'Minder dan 1 procent van vluchtelingen komt naar het Westen'

Beeld Getty Images

INTERVIEW - Carolus Grütters vecht tegen populistische prietpraat. "Ik vraag mijn studenten wel eens: hoe vaak kun je een trein niet in omdat die vol zit met asielzoekers? Nederland is niet vol. En wordt niet overstroomd door gelukszoekers."

Mr. dr. Grütters, onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit Nijmegen, gebruikt feiten en cijfers in zijn strijd tegen vooroordelen en halve waarheden. De deskundige op het gebied van asielbeleid en asielrecht schreef een bijdrage in de wetenschappelijke bundel 'Tijd en asiel, over 60 jaar Vluchtelingenverdrag', die vandaag verschijnt.

Cijfers in Nederland
Grütters pakt de laatste cijfers van de UNHCR erbij om het schrikbeeld van een tsunami aan vluchtelingen vanwege de Arabische lente te ontzenuwen. In het eerste half jaar van 2011 meldt de vluchtelingenorganisatie van de VN een stijging van het aantal vluchtelingen met 17 procent. "Maar in Nederland is het percentage eerste aanmeldingen met 11 procent afgenomen."

Dat is goed nieuws voor kabinet en gedoogpartner die de instroom willen terugdringen. Maar het is niet hun verdienste, stelt Grütters.

Reisdoel van de vluchteling
Hij constateert dat allerminst duidelijk is waarom vluchtelingen ergens asiel aanvragen. "Een vluchteling vlucht in eerste instantie uit een oorlogssituatie of voor hongersnood, naar veiligheid en voedsel. Vervolgens blijkt dat krap 1 procent van alle vluchtelingen in staat is naar het Westen te reizen om daar bescherming aan te vragen. En die ene procent meldt zich echt niet met brochures in de hand, weloverwogen bij een of ander loket om een enkele reis naar walhalla-Nederland ofzo te boeken. Dat beeld wordt wel geschetst"

Hij noemt ze 'reisagenten', soms zijn het mensensmokkelaars, die het reisdoel van de vluchteling bepalen. Die lijken soms een voorkeur te hebben voor landen met ellenlange asielprocedures, soms lijkt de relatie tussen het land van herkomst en land van asielaanvraag een rol te spelen. Slechts een kleine rol spelen recente specifieke maatregelen om de toestroom in te perken: "Terwijl dit in het politieke debat van groot belang wordt geacht."

Aanzuigende werking bestaat niet
Nederland wil hardheid uitstralen. Alles doen om een 'aanzuigende werking' te voorkomen. Aanzuigende werking? Grütters komt het in zijn onderzoek niet tegen. Het bestaat niet, maar leidt volgens hem wel tot oneerlijke maatregelen.

"Voor vluchtelingen uit Somalië, Irak, Iran, Afghanistan, Congo, Soedan gelden of golden tijdelijke maatregelen, omdat ze tijdelijk bescherming verdienden. Inmiddels is het in die landen al tientallen jaren onveilig. Toch worden die tijdelijke maatregelen steeds verlengd of aangepast.

De minister doet dat om een niet-bestaand fenomeen als aanzuigende werking te voorkomen en gaat voorbij aan het wel degelijk reële effect hiervan op de betrokken asielzoekers die lange tijd moet vrezen voor uitzetting. Geef iemand die mag blijven direct duidelijkheid: een permanente vergunning in plaats van jarenlange onzekerheid."

Verdrinken in tijd

"We hechten in het vluchtelingenrecht soms te veel, soms te weinig waarde aan tijd. Soms gaan we er mensonterend onverschillig mee om." Aldus Ashley Terlouw en Karin Zwaan. Zij stelden de wetenschappelijke bundel 'Tijd en asiel, 60 jaar Vluchtelingenverdrag' samen en organiseren er vandaag, namens het Centrum voor Migratierecht (CMR) van de Radboud Universiteit Nijmegen, een debat over.

"We sluiten onze ogen als vluchtelingen soms wel 20 jaar in tentenkampen verblijven. Of als ze hier in Nederland in 18 maanden in vreemdelingendetentie zitten, terwijl ze niets anders op hun kerfstok hebben dan dat ze hier hulp zochten."

Maar soms is tijd allesbepalend, stellen hoogleraar rechtssociologie Terlouw en CMR-coördinator Zwaan, zoals bij fatale termijnen in de asielprocedure en voor de geldigheid van verblijfstitels.

"Bij het omgaan van de tijd zijn we in het vluchtelingenrecht de menselijke maat kwijtgeraakt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden