Miljoenen zijn verdwenen, oude banden zijn er nog

Hun investering in het recyclen van autobanden zou goed zijn voor het milieu én hun portemonnee. Maar de tientallen Nederlandse investeerders in dit 'revolutionaire project' zagen hun geld in rook opgaan. Een reconstructie.

Wat doen tachtig Nederlanders op een adres in Sladkovicovo, een dorpje in Slowakije? Zij staan allemaal sinds mei 2013 op dit adres ingeschreven als aandeelhouders van Carbon Green Renewables, een bedrijf op de Britse Maagdeneilanden dat zich zegt toe te leggen op het recyclen van autobanden. Meer kunnen Trouw en Het Financieele Dagblad in eerste instantie niet vinden in de Panama Papers, de gelekte administratie van de Panamese juridisch dienstverlener Mossack Fonseca.

Maar bij het onderzoeken van de namen ontstaat langzaam een patroon, een netwerk dat zich ontvouwt. Particulieren uit Groningen, Twente en Drenthe blijken al sinds 2005 aandeelhouder te zijn geweest van voorlopers van Carbon Green. Al meer dan tien jaar zijn deze mensen onderdeel van een revolutionair project om autobanden te recyclen. Na een investering van 75 miljoen dollar rest hun echter niets dan een niet in werking zijnde fabriek op Cyprus. Sommigen zijn er klaar mee, anderen hebben nog hoop op het terugkrijgen van (een deel van) hun investering.

Het verhaal begint in 2005 als oud-belastingadviseur Wim Kemperink familieleden, buren, kennissen en oud-schoolgenoten benadert met een 'mooi project'. "Ik had hem al tientallen jaren niet gezien", zegt een oud-dorpsgenoot van Kemperink. "Ineens stond hij voor de deur, met een kofferbak vol met blaadjes". Die blaadjes beschrijven een investeringsproject voor het verwerken van oude autobanden, op basis van een techniek die al jaren wordt nagejaagd.

Via zogeheten 'pyrolyse' - extreme verhitting zonder zuurstof, zodat er geen verbranding plaatsvindt - vallen de autobanden feitelijk uiteen in een aantal basismaterialen. Het gaat voornamelijk om 'carbon black', een substantie waar nieuwe banden van gemaakt kunnen worden maar die ook geschikt is voor verf en andere toepassingen. Normaal wordt deze stof verkregen uit aardolie, wat een energie-intensief proces is. Door dit hergebruik wordt een significante energiebesparing gerealiseerd.

In zijn omgeving overtuigt Kemperink bekenden uit Groningen, Drenthe en Overijssel om te investeren in het project. En ook deze investeerders boren hun netwerk aan om andere beleggers te overtuigen. Meer dan 150 Nederlanders stappen van 2005 tot 2008 in dit project.

Het project dat aan de man wordt gebracht is het Amerikaanse bedrijf CBp Carbon Industries. Drijvende kracht achter dat bedrijf is de Amerikaanse uitvinder en ingenieur John Fader. De techneut werkte eerder voor Nasa, en legde in patenten naar eigen zeggen voor het eerst een commercieel levensvatbare vorm van pyrolyse van autobanden vast. Maar Fader heeft geen verstand van het vermarkten van zijn ideeën. Dat moet John Novak gaan doen, een Canadees met Slowaakse wortels. Samen werken ze aan het succes van het bedrijf.

Om dat te realiseren is geld nodig, veel geld. Uit gesprekken met beleggers van het eerste uur wordt duidelijk dat dit de taak is van Wim Kemperink. Waar hij en Novak elkaar precies van kennen is niet duidelijk. "Ze leerden elkaar kennen in Slowakije", zegt één van de investeerders in CBp. Kemperink, voormalig directielid van Friesland Bank, werkt in 2005 voor Reggehuys/Central Europe Group en MEI (Middle Europe Investments), een aanbieder van beleggingsfondsen in Midden- en Oost-Europese landen. In die hoedanigheid is hij veelvuldig in die landen. Eind 2005, kort nadat hij via een eerste ronde Nederlandse investeerders aan boord heeft gehaald, stopt Kemperink met zijn baan en wordt financieel directeur van CBp Carbon Industries. Dat blijft hij tot mei 2008.

Kemperink blijkt de geknipte man voor het werven van fondsen, met zijn professionele achtergrond en zijn grote maatschappelijke netwerk. Uit dit netwerk haalt hij naar schatting meer dan 30 miljoen dollar op. Maar hij is niet de enige. Ook Mike Kranenburg van het Amsterdamse hedgefonds Go Capital is al vroeg betrokken bij het project. Go Capital is in die jaren een zeer succesvol hedgefonds, dat wereldwijd de aandacht trekt met goede rendementen. Het fonds steekt meer dan 35 miljoen dollar in CBp.

Testfabriek

Het eerste echte wapenfeit van CBp Carbon is een testfabriek in Hongarije. Die is in 2007 klaar en een groep investeerders trekt er samen met Kemperink en Kranenburg naar toe. Die fabriek draaide, zo zeggen meerdere beleggers, en dat verhaal wordt bevestigd door John Fader, de man van de techniek. Later dat jaar staan hij en Wim Kemperink nog samen in de Belgische krant Het Belang van Limburg. De ambities zijn groot in die tijd: er liggen plannen voor nog 24 locaties in Europa, Amerika en Australië. Er wordt gewerkt aan beursnoteringen in Frankfurt, Oslo, Sydney en Dubai.

Wat er precies misgaat in Hongarije, is zelfs na alle gesprekken met beleggers lastig te achterhalen. Maar wat de reden ook was, de fabriek in Hongarije wordt opgedoekt en opnieuw opgebouwd op Cyprus.

John Fader, grondlegger van CBp Carbon, zegt nog altijd niet te snappen waarom. Begin 2009 verlaat hij met slaande deuren het bedrijf. Hij beschuldigt zijn zakenpartner Novak ervan dat, ondanks investeringen van zeker 60 miljoen dollar, de technologie nog steeds niet succesvol is uitgerold. Sterker, het geld lijkt grotendeels verdwenen. De patenten bezit Fader niet meer, die heeft hij al verkocht aan CBp. Volgens het laatste kwartaalrapport van CBp Carbon Industries, dat staat genoteerd aan de New Yorkse onderhandse aandelenmarkt, is er eind 2009 nog 1,5 miljoen dollar in kas van de sinds 2005 geïnvesteerde 75 miljoen.

John Novak gaat ondertussen door met de technologie. Of in ieder geval met bedrijven waar de patenten en de fabriek op Cyprus in zitten. Via schimmige beursnoteringen en fusies en overnames duiken steeds weer bedrijven op die onder de naam Carbon Green de technologie willen gaan vermarkten. De bedrijven zijn gevestigd in Bratislava, de hoofdstad van Slowakije.

In 2010 meldt hij de New York Times dat 75 miljoen dollar is opgehaald bij het management en investeerders en dat het streven is om zeventien fabrieken op te zetten in de komende vijf jaar. In dat jaar sponsort Carbon Green tijdens de Grand Prix van Canada het Virgin raceteam van Richard Branson. Dat nieuwtje is de laatste mededeling die op de website van het bedrijf verschijnt.

Het duurt daarna een jaar voordat er weer iets gebeurt. Het bedrijf wordt via een aandelenruil eigendom van Hunt Global Resources. Hunt is een Amerikaans bedrijf dat rechten bezit op de exploitatie van zandgronden in de staat Texas. Beleggers die Trouw en het FD gesproken hebben, gaan er vrijwel allemaal vanuit dat Hunt dat zand zal gaan gebruiken voor de winning van schalieolie.

De Nederlandse investeerders inclusief Go Capital krijgen in ruil voor hun Carbon-belang aandelen en warrants in Hunt. De patenten en licenties voor het recyclen van autobanden worden bij de overname gewaardeerd op 139 miljoen dollar. De Nederlanders mogen hun aandelen, door een zogenoemde lock-up, echter pas na drie jaar van de hand doen. Sommige beleggers hebben er het volste vertrouwen in en kopen aandelen Hunt bij. "Op papier ging het eerst heel goed. Maar ja, zo lang je niet kan verkopen heb je er niets aan", zegt een belegger over die periode.

Het duurt niet lang voordat duidelijk wordt dat ook hier iets fundamenteel misloopt. Hunt wil een halfjaar na de aankoop al weer af van Carbon Green. Het bedrijf wil geld genereren om extra zandgronden in Minnesota te kopen die gebruikt kunnen worden voor de winning van schalieolie en -gas, dat dan sterk in opkomst is. Hunt verwacht weinig meer van het Carbon Green onderdeel en schrijft 115 miljoen af op de licenties en het intellectueel eigendom. In 2012 stapt het bestuur van Hunt op en stort de aandelenkoers in. Go Capital hoort nooit meer iets van het bedrijf en waardeert het belang halverwege 2012 af naar nul, zo meldt het in de jaarverslagen.

Ook de Nederlandse beleggers lijken daarmee definitief hun investering kwijt te zijn. Maar dan meldt zich plots John Novak bij hen, met de mededeling dat hij de patenten en licenties voor het recyclen van autobanden heeft gekocht van Hunt. 3,5 miljoen zou hij betaald hebben, voor die rechten en de fabriek op Cyprus. Die was eerder gesloten door Hunt, maar zou volgens Novak weer kunnen worden opgestart.

Novak laat via een contact in Monaco door Mossack Fonseca een bedrijf oprichten op de Britse Maagdeneilanden: Carbon Green Renewables. Dat bedrijf wordt eigenaar van de patenten en de fabriek op Cyprus. Grootaandeelhouder Novak benadert de Nederlandse beleggers om in dit bedrijf te investeren. Daarmee houden ze de kans in leven om toch nog iets te verdienen aan het project, ook al zijn ze hun oorspronkelijke inleg kwijt. Een groot deel van hen gaat erop in: tachtig beleggers leggen gezamenlijk nog eens zo'n 800.000 dollar op tafel. Daarvoor krijgen ze een gezamenlijk belang van zo'n 22 procent. Anderen voelen zich belazerd en richten in 2013 de Stichting Carbon Claim op die zegt te gaan proberen de geleden schade te verhalen.

De tachtig investeerders die wel meedoen, worden door Mossack Fonseca allemaal ingeschreven op het postadres van Carbon Green: een huis in het Slowaakse dorpje Sladkovicovo. Novak verklaarde tegenover een Slowaakse krant dat dit een administratieve fout is en dat zij op hun eigen adressen ingeschreven hadden moeten staan.

Sommige investeerders in Carbon Green Renewables hebben er nog steeds vertrouwen in, ook al wachten ze nu meer dan tien jaar op een afronding. John Novak heeft ze in een nieuwsbrief afgelopen maand op de hoogte gebracht van een mogelijke verkoop van het bedrijf. Novak ziet mogelijkheden om via enkele aanpassingen met de fabriek op Cyprus medisch afval te verwerken. Ook het feit dat Wim Kemperink nog meedoet, geeft vertrouwen. "Wat mij rust geeft: zijn naaste familie en vrienden zitten er ook fors in", zo stelt een investeerder.

Aan het lijntje

Andere beleggers zijn minder overtuigd. Jaarverslagen of andere cijfers hebben ze nooit gezien. Ze weten ook niet hoeveel aandeelhouders er zijn, of dat Novak een meerderheidsbelang heeft. Ze voelen zich aan het lijntje gehouden door Novak. "We zijn 100 procent afhankelijk van hem. Als hij wegloopt, hebben we helemaal niets meer", zegt een belegger. Een ander stelt: "CBp was een prachtige propositie. Een mooie manier om van autobanden af te komen. Er zou vooral geld moeten worden verdiend met het uitrollen van licenties. Maar CBp is lang niet de enige met deze techniek, er is een bedrijfje in Limburg dat exact hetzelfde doet."

Dat klopt. Afvalbedrijf Kargro bouwt in Nederweert een fabriek samen met het Nederlandse bedrijf Black Bear. Dit jaar moet de 13 miljoen euro kostende fabriek, mede gefinancierd door Rabobank en het Limburgs Energiefonds, operationeel zijn. De initiatiefnemers wonnen er al een innovatieprijs mee. Het procedé lijkt sprekend op dat van het bedrijf van Novak en zijn Nederlandse investeerders.

Volgens directeur Martijn Lopes Cardozo van Black Bear is hun patent intern ontwikkeld, maar is er in 2010 en 2011 wel contact geweest met John Fader, de Amerikaanse uitvinder. Dat heeft niet geleid tot een samenwerking. Er zijn grote kansen, ook buiten Nederland. Afgelopen week zei Lopes Cardozo tegen het FD: "Als we succesvol willen worden, moeten we snel internationaal opschakelen. Er zijn wereldwijd genoeg autobanden om ruim achthonderd van dit soort fabrieken te bouwen." Zo'n 250 kilometer noordelijker kijken een aantal Groningers en Twentenaren er met heel andere ogen naar.

Verantwoording

Het onderzoek naar de Panama Papers is in Nederland gezamenlijk uitgevoerd door Trouw en Het Financieele Dagblad. Het team bestaat uit economieredacteur Jan Kleinnijenhuis (Trouw), onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers (bij Trouw gedetacheerd door onderzoeksbureau Somo), onderzoeksjournalist Siem Eikelenboom (FD) en datajournalist Gaby de Groot (FD).

Onderzoeksteam Panama Papers

De basis voor dit artikel is de lijst met aandeelhouders van Carbon Green Renewables die in de Panama Papers, de administratie van de Panamese juridisch dienstverlener Mossack Fonseca, zit. Trouw en Het Financieele Dagblad hebben gesproken met een tiental Nederlandse beleggers in CBp Carbon Industries en Carbon Green Renewables. Zij worden op verzoek niet met naam genoemd. De Stichting Carbon Claim, die opkomt voor gedupeerde beleggers in CBp Carbon Industries, wil niet ingaan op vragen van beide kranten. Hedgefonds Go Capital heeft het beleid geen commentaar te geven op beleggingen uit het verleden. Wim Kemperink en John Novak willen geen commentaar geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden