geld, ruimte en stilte voor op te eisen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden