Kinderrechten

Minder criminaliteit, meer armoede: tien jaar Nederlandse kinderrechten

Beeld illustratie studio Vonq

Hoe staat het met de rechten van het kind in Nederland? Tien jaar geleden zetten Defence for Children en Unicef dat voor het eerst op een rijtje. 

Volgens het tiende 'Jaarbericht Kinderrechten', dat vandaag verschijnt, blijkt er echt wel wat verbeterd. Zorgen zijn er ook. De belangrijkste verbeteringen en minpunten op een rij.

VERBETERINGEN

Ombudsman

Kinderrechtenorganisaties pleitten er al jaren voor en in 2011 is het gelukt: er kwam een Kinderombudsman. Die controleert of de kinderrechten in Nederland worden nageleefd, adviseert overheid en organisaties en verbetert op die manier de positie van kinderen en jongeren.

Jeugdcriminaliteit

Waar tien jaar geleden nog stevig werd ingezet op streng en hard straffen, houdt het jeugdstrafrecht nu meer rekening met kinderen en hun rechten. Bij wijze van proef zijn vorig jaar drie kleine voorzieningen geopend, verdachte jongeren wonen daar en krijgen begeleiding, maar mogen ook naar school of werk. Jonge delinquenten leren beter omgaan met conflicten en leren praten over wat er is gebeurd, ook met slachtoffers.

De cijfers zijn ook positief: de jeugdcriminaliteit daalde flink. Werden er in 2007 nog 68.897 minderjarigen verhoord door de politie, in 2016 waren het er 33.083. Het aantal aangehouden verdachten daalde met 64 procent. Tien jaar terug zaten er nog 3491 minderjarige verdachten in een justitiële jeugdinrichting, vorig jaar nog maar 1054. Zeven van de veertien justitiële jeugdinrichtingen zijn gesloten.

Mishandeling

Bij de eerste publicatie van het 'Jaarbericht Kinderrechten' in 2008 was er net een wettelijk verbod op slaan in de opvoeding. Er is inmiddels meer aandacht voor de aanpak en het signaleren van kindermishandeling. Een verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals te checken of een kind risico's loopt. De Tweede Kamer heeft bepaald dat kinderbescherming en jeugdhulpverleners altijd ook met het (mogelijk) slachtoffer van kindermishandeling zélf moeten praten.

Internetveiligheid

De overheid heeft ervoor gezorgd dat er in het onderwijs meer aandacht is voor seksualiteit en veilig internetgebruik. Er is een anti-pestwet om de sociale veiligheid van leerlingen op school te regelen.

MINPUNTEN

Armoede

Armoede heeft verstrekkende en langdurig negatieve gevolgen voor kinderen, dat zeggen de kinderrechtenorganisaties al jaren. Het aantal kinderen dat meer dan vier jaar in armoede leeft, is de afgelopen tien jaar toegenomen. Een op de acht kinderen leeft onder de armoedegrens.

Migratie

Er blijft een groot verschil bestaan in de behandeling van Nederlandse kinderen en kinderen zonder verblijfsvergunning. In 2013 leek de komst van het Kinderpardon een oplossing te zijn voor kinderen die hier al langer dan vijf jaar wonen en 'geworteld' zijn. Het afwijzingspercentage ligt op het moment echter tussen de 96 en 99 procent.

Jaarlijks verdwijnen er veel kinderen uit de opvang. In 2016 ging het om 290 kinderen, waarvan dertig uit de Beschermde Opvang, die er speciaal is voor kinderen die slachtoffer van mensenhandel zijn of dat kunnen worden.

Migrantenkinderen moeten vaak verhuizen. Afgelopen jaar waren er 3.500 verhuizingen, een stijging van meer dan 50 procent. Die kinderen moeten steeds vriendschappen, school, en eventuele (medische) behandelingen afbreken.

Vreemdelingenbewaring

Het stond eigenlijk bij de pluspunten: kinderen die zonder begeleiding naar Nederland komen worden niet meer gedetineerd. Maar de vreemdelingenbewaring van kinderen die uitgezet moeten worden, is weer hervat en neemt toe.

In 2015 zaten 140 kinderen vast, vorig jaar waren dat er 180. Ze worden volgens Unicef en Defence for Children onder zeer kindonvriendelijke omstandigheden opgepakt.

Jeugdhulp

Ook een beetje half/half: de veranderingen in de jeugdhulp. De duur van de ondertoezichtstelling is verkort met acht maanden. De kans op een uithuisplaatsing gehalveerd. Maar er blijven zorgen over de zorgvuldigheid waarmee de maatregelen worden opgelegd. En broertjes en zusjes kunnen (te) vaak niet samen worden geplaatst.

Doordat elke gemeente apart verantwoordelijk is voor de zorg, kan de toegang en kwaliteit nog weleens verschillen. Voor kinderen met een langdurige zorgbehoefte zijn er onvoldoende plaatsen en dus wachtlijsten.

Data

Waarschuwingen voor wachtlijsten in de jeugdzorg en met name geestelijke gezondheidszorg waren er altijd. Maar de zorgen zijn gegroeid omdat harde cijfers ontbreken: er wordt sinds 2011 niet meer landelijk geregistreerd. Veel cijfers die nodig zijn om kindermishandeling aan te pakken zijn evenmin beschikbaar, omdat de regionale Veilig Thuis-organisaties verschillend werken en van mening verschillen over hun wettelijke taken.

Ook zijn er te weinig gegevens over Caribisch Nederland, terwijl de mensenrechtenorganisaties weten dat kinderen daar kwetsbaar zijn.

DNA-afname

Bij minderjarigen die zijn veroordeeld voor een strafbaar feit wordt DNA afgenomen. Ieder jaar komen er weer ruim duizend nieuwe profielen bij in het justitieel documentatiesysteem. Hier moet een principieel debat over worden gevoerd, vinden Unicef en Defence for Children: "Het kan niet dat kinderen voor één misstap nog jarenlang geregistreerd staan".

Lees ook: Nederland daalt op ranglijst kinderrechten.
Lees ook: Nederland niet meer in top 10 beste kinderrechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden