Militairen voor het welzijn van het volk

Generaal Herman Antonio Marin bladert trots door een dikke map met successen. ,,2761 scholen, 118 ziekenhuizen, 621 sportvelden, 46 kerken en 2421 wegen''. Hij heeft ze niet veroverd, bezet of in beslag genomen. Nee, hij heeft ze opgeleverd. Generaal Marin regelt Bolivar 2000, de ambitieuze inzet van Venezolaanse militairen voor de wederopbouw van het land en de bestrijding van de armoede.

Edwin Koopman

Het is een van de paradepaardjes van de huidige president van Venezuela, Hugo Chavez. Tientallen miljoenen guldens en 100 000 soldaten houden zich bezig met sociaal werk. Ze knappen scholen op, bevoorraden ziekenhuizen en voorzien sloppenwijken van riolering. Op mercados populares, volksmarkten verkopen ze voeding en kleding. Bij de militairen is het 25 procent goedkoper dan in de supermarkt. Kappers, tandartsen, huisartsen, kinderoppas en gratis vervoer tussen de kazerne en de volkswijken, het behoort allemaal bij de dienstverlening. Zelfs bevallingen vinden plaats onder militaire leiding. Inmiddels kwam een kleine 2 000 Venezolanen ter wereld in militaire ziekenhuizen.

,,We zijn hier met een stuk of tien militairen'', zegt luitenant-kolonel Rafael Silva. Hij staat aan het hoofd van een van de twintig bataljons die in Caracas actief zijn, en is verantwoordelijk voor de bouw van een school in Catia, een van de uitgestrekte armenwijken van Caracas. Achter hem wordt druk geplamuurd. De elektriciteits - en watervoorziening is al aangebracht. De ramen worden gezet. En alles voor een appel en een ei. ,,De soldaten worden toch al betaald en we helpen met materieel en goedkope bouwmaterialen'', bromt Silva. De school wordt afgemaakt voor een tiende deel van de oorspronkelijke begroting.

Binnen Bolivar 2000 werkt het leger samen met burgers. ,,Dat was in het begin wel even wennen'', geeft generaal Marin toe. ,,Wij zijn verticaal georganiseerd, en geven nogal veel bevelen.'' En dat werkt buiten de militaire hiërarchie niet altijd. Een metseltroffel is geen machinegeweer.

Maar echte problemen heeft Marin vooral met onwillige gezagsdragers. ,,Als de burgemeester niet meewerkt dan nemen we het initiatief in eigen handen en laten we het materiaal zelf aanrukken'', zegt hij. Naast hem aan de muur hangt een portret van Simon Bolivar, de bevrijder die het begin vorige eeuw opnam tegen de Spanjaarden, de vader des vaderlands, en inspirator van het project.

,,Een gelukkig soldaat verwerft geen enkel recht om over zijn vaderland te regeren.'' Het citaat van Bolivar naast de ingang van de Derde Divisie der Infanterie laat er geen twijfel over bestaan. Maar Bolivar was zelf ook een militair, moet Chavez gedacht hebben en hij maakte naar 'Bolivariaans' voorbeeld de strijdkrachten tot voorhoede in de wederopbouw van zijn land.

Sinds zijn aantreden in februari dit jaar begon hij niet alleen met Bolivar 2000 maar promoveerde hij ook zonder parlementaire toestemming 34 topmilitairen. Bovendien zette hij politie-academie onder militaire leiding. Verder benoemde hij tientallen hoge militairen tot minister, vice-minister, ambassadeur, gouverneur of op belangrijke posten op vliegvelden, in de oliesector en maatschappelijke instellingen. Inmiddels praten militairen mee in alle bestuursorganen tot op wijkniveau toe.

Politicoloog Ramon Aveledo is niet zo te spreken over de militaire invloed. ,,Chavez wil het leger politiseren en de politiek militariseren'', meent Aveledo. Hoewel Venezuela al 40 jaar democratisch is, ziet hij het grote aantal militairen op civiele functies als een bedreiging voor de democratie: ,,Chavez beschouwt regeren als een militaire onderneming.'' Volgens Aveledo zet Chavez de civiele bestuursorganen buiten spel.

Militaire woordvoerders haasten zich te melden dat het om een tijdelijk project gaat. Maar wat is tijdelijk. Venezuela is bezig een nieuwe grondwet te schrijven en de militairen hebben ook in de commissies een belangrijke inbreng bij de formulering van hun eigen toekomst.

Comandante Chavez heeft nooit een geheim gemaakt van zijn obsessie voor het militaire apparaat. Als militair werd hij groot, als luchtmachtkolonel probeerde hij in 1992 tevergeefs de macht te grijpen. Na twee jaar gevangenschap ging hij de politiek in. In december won hij met grote meerderheid de verkiezingen. Ook als president verschijnt hij nog regelmatig in militair uniform.

,,Het leger is het enige instituut dat hij vertrouwt'', zegt een diplomaat, die zich daar wel het een en ander bij kan voorstellen. ,,Als je dit soort dingen door ministeries laat doen dan gebeurt er niks.''

De bewoners van Catia kunnen daarover meepraten. De eerste steen voor hun school werd twaalf jaar geleden gelegd. Maar al na enkele maanden kwam het werk stil te liggen. Het geld was op. Bij iedere nieuwe verkiezing beloofde weer iemand het werk af te maken, maar steeds was er geen begroting meer voordat ze goed op gang waren. ,,En u mag raden waar het geld bleef'', zegt aannemer Eduardo Figuerero. Samen met een sergeant van het leger leidt hij de afwerking van de langverwachte school. ,,Over drie weken kunnen de lessen beginnen'', zegt Figuerero.

Door een gat in het hek gluren een stuk of tien schoolkinderen in groen-witte uniformpjes om te zien hoe de zaken er bij staan. Ze vinden het geweldig. ,,Onze oude school stort bijna in'', zegt de zesjarige Ana Karina. Een paar blokken verderop staat een verzameling krotten. Beschimmelde muren, gaten in het plafond, plassen op de vloer en stank van de toiletten bepalen de sfeer. Varens groeien door het dak. Zelfs het portret van Simon Bolivar zit onder de schimmel.

Niet alleen de ouders in Catia begroeten de militaire hulp met gejuich. In heel Venezuela klinkt lof. Wijkcomité's melden zich met de meest uiteenlopende problemen bij de kazernes in de hoop dat het leger ook bij hun komt. Chavez is een volksheld geworden. Toen hij de bevolking opriep hun kinderen naar school te sturen steeg het schoolbezoek met maar liefst 25 procent. ,,Onderwijs is de sleutel tot ontwikkeling'', zei Chavez. Op nieuwe 'Bolivariaanse scholen' geven soldaten leerlingen les in nationale soevereiniteit, de geopolitiek en de strijdkrachten, maar ook over militaire rangen, de meest gangbare wapens en het gebruik van een kompas.

,,Ik dacht dat we het over Bolivar 2000 zouden hebben.'' Generaal Marin is geirriteerd over het gebruik van de term 'militariseren van de samenleving'. ,,Dat woord roept verkeerde beelden op. Het doet denken aan autoritair gedrag, arrestatie van politieke tegenstanders en schending van de mensenrechten.'' Hij begrijpt de kritiek niet. ,,Zolang we met burgers samenwerken, dan is dat toch geen militariseren?'' De generaal klapt zijn map vol successen dicht, en legt hem verontwaardigd opzij. ,,En dat allemaal omdat er een paar militairen in de politiek zitten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden