Weblog

Minder Europa? Een minder liberaal Europa!

PvdA-Tweede Kamerlid Paul Kalma zal een initiatiefwet van de SP voor een referendum over het nieuwe EU-verdrag mogelijk steunen.'ANP Photo Beeld
PvdA-Tweede Kamerlid Paul Kalma zal een initiatiefwet van de SP voor een referendum over het nieuwe EU-verdrag mogelijk steunen.'ANP Photo

Kan het misschien wat zuiniger met de regelgeving en bemoeizucht uit Brussel, zo luidt een veelgehoorde klacht. Zeker, is mijn antwoord, ook al zijn het soms de lidstaten zelf die die regels aanscherpen en eerder invoeren dan voorgeschreven.

Paul Kalma en Tweede Kamerlid PvdA

Het kan dus best wat minder, als we de kernvraag maar niet uit het oog verliezen, namelijk welke koers Europa vaart inzake fundamentele kwesties als de inrichting van onze financieel-economische orde, de internationale welvaartsverdeling en de dreigende ecologische crisis.

De Europese Unie vervult daarbij om verschillende redenen een sleutelrol. Vanwege de boven-nationale dimensie van deze problemen en de noodzaak van een gezamenlijke positiebepaling in internationale verbanden. Vanwege de EU-regels die de lidstaten binden en de onderlinge economische en sociale verwevenheid (Nederlandse bedrijven profiteren mee van stimuleringsmaatregelen van andere EU-staten – en omgekeerd; de tijdelijke arbeidsmigranten die in het gastland werkloos worden en naar huis vertrekken, nemen hun werkloosheid mee). En niet in de laatste plaats: vanwege de traditie die veel lidstaten delen op sociaal-economisch gebied (‘Rijnlands model’).

De richting van het EU-beleid was de afgelopen jaren wat dat betreft niet erg opwekkend. Waar met betrekking tot ontwikkelingshulp en internationaal milieubeleid vaak (niet altijd) een relatief vooruitstrevend beleid werd gevoerd, voer het interne EU-beleid onder liberale, markt-ideologische vlag. Het stuurde - deels in het verlengde van het beleid van veel lidstaten, deels vanwege de politieke krachtsverhoudingen in Brussel - aan op een verdere liberalisering van arbeids- en kapitaalmarkten. En het probeerde de Unie op het spoor van het aandeelhouderskapitalisme te zetten. Europa was ‘meer dan markt en munt’, maar ook ‘veel te veel markt en munt’.

De crisis lijkt daarin enige verandering te hebben gebracht. Liberalen en christen-democraten hebben ineens – bijvoorbeeld met betrekking tot de regulering van de financiële markten – hun standpunten bijgesteld. De grote vraag is of de ruimte die aldus ontstaat verder gaat worden benut. Stapt de EU bijvoorbeeld af van haar ‘Global Europe’-handelsstrategie, waarin van ontwikkelings-landen ongedifferentieerde markttoegang voor grote bedrijven wordt geeist? Komt er een boven-nationale samenwerking van nutsbedrijven op gang, als tegenwicht tegen puur commerciële marktwerking? En wordt de spanning tussen het ‘interne markt’-streven en de sociale regelgeving op nationaal niveau op een sociale manier verminderd?

Het verlangen naar minder EU-bemoeienis is misschien wel begrijpelijk, maar in het licht van de opgaven van Europa besides the point. Het gaat niet zozeer om minder Europa, maar om een minder liberaal Europa. Op economisch, sociaal en ecologisch gebied, schreven Andrea Nahles, vice-voorzitter van de Duitse SPD, en Labour-parlementariër Jon Cruddas onlangs, laten de Europese sociaal-democraten zich leiden door drie doelstellingen: ‘reassessing the interests of the common good, such as education, health and welfare, over the market’; ‘redistributing the risk, wealth and power associated with class, race and gender to create a more equal society’; en: ‘putting the needs of people and the planet before profit.’ (‘Building the good society’, www.compassonline.org.uk) Daar gaat het op 4 juni om.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden