Miljoenen lijden zonder pijnbestrijding

Een oudere vrouw in Frankrijk die aan kanker lijdt krijgt goede palliatieve zorg om haar pijn te bestrijden. Maar vooral in ontwikkelingslanden lijden miljoenen mensen onnodig pijn tijdens de laatste fase van hun leven, omdat er geen of veel te weinig pijnbestrijdingsmiddelen voorhanden zijn.(archieffoto)Beeld AFP

Pijnbestrijding is wereldwijd al een groot probleem, maar de situatie zal de komende decennia nog verder verergeren. Dat verwachten de Wereldgezondheidsorganisatie WHO en de WPCA, de Wereldwijde Palliatieve Zorg Alliantie.  Veel landen hebben nu nauwelijks middelen en faciliteiten voor pijnbestrijding. Maar er lijkt verbetering op komst.

Het is in veel landen slecht gesteld met de palliatieve zorg. Wereldwijd heeft 80 procent van de landen weinig of zeer beperkte toegang tot sterke pijnstillers, met name ontwikkelingslanden. In 2012 zouden volgens onderzoek bijna 18 miljoen mensen zijn overleden die in onnodig veel pijn verkeerden.

De Wereldwijde Palliatieve Zorgalliantie WPCA in Londen beschrijft het gebrek aan pijnbestrijding in veel landen als een 'noodgeval in de volksgezondheid' en zelfs als 'marteling'.

"Er zijn bijvoorbeeld meldingen dat kankerpatiënten in Ethiopië zichzelf soms voor een grote vrachtwagen gooien om zelfmoord te plegen, omdat ze geen toegang kunnen krijgen tot medicijnen voor pijnbestrijding", zei dr. Stephen Connor van de WPCA tegen de BBC. "Dat is een ontoelaatbare situatie."

Wereldatlas
Samen met de Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft de WPCA de eerste Wereldatlas gepubliceerd over palliatieve zorg bij het levenseinde. Daaruit blijkt dat maar 20 procent van de landen palliatieve zorg goed geïntegreerd heeft in de gezondheidszorg. In 42 procent van de landen is geen of weinig toegang tot hospices en palliatieve zorg.

Zo hadden bijvoorbeeld in Pakistan zo'n 350.000 mensen deze zorg nodig, die daadwerkelijk maar aan 300 van hen werd gegeven. In Mozambique waren dat 153 op 100.000 mensen en in bijvoorbeeld Marokko 153 op de 80.000 inwoners. In Afghanistan - waar paradoxaal genoeg de meeste opium ter wereld wordt verbouwd, de grondstof voor heroïne en morfine - en in Libië wordt geen enkele palliatieve zorg of pijnbestrijding aangeboden.

De WPCA wijt dit voor een groot deel aan regeringen die weigeren patiënten effectieve pijnbestrijders als morfine te verstrekken. Het middel is goedkoop te maken, maar veel overheden wijzen het af omdat het verslavend is. Maar de organisatie vindt deze vrees overdreven.

Onwetendheid
"Dat komt meestal door onwetendheid. Ze weten niet wat palliatieve zorg is en dat het mogelijk is om pijn te verlichten", stelt dr. Connor. "De politie is geleerd dat elke psychoactieve stof een hard drug is. Ze snappen niet dat als je pijn hebt en zo'n middel neemt, dat dat niet tot verslaving leidt maar tot verlichting van de pijn."

In Afghanistan wordt illegaal veel opium geteeld, waarvan onder meer morfine kan worden gemaakt. Maar paradoxaal genoeg heeft het land geen enkele voorziening voor pijnbestrijding.Beeld AFP

Ook artsen moeten volgens hem een betere opleiding krijgen in de mogelijkheden van pallaitieve zorg. Zij zijn nu nog te vaak te bang dat hun patiënten verslaafd raken of dat de sterke medicijnen de patiënten zullen doden, aldus Connor. Hij stelt dat het niet alleen aan komt op verandering van wetten en regelgeving, maar vooral op verandering van houding. "Als je arts bent en je hebt geleerd om op een bepaalde manier zorg te verlenen, dan blijf je dat zo doen."

Belangrijke doodsoorzaak
Aan de andere kant bestaan in sommige ontwikkelde landen zorgen over overmatig gebruik van deze krachtige pijnbestrijdingsmiddelen. "Misbruik van dit soort voorgeschreven middelen is nu in de Verenigde Staten een belangrijke doodsoorzaak geworden", zei dr. Lochan Naidoo, voorzitter van de International Narcotics Control Board, de instantie die wereldwijd de distributie van bijvoorbeeld morfine controleert.

Volgens hem moet de kwestie evenwichtig worden benaderd. "We moeten waarschuwen tegen de negatieve consequenties van het gebruik zoals overdoses en verslaving, maar we moeten tegelijkertijd de verkrijgbaarheid in landen die het echt nodig hebben niet beperken", zei Naidoo tegen de Britse omroep.

Emmanuel Luyirika, directeur van de Afrikaanse Palliatieve Zorgassociatie en curator van de WPCA, vertelde onlangs in een toespraak tegen WHO-functionarissen over zijn eigen ervaringen. "Als een Afrikaanse arts die heeft gereisd over het hele continent, heb ik van dichtbij gezien hoeveel mensen met chronische ziekten onnodig veel lijden aan pijn en aan andere symptomen die gemakkelijk kunnen worden verlicht."

Resolutie WHO
Een eerste stap naar verbetering is onlangs gezet. De 194 landen van de WHO hebben in een resolutie besloten om binnen hun zorgstelsels een hogere prioriteit te geven aan palliatieve zorg. De WHO schat dat jaarlijks een minimum van 40 miljoen mensen wereldwijd deze zorg dringend nodig heeft. De meeste zijn ouderen, maar tenminste 6 procent zijn kinderen.

De WHO verwacht dat in de komende decennia de wereldwijde behoefte aan palliatieve zorg alleen maar zal groeien. Vooral de vraag naar pijnbestrijding onder ouderen zal toenemen, denkt dr. Edward Kelly van de WHO. "We worden allemaal ouder, dus ziektes als kanker, diabetes en hartziektes zullen vaker voorkomen. Ook de gezondheidzorg wordt beter, dus mensen leven langer. Dat betekent dat de noodzaak voor betere zorg aan het einde van een leven zal toenemen."

Emmanuel Luyirika, directeur van de Afrikaanse Palliatieve Zorgassociatie (APCA)Beeld Foto APCA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden