Minder macht generaals en hoge rechters

De Turken hebben de vernieuwde grondwet van de regerende AK Partij goedgekeurd. In het gisteren gehouden referendum heeft 58 procent van de stemmers ’ja’ gestemd. Met de nieuwe grondwet, die op 26 artikelen is gewijzigd, verzwakt de macht van de hoogste rechters en de generaals.

De algemene verwachting was dat het verschil in voor- en tegenstemmers klein zou zijn. Het percentage van 58 procent ja-stemmers heeft zelfs de verwachtingen van premier Tayyip Erdogan overtroffen. Erdogan had vorige week gezegd dat hij op 52 procent voorstemmers rekende.

Politiek analist en opiniepeiler Tarhan Erdem is een van de weinigen die dit grote verschil tussen ja en nee had zien aankomen. Hij zegt: „Deze uitslag kunnen we als een steunbetuiging zien voor de regeringspartij.”

„De AK Partij heeft het afgelopen jaar geprobeerd om vrede te brengen in het Koerdische gebied en verzoening te vinden met Armenië. Door de hevige reacties in het land hebben ze moeten afzien van die pogingen. Maar nu heeft de regeringspartij volop steun van het volk. De boodschap van het Turkse volk is dat ze door moeten gaan met hun vredesinitiatieven.”

Een van de belangrijkste wijzigingen in de grondwet is dat de militairen door de civiele rechters berecht kunnen worden. Dat betekent in de praktijk dat ze hun ’onaantastbaarheid’ kwijt zijn. De hoogste rechters mogen voortaan ook niet meer hun eigen opvolgers kiezen.

De AK Partij klaagde de afgelopen jaren over de partijdigheid van de hoogste rechters. Nu zullen deze rechters, die het beleid van de regering dwarszaten en de AK Partij voortdurend dreigden met een verbod, door duizenden lagere rechters uit het hele land gekozen worden.

De AK Partij heeft bij deze grote winst niet veel steun van de Koerden gekregen. De kiezers in het Koerdische gebied hebben gehoor gegeven aan de oproep van de aan de PKK gelieerde Koerdische Partij BDP om het referendum te boycotten. Ongeveer 75 procent van de kiesgerechtigden ging in het Koerdische zuidoosten niet naar de stembussen. De Koerden die wel hun stem uitbrachten, hebben wel massaal voor de nieuwe grondwet gestemd.

Voor de grootste oppositiepartij, de republikeinse CHP, is deze uitslag een enorme domper. De republikeinen hebben hevig propaganda gevoerd tegen de vernieuwde grondwet.

De nieuwe leider Kemal Kilicdaroglu zei zelfs dat het land na een ’ja’ in tweeën opgedeeld zou worden. Ook de extreem-rechtse MHP en de kleine socialistische partijen waren tegen de wijzigingen in de grondwet. De kritiek van de tegenstanders was dat de AK Partij het land helemaal wil overnemen en een einde wil maken aan de scheiding der machten.

De bekende econoom Eser Karakas zegt blij te zijn met deze uitkomst. ,,In de grondwet stond de zin dat de coupplegers van 1980 nooit berecht mochten worden. Ik heb het altijd schandalig gevonden dat een dergelijke zin in de grondwet van mijn land stond. Nu is die ene zin tenminste geschrapt.”

Gisteren regende het in het grootste deel van het land. Dat belette vooral de armen van het land niet om te gaan stemmen. Nu de stemmen worden geteld blijkt dat de invoering van de nieuwe grondwet vooral te danken is aan steden en wijken waar mensen wonen die minder bedeeld zijn.

Kiyas Gurkaya, een schilder die in de achterstandwijk Gultepe in Istanbul woont en ondanks de hevige regenval toch ging stemmen, zegt: „Vandaag is de dag van de grote schoonmaak. We zijn van de dictators af.”

„De gewone mensen zijn het zat dat ze als oud vuil worden behandeld door de rijken, de militairen en de hoge ambtenaren. Mijn zoon zit als militair in het Koerdische gebied en kan daar ieder moment gedood worden. Dat omdat het leger en de rijken de regering tegenwerken die vrede wil brengen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden