Militanten verstoren schoonmaakactie in Nigerdelta

Militanten hielden zich zeven jaar koest, maar zorgen nu weer voor oproer in de Niger-delta.Beeld Afp

Het was een symbolisch idee. De Nigeriaanse president Muhammadu Buhari zou voor het eerst de sterk vervuilde Nigerdelta bezoeken en het startschot geven voor de grote schoonmaak van het gebied. Maar Buhari kwam niet, waarschijnlijk als gevolg van een nieuwe rebellengroep die de delta terroriseert: de Niger Delta Avengers.

De Nigerdelta is een van de meest vervuilde gebieden ter wereld, sinds er op grote schaal aardolie wordt gewonnen. Lekkende leidingen, illegale raffinaderijen en oliediefstal zorgen ervoor dat olievlekken van acht centimeter dik op het water drijven en dat de vis al lang geleden is gestorven.

Recente cijfers over de vervuiling zijn er niet. Nigeria baseert zich op het laatste grote onderzoek van de VN-organisatie Unep in 2011. Deze organisatie onderzocht ruim tweehonderd locaties, inspecteerde 122 kilometer aan pijpleidingen en bladerde door 5000 medische dossiers van lokale bewoners. Zij concludeerden dat de grond op minstens 69 plekken verontreinigd was, waarbij de grootte van de plek verschilde van 1300 vierkante meter tot ruim 79 hectare.

Ongekend grote schade, maar wel op te ruimen. In 25 jaar, zei Unep destijds. In april werd aangekondigd dat de schoonmaak zou beginnen, vandaag werd het officiële startsein gegeven. Voor een periode van vijf jaar wordt jaarlijks ruim 200 miljoen euro vrijgemaakt voor de schoonmaak van een deel van het gebied, het Ogoniland.

Veiligheidsredenen
Maar niet door Buhari zelf, die op officiële aankondigingen nog was aangeduid als 'speciale gast'. Hij gaf als reden dat er 'moeilijkheden' waren met zijn planning. In plaats daarvan gaf vicepresident Yemi Osinbajo het startsein voor de opruimactie, met aan zijn zijde miss Nigeria, die afkomstig is uit het gebied.

De kans is groot dat Buhari om veiligheidsredenen niet naar het zuiden van Nigeria afreisde. De schrik voor een nieuwe rebellenbeweging, die na zeven jaar de relatieve rust in de delta verstoort, zit er inmiddels goed in. De Niger Delta Avengers, opgericht in februari, zijn serieuzer dan hun superheldennaam doet vermoeden.

Wie ze zijn is onduidelijk, maar de groepering (die naar verluidt geen banden heeft met Boko Haram) liet al verschillende pijpleidingen van maatschappij Chevron ontploffen. Daarvan maakten ze op Twitter melding onder de hashtag #boom. Door hun aanslagen - en de angst voor nieuwe - is de olieproductie van Nigeria gedaald naar het laatste niveau in ruim twintig jaar. Naast Chevron heeft ook Shell personeel weggehaald uit de omgeving.

Opvallend is dat de opkomst van de NDA samenvalt met de afschaffing van een subsidieprogramma waarmee jonge lokale bewoners werden gerekruteerd voor de beveiliging van de pijpleidingen. Bovendien wordt een amnestieregeling voor (ex-)militanten afgeslankt. Het was om die reden dat de MEND, de rebellengroep die tot 2009 voor onrust zorgde in het gebied, kon worden 'omgekocht' om rustig te blijven.

De groepering zegt zich hard te maken voor de lokale bevolking in het gebied, die maar weinig terugziet van de miljarden oliedollars. In een verklaring op hun website zegt de groepering dat het internationale oliemaatschappijen als eerste wil treffen. Kort na de toespraak van vicepresident Osinbajo kwam een verklaring uit, waarin de rebellen zeiden dat ze raketten hadden en niet twijfelden om die af te schieten op 'elk toestel dat zich boven de delta bevond'.

Onderdeel van de strategie is ook dat 'al het gebied in de delta moet worden schoongemaakt'. Maar met hun aanslagen lijken ze de kans daarop aanzienlijk te verkleinen.

Leden van de MEND, de groepering die tot 2009 voor oproer zorgden in het gebied. Archiefbeeld.Beeld EPA

Moeilijke schoonmaak

Voor de schoonmaak van de delta is alleen een bezem lang niet genoeg. De oud-ambassadeur Bert Ronhaar, die alle partijen bij elkaar bracht, zei vorig jaar in Trouw dat het ecosysteem 'extreem ingewikkeld' is. Mangrovebossen vergen een andere aanpak dan zandbanken. En als de olie eenmaal van het water is geschept, moet de rivierbodem nog tot minstens anderhalve meter diep worden gereinigd. "Daarbij moeten ook de jongeren in de gemeenschap getraind worden om te helpen bij de schoonmaak en niet in de verleiding komen om illegaal olie af te tappen. Anders is het dweilen met de kraan open."

Vorig jaar werd wel een historisch akkoord gesloten, toen Shell erkende dat het in 2008 nalatig was geweest bij het onderhoud van de Trans-Niger-lijn. Deze pijplijn barstte destijds twee keer, in de buurt van het dorp Bodo. Inwoners kregen van Shell een compensatie en beloofde te betalen voor de schoonmaak van het gebied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden