Miljardendans om Nuon-kapitaal

Gelderse verkiezingen draaien om opbrengst verkoop energiebedrijf. Wat moet de provincie ermee?

Waarom geeft de provincie Gelderland de Nuon-miljarden niet direct terug aan de burgers? Maarten Allers zou ervoor kiezen. Maar die boodschap van de Groningse hoogleraar economie van decentrale overheden komt in Arnhem amper over. "Ik krijg hoogstens boze reacties; geen weerwoord", zegt hij. Veel Gelderse partijen doen liever iets anders. Ze beloven deze provincieverkiezingen het Nuon-geld lekker te laten rollen. Maar alles zomaar weggeven? Dat gaat te ver.

De Gelderse Statenverkiezingen beloven een kraker te worden. De inwoners beseffen goed dat hun provincie als grootaandeelhouder van Nuon 4,4 miljard euro ontving bij de verkoop in 2009. Het stamkapitaal, zoals het Nuon-vermogen wordt genoemd, overleefde grotendeels de crisis. Gelderland renteniert met ruim 3,5 miljard euro. Maar strengere rijksregels voor bankieren door lagere overheden en ook de lage rentes dwingen tot scherpe keuzes.

De kiezer mag aangeven welke strategie het beste is. VVD en SGP blijven het liefste rentenieren en beleggen in solide staatsleningen. Alleen de opbrengst wordt geïnvesteerd. Het kapitaal blijft intact voor nieuwe generaties. CDA, D66 en GroenLinks willen fondsvorming. Gelden uit een fonds worden gestoken in milieu, energie, innovatie of duurzaamheid. Ze vloeien terug naar de provincie via rente of aflossing. PvdA en SP steken graag geld in werkgelegenheid.

Allers, ook lid van landelijke adviesorganen, ziet dit met lede ogen aan. Hij noemt de Gelderse weelde een historische toevalligheid; een onwenselijke situatie. "Verdienen op dit vermogen is een verkapte belasting", stelt hij. Gelderland moet geen gratis geld uit vermogensbeheer willen uitgeven. Nuon-gelden horen niet thuis op het provinciehuis, maar bij de burger die ooit het geld voor een provinciaal energiebedrijf opbracht.

Met dit standpunt is Allers een roepende in de woestijn. Dat beseft hij: "Ik denk dat Gelderland het geld gewoon uitgeeft. Over tien jaar denken we: waaraan ook alweer?" Zo ver komt het niet als het aan VVD-lijsttrekker Jan Markink ligt. Al jaren is deze Achterhoekse veehouder tevens de zuinige gedeputeerde voor financiën. Het Gelderse stamkapitaal moet blijven bestaan om daarmee geld te blijven verdienen voor de samenleving, legt hij uit.

Markink leest in de verkiezingsprogramma's van de concurrentie dat het geld moet rollen. "Het geld brandt hen in de zak", zegt hij. "Er moeten blijkbaar forse bedragen uitgegeven worden. De VVD wil slechts een enkele uitzondering maken: voor infrastructuur." Over fondsen, 'revolving funds', deelt hij Allers' visie. Hij vindt: "Provincies moeten geen bank spelen en grootschalig leningen verstrekken. De Autoriteit Financiële Markten benoemt hier dan straks zeker de gedeputeerden."

Anderen partijen investeren wel graag, al dan niet via fondsen. D66 bijvoorbeeld 1,2 miljard euro, de SP 1 miljard en het CDA 0,5 miljard. Een fonds zet rustend kapitaal om in maatschappelijke winst, legt Jan-Jacob van Dijk uit, CDA-lijsttrekker, VU-hoogleraar en Gelders gedeputeerde. Een winst zoals snel breedbandinternet op het platteland. Het CDA steekt er graag 100 miljoen extra in. "Geld waarvan je zeker weet dat het over tien jaar terug is."

Allers denkt dat het vermogen de politieke investeringsbrillen te roze kleurt. "Een investering is goed of niet goed, los van de vraag of je er geld voor hebt", meent de hoogleraar. Neem de zelfsturende auto's die het Gelderse provinciebestuur laat testen. "Wie zegt dat dit belangrijk is? De burger? Die ziet niet wat er met al het 'gratis geld' gebeurt. Dat is slecht voor de democratie."

Op het provinciehuis is de perceptie anders. Het Rijk wil grip op het Nuon-geld en op Gelderland. "Het Rijk heeft geen vertrouwen in decentrale overheden", vermoedt Van Dijk. "Dat zit erachter." Er dreigt een onmogelijke situatie te ontstaan. Straks mag Gelderland het Nuon-kapitaal niet eens meer aanspreken. Dat komt door strikte rijksregels voor overheidsfinanciën. Spendeert Gelderland Nuon-geld zonder gelijke inkomsten te genereren, dan telt dit op bij het nationale begrotingstekort. Dat wil het kabinet-Rutte II niet: de staatskas moet op orde.

Gelderland wil de regie houden over de energiemiljarden, al rentenierend of via rondpompfondsen. Eén partij deelt Allers' visie tot zijn verrassing. De PVV oppert het stamkapitaal aan de Gelderlanders te geven. Er is nog circa 1.750 euro per persoon over.

4.425.000.000 euro

In 1915 stichtte Gelderland het provinciale energiebedrijf PGEM. Dat fuseerde in 1994 met het Friese energiebedrijf tot Nuon. Daar sloten zich in 1999 meer maatschappijen bij aan. Met 44,7 procent van de aandelen was Gelderland veruit de grootste aandeelhouder. Aan de aandelenverkoop in 2009 aan Vattenfall verdiende de provincie 4.425.000.000 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden