'Minder danspubliek vraagt om meer subsidie'

Veel kunstinstellingen ontvangen hun subsidie per periode van vier jaar. Zij hebben hun voornemens bekendgemaakt voor het Kunstenplan 1997 - 2001. Over die voornemens vinden deze maanden openbare discussies plaats. In mei bespreekt de Tweede Kamer de beleidsplannen. Vandaag als derde van een serie artikelen: wat willen de balletgezelschappen.

Om genade hebben ze gesmeekt: voor de volgende Kunstenronde vragen de elf structureel gesubsidieerde dansgezelschappen om meer, zelfs veel meer geld: zo'n slordige 20 miljoen bovenop de 32 miljoen die het ministerie jaarlijks voor de hele professionele danssector uit de staatskas trekt (ter vergelijking: De Nederlandse Opera ontvangt 39 miljoen). In metershoge stapels vol cijfermateriaal zit het gereedschap van de beulen-dansadviseurs verborgen: zij weten dat niet op een substantiële budget-verhoging gerekend hoeft te worden. In een notitie van juni 1995 heeft het Directie Overleg Dansgezelschappen (DOD) al laten weten dat opnieuw de kaasschaaf-methode ontoelaatbaar is. Dan maar liever de hakbijl.

Wie niet waagt, wie niet wint... Het Nationale Ballet, Nederlands DansTheater, Folkloristisch Danstheater, Scapino Ballet Rotterdam en Intro-dans vragen samen 10 miljoen extra, evenals de zes kleinere gezelschappen (Djazzex, Reflex, Rotterdamse Dansgroep, Dansersstudio, Krisztina de Châtel) en nog eens twintig (!) nieuwe gegadigden te zamen.

Is dit het onvermijdelijke resultaat van de weigering van het ministerie om het advies-Reehorst uit 1986 op te volgen? Toen werd geconstateerd dat het dansveld ruim 17 miljoen extra nodig had. Of heeft grootheidswaan zich van de dansdirecties meester gemaakt? De publiekscijfers dalen onverminderd, de concurrentie met klassiek ballet van Litouwen tot Tatarstan neemt toe en de dansmarkt lijkt verzadigd te raken.

In het dringen voor de poort van de Kunstenplanronde 1997 - 2001 kennen de dansgroepen geen enkel pardon meer voor elkaar. Eendracht is ver te zoeken. Dansers of niet, de groepen trappen elkaar de enkels en schenen blauw, ondanks de nieuw opgevoerde posten voor blessure-preventie.

Probleem bij het afwegen der belangen is dat de ingediende begrotingen nauwelijks inzicht geven in de artistieke visie der aanvragers. Dat is hen niet helemaal kwalijk te nemen, want dat wordt hen ook nauwelijks gevraagd. Er wordt gegoocheld met kreten als continuïteit, corporate image en consolidatie. Artistiek verrassende voornemens of beleidsombuigingen blijven echter uit. De voorgestelde noodsprongen variëren van inkrimping van programma's en van het aantal voorstellingen in de provincie en een opgevoerde investering in marketing en organisatie.

Van de 1375 voorstellingen die in het seizoen '93/'94 door de elf DOD-groepen werden uitgebracht, namen de grootste vijf ruim 70% voor hun rekening. Maar wie zou denken dat Het Nationale Ballet met 80 dansers en het NDT met 50 dansers ook de meeste voorstellingen presenteerden, komt bedrogen uit. Intro-dans en Introdans-educatief en het Folkloristisch Danstheater realiseerden niet alleen de hoogste output, maar zij behaalden gemiddeld ook de hoogste zaalbezettingsgraad. Met name Introdans beroept zich thans op een onverantwoord geraakte zware fysieke werkdruk. Om hun bewezen succesformule van de afgelopen vijfentwintig jaar te stabiliseren is 1,5 miljoen extra nodig.

Het Folkloristisch Danstheater, dat binnenkort Internationaal Danstheater gaat heten en afscheid moet nemen van haar leider Ferdinand van Altena, wil de thema-programma's op basis van intensieve researchreizen voortzetten. De komende jaren zal het accent op het Verre Oosten (Mamma India, de weg van Calcutta tot Kaboel, de mars van Alexander de Grote) liggen. Bovendien wordt een aparte groep voor de jeugd en jongeren beoogd, naar aanleiding van de successen met Dance4ever. Daarmee is het FD de enige groep die serieus inhaakt op de eis van staatssecretaris Nuis om meer aan publiekswerving onder allochtonen en de jeugd te doen.

Maar voor wat hoort wat, natuurlijk. In dit geval 1,7 miljoen.

De vragen van Introdans en Folkloristisch Danstheater zijn nog sober vergeleken bij die van Het Nationale Ballet. Het gezelschap verkeert in grote problemen en wijt dat grotendeels aan de bezuiniging van 8,5 ton in 1993. Omdat nu zelfs de bodem van de risico-reserves is bereikt dreigen liquidatieproblemen. Het gezelschap vraagt bijna 20 miljoen (verdeeld over OCW en Gemeente Amsterdam) en dat is 2,5 miljoen meer, nodig voor de reële kostenstijging, de toegenomen licence fees en auteursrechten, het wegwerken van de vacatures en het opzetten van een continue workshop voor de aanmaak van nieuw artistiek potentieel. In 1993 werd de directie al door OCW van inefficiency beticht en het feit dat daar in de afgelopen drie jaar zo goed als niets aan gedaan is, maakt de positie van het HNB niet erg rooskleurig. De aanschaf van vijf Graham-choreografieën moet niet alleen voor een nieuw publiek zorgen, maar ook jonge choreografen stimuleren. De knieval naar klassieke spektakels, zoals volgend seizoen, moet echter niet als structureel worden beschouwd.

Ook het NDT kijkt voor het eerst in haar geschiedenis tegen een aanzienlijk tekort aan middelen aan. De nog door Birnie aangewezen Michael de Roo toonde zich anders dan zijn voorganger, die weliswaar ook in miljoenen dacht, maar wel eerst elk dubbeltje omdraaide. Thans is 1,5 miljoen extra nodig, bovenop de skeletbegroting van 1992, voor marketing, reorganisatie en 'exploitatietechnische' problemen. Het Nederlands Dans Theater zal niet alleen het aantal programma's per seizoen, maar ook het aantal voorstellingen terugbrengen. Het reizen in de provincie door de grote groep wordt zelfs gereduceerd tot één reisprogramma per jaar, waarbij slechts zeven 'knooppunten' buiten de Randstad worden aangedaan. Het bezoek aan het Amsterdamse Muziektheater wordt gehalveerd. Het succes van het jubileumprogramma 'Arcimboldo' is aanleiding om ook in de volgende jaren avondvullende creaties van telkens één choreograaf uit te brengen. Namen worden niet genoemd.

Daarbij vergeleken stelt Scapino Ballet Rotterdam zich nog het meest bescheiden op, met 0,5 miljoen extra boven de huidige 4,1 miljoen. Sinds de komst van Ed Wubbe als artistiek leider en de verhuizing naar Rotterdam heeft deze groep zich wel uit de rode cijfers gewerkt. Wubbe wil af van de drie verschillende balletten in een programma-formule, en komt met twee avondvullende produkties per jaar, naast een reisprogramma voor de kleinere zalen. Vooral hijzelf, Itzik Galili en Angelin Preljocaj moeten daarvoor garant staan.

Kortom, de dansadviseurs van Rijk en Gemeenten kijken elkaar lamgeslagen aan. Waar te beginnen met kappen, waar en wat nog te planten ? De (inter)nationale reputatie van Nederlands grootste gezelschappen staat ondertussen op het spel. De goede tijden voor dans en ballet zijn voorbij, overigens ook buiten Nederland. Nu is het vooral zaak geworden die neerwaartse spiraal te stoppen. Slechts op één punt zijn alle gezelschappen, jong en oud, het eens: bij verminderde publieke belangstelling is juist meer subsidie nodig. Het is de vraag of dit pleidooi door de Tweede Kamer wordt opgevolgd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden