Minder kans analfabete asielzoeker

IND'er: Verhaal laagopgeleide vaak te vaag

Laagopgeleide asielzoekers maken minder kans op een verblijfsvergunning dan hoogopgeleide. Dat komt onder andere door een gebrekkige taalbeheersing, waardoor zij hun vluchtverhaal minder goed aannemelijk kunnen maken.

Dat stellen asieladvocaten en hulpverleners. Uitspraken van een zogeheten hoor- en beslis-medewerker van de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) sluiten bij dat beeld aan. Voor het eerst uit een IND-medewerker zich over dit thema. "Wie het mooiste kan praten, maakt de meeste kans", zegt Monique Bon. Ze spreekt uit ervaring: ze werkt al zeventien jaar bij de IND. Zij en haar collega's beoordelen of mensen in Nederland mogen blijven of niet. "Het is een breed gevoeld dilemma, maar hoe je dat kunt oplossen, weet ik niet."

Dat opleiding een belangrijke rol speelt, komt door de wijze waarop de asielprocedure in elkaar steekt. De bewijslast ligt bij de aanvrager: die moet aannemelijk maken dat het vluchtverhaal klopt. Het liefst met documenten, maar die zijn er vaak niet, of ze bewijzen niet voldoende. Dan komt het aan op hoe goed iemand zijn verhaal vertelt.

Dit gebeurt in het zogeheten 'nader gehoor': het tweede en meest uitgebreide interview dat de IND met een asielzoeker houdt. Hierin wordt onderzocht of iemands relaas geloofwaardig is. De vragen kunnen zeer gedetailleerd zijn.

Wie taalvaardig is, slaat zich makkelijker door dit interview heen dan een laaggeletterde. Bon: "In de praktijk neig ik er soms naar een hoogopgeleide Iraniër eerder te geloven dan een laagopgeleide Afghaan, omdat die laatste het niet zo goed kan verwoorden".

Volgens Marian van der Weerd van Vluchtelingenwerk speelt opleiding "absoluut een rol" bij het nader gehoor. Zij maakte er zelf talloze mee. Wie geschoold is, kan beter details van een gebouw of de omgeving omschrijven en doorzien wat de IND met een bepaalde vraag wil weten, zegt ze.

Volgens Rob van Lint, directeur van de IND, worden alle hoormedewerkers erin getraind om hun vragen af te stemmen op het niveau van de asielzoeker. "Ze weten dat er grote verschillen zijn in opleidingsniveau, karakter en achtergrond van asielzoekers."

Toch is er volgens Van der Weerd nog te weinig aandacht voor het probleem. Het hangt in de praktijk af van het 'empathisch vermogen' van de IND-medewerker of de invloed van het opleidingsniveau groot of klein is, zegt ze.

Asieladvocaten zijn het met haar eens. "Dat nader gehoor heeft kenmerken van een IQ-test en dat is een onderschatte factor", zegt asieladvocaat Wil Eikelboom. Laaggeletterden hebben volgens hem moeite een chronologisch verhaal te vertellen, tijdstippen te schatten, details te beschrijven en hoofd- en bijzaken te scheiden. In de beoordeling wordt daar volgens Eikelboom te weinig rekening mee gehouden. Wel krijgt iemand al snel het verwijt een vaag of ongerijmd verhaal te vertellen, zegt hij.

Volgens advocate Annelien van der Werff speurt de IND naar fouten in iemands relaas. Dat pakt nadelig uit voor mensen die verbaal niet vaardig zijn. "Als jij een inconsistent verhaal vertelt, ben je weg."

Dat laaggeletterdheid de kans op een afwijzing vergroot, ziet ze in haar eigen praktijk. Zo staat ze een analfabete asielzoeker uit Mali bij, die weinig kon vertellen over de streek waar hij opgroeide. "Hij had wel een originele geboorteakte. Maar omdat hij zo weinig wist, werd hij toch afgewezen."

de verdieping 2|3

U werkt bij de IND. Mag Mustafa blijven?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden