Minder ruimte voor wie de democratie aantast

Haatzaaiers komen te gemakkelijk weg, vindt CDA-fractieleider Maxime Verhagen. Zijn fractie wil dat de wetop dit punt aangescherpt wordt. Hij waarschuwt tegenkwaadwillende krachten die geweldloos, met misbruik vandemocratische vrijheden de democatie willen ondermijnen.

Schetst het CDA in zijn nota over een 'weerbare democratie'een democratie voor bange mensen? Maxime Verhagen reageertverontwaardigd op deze kenschets. “Angst is niet onze drijfveer,integendeel. Trots op onze democratie en op de waarden en normenvan onze rechtsstaat motiveert ons. Daarom moeten we eerderoptreden tegen personen en groepen die de vrijheden die dedemocratie biedt willen misbruiken om haar om zeep te helpen.“

Met deze woorden antwoordt Verhagen op de vraag hoe de visievan de CDA-fractie zich verhoudt met het beroemde woord van CarelPolak, de liberale minister van justitie in het kabinet-De Jong(1967-1971), dat de democratie niet voor bange mensen is. Hetkabinet-Balkenende verwoordt die notie in zijn standpunt dat ookgroeperingen die een fundamenteel andere rechtsorde nastreven hunstem moeten kunnen verheffen. Het kabinet tilt niet zo zwaar aanhet gevaar van zulke stromingen. “Gevestigde machten zien iederestroming die gericht is op maatschappelijke verandering al gauwals radicaal“, schrijft het in zijn nota over de aanpak vanradicalisering.

De CDA-fractie vindt deze benadering al te relativerend. Zijwil de democratie 'weerbaarder' maken, met een reeks beperkingenvan de rechten en vrijheden van personen en groepen die hethebben voorzien op de Nederlandse rechtsorde. Verhagen: “Ik wilhoe dan ook niet dat er in Nederland naast het huidige nog eenander rechtsstelsel komt dat haaks staat op de Nederlandsewaarden en normen, zoals de sjaria. Ik wil niet dat er ook maarenige kans bestaat op de komst van zo'n rechtssysteem. Dat isgeen spookbeeld. In Canada en het Verenigd Koninkrijk is geopperdom moslims de mogelijkheid te bieden op basis van de sjaria rechtte spreken. Zo'n systeem wil ik hier niet. Dan moet je daaroverook volledige helderheid verschaffen.“

Maar het is toch een irreële gedachte dat een groeperingdie de Nederlandse rechtsorde om zeep wil helpen hier ooit eenmeerderheid haalt? De hoogste score die extremisten hier ooithaalden was de acht procent van de NSB in de jaren dertig.

“U moet niet doen alsof wat de CDA-fractie bepleit helemaalnieuw is. Het Europese verdrag voor de rechten van de mens (EVRM)biedt de mogelijkheid om groeperingen te verbieden als zij degrondrechten misbruiken om die van anderen teniet te doen. Daaromheeft het Europese Hof het verbod van de Turkse Welvaartspartijbekrachtigd. En in Nederland heeft de rechter destijds de CP '86veroordeeld. Niet omdat zij de meerderheid dreigde te halen, wantdie kans was inderdaad zeer gering, maar omdat haar programma instrijd was met de democratische rechtsorde.“

Een van de opstellers van de nota over de weerbare democratie,Koopmans, schetste het schrikbeeld dat Mohammed B. een politiekepartij opricht en nog zetels haalt ook. Nog afgezien van hetgroteske karakter van dat voorbeeld, wat is er eigenlijk eng aanzo'n partij? In het parlement kun je haar toch bestrijden metalle middelen die de democratie biedt?

,,Ik vind dat wel eng, zo'n partij. De democratie en dewaarden en normen van de Nederlandse rechtsstaat zijn mij veelwaard, en een partij die zich buiten onze waarden en normen wilplaatsen verliest haar recht. Je moet er toch niet aan denken datzo'n partij tot de Tweede Kamer doordringt. We kunnen ook gaanzitten wachten tot het uit de hand loopt. Ik meen dat we dat voormoeten zijn.“

Maar waarom zo'n partij verbieden als je er ook mee in debatkunt gaan?

,,Met de CP'86 gingen we ook niet in debat. De rechter vondhet gevaar van deze partij zo groot dat hij haar als een'criminele organisatie' aanmerkte en de bestuursledenveroordeelde. De binnenlandse veiligheidsdienst AIVD waarschuwtvoor de groei van de groep die met geweldloze middelen derechtsstaat om zeep wil helpen. Dat is een feitelijkeconstatering, geen beeld dat uit angst voortkomt. We staan voorde uitdaging een nieuwe culturele bron, de islam, te verbindenmet de Nederlandse waarden en normen. We moeten de mensen vangoede wil insluiten en volop kansen bieden in onze samenleving.Daarom wil het CDA dat minister Verdonk meer werkt maakt van hetintegratiebeleid. En daarom houden we ons verre van politici diede criminaliteit en de islam op één hoop gooien. Ik ben hethartgrondig eens met de aanval van premier Balkenende op diepolitici.“

,,Dat is één kant. De andere kant is de hardere aanpak diewe bepleiten tegen het misbruik van de grondrechten met het doelde democratie en de rechtsstaat te ondermijnen. DeArabisch-Europese Liga (AEL) wilde serieus een politieke partijoprichten om hier de sjaria te kunnen invoeren. Zo'n partij moetwat ons betreft direct worden ontbonden als de rechter haar voorstrafbare feiten veroordeelt. Nu geldt nog de regel dat eenverbod kan volgen op een veroordeling. Wat ons betreft wordt datverbod een automatisme. De Koerdische partij PKK hebben we veelte lang gedoogd, met het idee dat we er dan zicht op hielden. Datwas achteraf gezien een vergissing.“

Het CDA vindt ook dat de Nederlandse democratische rechtsordeen haar burgers beter moeten worden beschermd tegen uitingen inwoord en geschrift die een aantasting vormen van de grondslagenvan deze samenleving. De christen-democraten trekken daaruit deconclusie dat eerder dan nu gebeurt grenzen moeten worden gesteldaan de vrijheid van meningsuiting, ook als mensen zich daarbijbaseren op een bepaald geloof.

De regering wil dat ook wel, maar wenst het vooral aan derechter over te laten om de uitleg en de toepassing van hetwetsartikel dat het aanzetten tot haat tegen of discriminatie vanmensen strafbaar stelt aan te scherpen. In die benadering heefthet CDA echter niet zo veel vertrouwen.

“Ik wil geen kritiek uiten op de rechter. Die past tenslottede wet toe, zoals regering en parlement die samen maken. Maar ikvind wel dat mensen met kwalijke uitingen nu bij de rechter temakkelijk kunnen wegkomen doordat de wet niet scherp genoeg isgeformuleerd.“

“Aan het strafmaximum (een jaar cel; twee jaar voor wie er eenberoep of gewoonte van maakt) willen we niet tornen. Maar voorhet beantwoorden van de vraag wanneer iemand zich schuldig maaktaan haatzaaien voldoet de bepaling niet“, meent Verhagen. “Wijdenken dat het nodig is die strafbepaling scherper te formuleren,al weten we op dit moment nog niet precies hoe de nieuweformulering zou moeten luiden.“

Verhagen wil met een aantal voorbeelden wel aangeven waarvolgens hem de grens tussen het oirbare en het strafbare zoumoeten lopen. “Iemand die oproept tot het slaan van vrouwen diehun mannen niet ter wille zijn, is strafbaar. En dat geldt ookvoor een tekst waarin wordt gesteld dat homoseksuelen vanaf eenhoog gebouw moeten worden gegooid.“

Verhagen noemt nog een ander voorbeeld uit het recenteverleden. Voor de televisie gaf de islamitische voorgangerAbdul-Jabbar van de Ven desgevraagd toe dat hij diep in zijn hartwel blij zou zijn als het Tweede Kamerlid Geert Wilders binnenafzienbare tijd zou overlijden. Diep verontwaardigd ondertekendende fractievoorzitters een verklaring waarin ze de woorden van Vander Ven scherp veroordeelden en het openbaar ministerie vroegener tegen op te treden.

Na onderzoek kon het OM echter tot geen andere conclusiekomen, dan diverse strafrechtgeleerden meteen al haddengetrokken. De uitspraken waren misschien niet fijngevoelig, maarze waren niet strafbaar. “Als het aan ons ligt, staat hetopenbaar ministerie in de toekomst niet meer met lege handen“,aldus de CDA-fractieleider.

Hij ziet de inperking van de vrijheden die zijn fractievoorstelt als 'uitzonderingsmaatregelen'. Maar tijdelijk zijn zeallerminst. “Ook in de toekomst wil ik over zo'n veiligheidsklepkunnen beschikken. Als de maatschappelijke situatie het vraagt,pas je de maatregelen toe. En als het niet nodig is zet je deklep weer dicht. Maar die klep blijft.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden