Minder rechten voor werknemer en klant in VS

Arbeids- en koopcontracten verbieden een gang naar de rechter. Consumenten niet blij met verplichte arbitrage.

Ze mogen nog zo graag cynische grappen maken over inhalige advocaten, Amerikanen houden van de wet. Als je bij een conflict je zin niet krijgt, kun je in een land waar vak- of consumentenbonden niet veel voorstellen altijd nog stoer: 'Ik zie je wel in de rechtbank!' roepen.

Behalve als je een creditcard hebt van American Express, telefoneert via Verizon, boeken koopt bij Amazon of films kijkt via Netflix. Die bedrijven, en honderden meer, kun je in de VS niet aanklagen als klant. Op enig moment heb je op iets geklikt, of iets getekend, waarin staat dat bij een conflict alleen nog arbitrage mogelijk is: bindende bemiddeling.

Dat lijkt mooi. In Nederland kun je als consument voor een bescheiden bedrag terecht bij een van de 55 onafhankelijke geschillencommissies. Maar in de VS gaat het bij arbitrage wel even anders toe. Toen Patricia Rowe uit South Carolina bezwaar wilde maken tegen de 550 euro 'opzegkosten' die telefoonmaatschappij AT&T haar in rekening bracht, bleek dat de procedure haar tonnen kon kosten. Ze kon maar één ding doen, vertelde ze aan The New York Times: berusten.

AT&T is een beruchte naam onder juristen die opkomen voor de consument, want 'AT&T Mobility LLC tegen Concepcion' is het arrest van het Hooggerechtshof dat, in 2011, de deur voor verplichte arbitrage op een flinke kier zette. En in 'American Express Company tegen Italian Colors Restaurant' ging die deur in 2013 wijd open.

In beide gevallen zei het Hooggerechtshof dat als een contract arbitrage verplicht stelt, de consument of werknemer daar niet onderuit kan. Het bedrijf mag daarbij hem of haar ook verbieden, zich met anderen aaneen te sluiten in een collectieve rechtszaak, op zijn Amerikaans heet dat een: 'class action suit'.

Dergelijke rechtszaken zijn een nachtmerrie voor grote bedrijven. Terwijl het per klager misschien maar om een paar dollar gaat, zien advocaten die een grote groep klagers bij elkaar kunnen krijgen, daar genoeg brood in om naar hartelust te procederen. Het resultaat kan een schadevergoeding van miljoenen of zelfs miljarden worden, met een percentage voor die advocaten natuurlijk.

"Er is kritiek op collectieve rechtszaken omdat de klagers er stuk voor stuk zo weinig aan overhouden", zegt Alex Colvin, hoogleraar conflictoplossing aan de Cornell universiteit in Ithaca, New York. "Maar die critici zien dan over het hoofd dat het leidt tot gedragsverandering. Daarom zijn dat soort rechtszaken enorm belangrijk in het Amerikaanse systeem."

Of: waren, want steeds meer bedrijven ontdekken de kracht van die twee arresten en zetten de verplichte arbitrage in hun contracten. Tot wanhoop van consumenten-advocaten, want het beloofde onafhankelijke oordeel wordt lang niet altijd geleverd. Volgens een onderzoek van het Economic Policy Institute maken klagers weinig kans bij arbiters. Een mogelijke verklaring is, dat die zo'n klager maar één keer zien, terwijl ze bij het bedrijf in kwestie natuurlijk graag worden teruggevraagd. Als de klager al wint, dan is de schadevergoeding vaak stukken lager dan bij de rechtbank. Dat maakt advocaten weer kopschuw om zulke zaken aan te nemen.

Het resultaat is dat Amerika een risicovol land wordt om te wonen. Je bent als consument of werknemer vaak bij het begin van de relatie met een bedrijf je rechten helemaal kwijt. Hoogleraar Colvin is bezorgd: "Je hebt gewoon minder zekerheid. In de gezondheidszorg, in je baan, en nu ook op juridisch gebied."

En dat stoere 'Ik zie je wel in de rechtszaal' gaat hier niet meer helpen, schat Colvin. Zelfs een slecht uitgevoerde arbitrage is onaanvechtbaar. "Alleen als je regelrechte fraude kunt aantonen, een omgekochte arbiter of zo, maak je nog een kans."

In zo'n geval gromt een Amerikaan 'Er zou een wet moeten zijn die dit verbiedt'. Dat is wel een mogelijke oplossing, want in zijn arresten baseert het Hooggerechtshof zich niet op de grondwet: de conservatieve meerderheid van de rechters gaf een nieuwe interpretatie aan een wet uit 1920. En die wet kan ook worden gewijzigd door het Congres. Snel zal dat niet gebeuren, want de conservatieven hebben in het Hooggerechtshof en het Congres de meerderheid. Maar dat kan weer veranderen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden