Minder bang voor de dood

interview | De nieuwe roman van Vonne van der Meer dwingt de lezer na te denken over de keuze voor het leven of een zelfgekozen einde.

Een toekomstroman is het, de nieuwe Vonne van der Meer. Maar we hoeven niet héél oud te worden om het nog mee te maken, denk je als lezer van 'Winter in Gloster Huis'. Het verhaal is eenvoudig: Twee broers erven een enorme geldsom met de opdracht daar 'iets goeds' mee te doen. De oudste begint een 'vaarwelhotel' waar mensen, zoals dat heet 'waardig' en omringd door aandacht kunnen sterven. De 'Klaar met leven-wet' is er immers door, niets staat een vervroegd levenseinde nog in de weg. En dat allemaal gratis en voor niks ook nog. Het hotel aan het meer blijkt een gouden greep. De jongere broer antwoordt met een hotel voor spijtoptanten en aarzelaars - een vluchtweg aan de andere kant van het meer. Naast de broers is de hoofdpersoon een oude, vereenzaamde vrouw die naar het vaarwelhotel gaat maar tot haar stomme verbazing wakker wordt in het Gloster Huis aan de overkant.

Vonne van der Meer (1952, dus nog een heel leven voor zich) nodigt haar lezers speels maar onherroepelijk uit om na te denken over het fenomeen van een zelfgekozen vroegtijdige dood. Ofwel: over de waarde van het leven.

Hoe kwam u op het idee voor deze roman?

"Het begon allemaal in het theater, tijdens een voorstelling van 'King Lear'. Daarin leren we Gloster kennen, de oude vader die, blind geworden en geteisterd door het noodlot, nog maar één uitweg ziet: hij wil dood. Als hij een onbekende bedelaar vraagt hem te begeleiden naar een afgrond, blijkt het zijn zoon te zijn. Alleen: dat ziet de blinde niet maar wij in de zaal wel. Zijn zoon laat hem wel springen, maar niet diep. Hij laat Gloster in de waan dat het om een val van grote hoogte gaat die hij als door een wonder heeft overleefd. Daar legt Gloster zich tenslotte maar bij neer met de woorden: 'Voortaan zal ik ellende verdragen tot zij zelf uitroept: Genoeg! Genoeg en sterf'!"

Acht u het mogelijk dat er daadwerkelijk zo'n vaarwelhotel komt?

"Sterker nog: Het bestaat al, in Zwitserland. Alleen is het daar niet gratis, maar juist heel duur. Dit vaarwelhotel is nu een uitzondering maar het is niet ondenkbaar dat we dit straks gewoon gaan vinden. Je ziet het al voor je, een hele Europese keten van vaarwelhotels.

"Over die 'Klaar met leven-wet' wordt op het moment nagedacht. Een commissie onder leiding van Paul Schnabel onderzoekt de juridische mogelijkheden van hulp bij zelfdoding bij mensen met een 'voltooid leven', zoals dat heet. Op het moment dat zo'n wet er eenmaal is, dan is levensmoe zijn een geldig argument om hulp te krijgen bij je zelfgekozen dood."

En zo'n spijtoptantenhotel? Ziet u dat er nog van komen?

"Het doet nog het meest denken aan een rusthuis, een herstellingsoord. Plekken waar je op adem mag komen zijn er bijna niet meer. Maar goed, als ik in mijn fantasie en op papier zo'n plek bedenk waar je op je schreden kunt terugkeren, dan kan het in werkelijkheid ook."

In welk hotel zou u zich het beste thuis voelen?

"Mijn schrijversinstinct zei mij dat de tegenstelling groot moest zijn tussen die hotels. Daarom heb ik van het vaarwelhotel een succes gemaakt. Het zou kunnen dat de lezer daardoor denkt: zeg maar eens 'nee' tegen de dood als je daar eenmaal bent beland, op die laatste stek waar iedereen het er overeens is dat dit een 'waardig einde' is."

Maar wat zegt het, dat het vaarwelhotel veel drukker is dan het Gloster Huis?

"Misschien hoop ik op een tegengestelde reactie van de lezer. Dat die denkt: nee, ik wil niet dat het daar drukker is, ik wil dat het andersom is. Een goedlopend, geolied vaarwelhotel moest het verlangen naar het tegendeel oproepen. Dat is het mooie van fictie. Dat je in het hoofd kunt kijken van de spijtoptant, en zien wat er gebeurde in het hoofd tijdens de val."

En de gedachte is: we kunnen ons tijdens die val ook weer oprichten. Doodgaan kan altijd nog, doe het niet. Overschat u het leven niet?

"Mijn vader was altijd een zakelijke, wat gereserveerde man die graag de touwtjes in handen had. Toen hij op zijn 75ste nierproblemen kreeg, merkte hij dat hij anderen nodig had. Niet alleen praktisch maar ook informeel. Hij ging zich op mensen richten en die laatste vijf jaar hebben van hem een menselijker, rijker mens gemaakt. In iedere fase heeft het leven mooie en minder mooie dingen te bieden. Dat is ook de filosofie van het Gloster Huis in het boek: 'Wie hier binnen komt kan alles verwachten', staat er boven de deur.

"Ik denk dat het onmogelijk is om het leven te hoog te schatten. Misschien overschatten we allerlei piekmomenten. Ik begrijp het niet: we willen bungeejumpen maar niet nieuwsgierig zijn naar de eigen laatste loodjes."

Is het denken over een vervroegde, zelfverkozen dood de laatste tijd veranderd?

"Verlangen naar de dood is van alle tijden, net als het verlangen van anderen om dat te voorkomen. Zie koning Lear, zie Gloster, zie de bedelaar. Stel dat we een 'Klaar met leven-wet' krijgen, dan hebben we er een hele belangrijke keuzemogelijkheid bij. Het stelt de mens nog meer in staat om te plannen, het leven nog meer naar zijn hand te zetten. Maar de mens is een grillig wezen en beïnvloedbaar. En juist de mooie dingen in het leven zijn zo onvoorspelbaar. De gedachte dat het altijd maar goed met je moet gaan is toch ook eigenaardig? Het kan niet altijd zomer zijn. Mensen die niet naar de seizoenen kijken snappen niets van het leven, las ik laatst. Vreemd aan deze tijd vind ik dat we heel erg vooruitlopen op wat ons mógelijk te wachten staat. De neiging om onze dood zelf te plannen en de aftakeling de pas af te snijden komt voort uit angst. Angst voor iets wat ons steeds onbekender voorkomt. Na het zien sterven van mijn ouders ben ik minder bang voor de dood geworden. Maar hoe minder we van het sterven meemaken, hoe banger we ervan worden."

U bent getrouwd met schrijver en essayist Willem Jan Otten. Heeft u het er dan met hem over? Zo van: ik ga deze roman zus en zo aanpakken?

"Nee, wij praten daar pas over als het af is. Wij lezen elkaar ook niets voor voordat het af is. Over scènes en personages praat ik ook niet met hem omdat ik zijn eerste reactie te belangrijk vind. Zelfs als die eerste reactie op een boek in wording heel positief zou zijn, wil ik het niet weten want ik ben dan niet meer vrij om mijn 'darlings te killen'. Hoe hij reageert als het af is, dat is natuurlijk wél belangrijk. Toen ik dit verhaal af had. ging hij op de dijk bij Durgerdam zitten, als mijn eerste lezer. Ik moet toegeven, dat is iedere keer weer heel spannend."

Vonne van der Meer: Winter in Gloster Huis. Uitgeverij Atlas Contact, 139 blz, 17,99 euro

Schrijfster Vonne van der Meer

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden